Xã hội

Ngọc phả Hùng vương và cội nguồn ngày Giỗ tổ 10/3

Xem trên mobile
Từ xa xưa, trải qua nhiều triều đại phong kiến, ngày Giỗ tổ Hùng Vương đã có vị thế đặc biệt trong tâm thức của người Việt, nhằm tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn công lao dựng nước của các vua Hùng.

Ở Việt Nam, việc truyền tụng qua truyền khẩu dân gian về sự tích vua Hùng kèm theo các nghi thức, lễ hội dân gian có từ rất sớm tuy nhiên, việc ghi chép trong thư tịch về lịch sử và phong tục thờ cúng Hùng Vương thì lại xuất hiện khá muộn.

Tên tuổi Quốc tổ Hùng Vương được phản ánh trong hệ thống truyền thuyết dân gian đó là hệ thống truyện về họ Hồng Bàng, Lạc Long Quân và Âu Cơ đẻ trăm trứng, nở thành trăm người con, con cả ở tại Văn Lang (Phong Châu) lấy hiệu là Hùng Vương. Về sau, các truyền thuyết đều được ghi lại trong Việt điện U linh của Lý Tế Xuyên (thế kỷ XIV), Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp (thế kỷ XV)...  Trong danh sách phong thần lần đầu của thời Trần (1285) có ghi các tên tuổi các danh thần như Tản Viên, Hai Bà Trưng, Triệu Quang Phục, Sỹ Nhiếp..., nhưng chưa nhắc đến Hùng Vương.

2.JPG
Tài liệu lịch sử đầu tiên nhắc đến Hùng Vương là bộ sử khuyết danh Việt sử lược được viết vào khoảng thế kỷ XV.

Tài liệu lịch sử nhắc đến Hùng Vương là Việt Sử lược (bộ sử khuyết danh được viết vào khoảng thế kỷ XV, sau này Toàn Thư thời Nhà Thanh trích dẫn: “Thời Chu Trang Vương (khoảng thế kỷ IX trước Công nguyên) ở vùng Giang Ninh có một dị nhân có khả năng dùng phép thuật thần kỳ để thần phục các bộ lạc ở đó và tự xưng là Hùng Vương, đóng đô ở Văn Lang và đặt quốc hiệu là nước Văn Lang, biết cách ghi chép sự kiện bằng cách thắt các nút dây thừng và biết làm chính trị, truyền được 18 đời tự gọi là Hùng Vương”.

Năm 1470, Lê Thánh Tông là ông vua đầu tiên cho lập “Ngọc phả Hùng Vương”, coi đó là Vua thủy tổ của dân tộc. Đến đời vua Lê Kính Tông năm 1601 Ngọc phả được sao chép đóng dấu kiềm để tại Đền Hùng, nói rằng: “...Từ nhà Triệu, nhà Đinh, nhà Lê, nhà Lý, nhà Trần đến triều đại ta bây giờ là Hồng Đức Hậu Lê vẫn cùng hương khói trong ngôi đền ở làng Trung Nghĩa. Những ruộng đất sưu thuế từ xưa để lại dùng vào việc cúng tế vẫn không thay đổi...”.

Như vậy, có thể hiểu từ thời Hậu Lê trở về trước các triều đại đều quản lý đền Hùng theo cách giao thẳng cho dân sở tại trông nom, sửa chữa, cúng bái. Bù lại, họ được miễn nộp thuế 500 mẫu ruộng, miễn đóng sưu, miễn đi phu đi lính.

22.jpg
Từ thời Hậu Lê trở về trước, việc thờ cúng vua Hùng được giao cho người dân sở tại.

Đến thời Ngô Sỹ Liên, ông đưa chuyện Quốc tổ Hùng Vương vào chính sử, mục truyện họ Hồng Bàng, phần ngoại kỷ. Như vậy kể từ thế kỷ XV thời nhà Lê thì Quốc tổ Hùng Vương đã được chính thức hóa trên phương diện lịch sử và việc hàng năm tổ chức thờ phụng. Từ đó, người Việt Nam đều vun đắp cho việc thờ phụng Quốc tổ Hùng Vương.

Cụ thể, vào đời nhà Nguyễn vào năm Khải Định thứ 2 (1917), Tuần phủ Phú Thọ Lê Trung Ngọc đã trình bộ Lễ định ngày 10 tháng 3 âm lịch hằng năm làm ngày quốc tế (quốc lễ, quốc giỗ). Điều này được tấm bia Hùng Vương từ khảo do Tham tri Bùi Ngọc Hoàn, Tuần phủ tỉnh Phú Thọ, lập năm Bảo Đại thứ 15 (1940) đặt ở Đền Thượng, xác nhận: “Trước đây, ngày Quốc tế lấy vào mùa thu làm định kỳ. Đến năm Khải Định thứ hai (dương lịch là năm 1917), Tuần phủ Phú Thọ là Lê Trung Ngọc có công văn xin bộ Lễ ấn định ngày mùng Mười tháng Ba hằng năm làm ngày Quốc tế, tức trước ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đời thứ 18 một ngày. Còn ngày giỗ (11 tháng Ba) do dân sở tại làm lễ”. Kể từ đây, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm được chính thức hóa bằng luật pháp.

1.jpg
Vào thời nhà Nguyễn năm Khải Định thứ 2 (1917) ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mới được ấn định vào ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm và được chính thức hóa bằng luật pháp.

Kế tục truyền thống cao đẹp của cha ông, ngay sau cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh của Chủ Tịch nước số 22/SL - CTN ngày 18 tháng 2 năm 1946 cho công chức nghỉ ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm để tham gia tổ chức các hoạt động Giỗ tổ Hùng Vương - hướng về cội nguồn dân tộc.

Trong ngày Giỗ tổ năm Bính Tuất (1946) - năm đầu tiên của Chính phủ mới được thành lập, cụ Huỳnh Thúc Kháng - Quyền Chủ tịch nước đã dâng một tấm bản đồ Tổ quốc Việt Nam và một thanh gươm quý nhằm cáo với Tổ tiên về đất nước bị xâm lăng và cầu mong Tổ tiên phù hộ cho quốc thái dân an, thiên hạ thái bình cùng nhau đoàn kết, đánh tan giặc xâm lược, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có hai lần về thăm Đền Hùng (19/9/1954 và 19/8/1962). Tại đây Người đã có câu nói bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước - Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Người còn nhắc: “Phải chú ý bảo vệ, trồng thêm hoa, thêm cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm và đẹp đẽ, thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.

Năm 1995, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đã được Ban Bí thư (khóa VII) ghi trong thông báo là ngày lễ lớn trong năm. Ngày 02/4/2007, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê chuẩn sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Luật Lao động cho người lao động được nghỉ làm việc nhân ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch). Kể từ đây, ngày 10/3 âm lịch hằng năm đã trở thành quốc lễ mang ý nghĩa bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo đánh giá của các chuyên gia UNESCO khi xem xét hồ sơ của Việt Nam đệ trình UNESCO công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” là di sản văn hóa thế giới, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” đã đáp ứng được tiêu chí quan trọng nhất trong 5 tiêu chí, đó là: di sản có giá trị nổi bật mang tính toàn cầu, khích lệ ý thức chung của mọi dân tộc trong việc thúc đẩy giá trị đó. Ngày 06/12/2012, UNESCO đã chính thức công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”, biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết, truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Thế giới Di sản/Dân Việt

Bạn đang đọc bài viết Ngọc phả Hùng vương và cội nguồn ngày Giỗ tổ 10/3 tại chuyên mục Xã hội của phunuvietnam.vn. Bạn có thể Cùng làm báo với chúng tôi bằng cách gửi tin, bài, ảnh, video hoặc ý kiến chia sẻ, phản hồi về

Email: pnvnonline@phunuvietnam.vn; Đường dây nóng: 094.170.7373;

Fanpage: https://www.facebook.com/baophunuvn/

Ý kiến của bạn

* Xin vui lòng viết tiếng Việt có dấu!

Tin cùng chuyên mục

Những đứa trẻ ở Lào Cai thay bố mẹ chăm cả đàn em

Những đứa trẻ ở Lào Cai thay bố mẹ chăm cả đàn em

Nhiều người dân Lào Cai vượt biên trái phép sang Trung Quốc làm thuê. Ở quê nhà, ruộng nương bỏ hoang, con cái bơ vơ thiếu hơi ấm và bàn tay chăm sóc của cha mẹ. Đã có những trường hợp trở về bị tàn tật hoặc có trường hợp biệt tích, bỏ mạng ở xứ người, để lại nỗi xót thương cho gia đình và người thân.
Mạng lưới an sinh xã hội phải thay đổi để thích ứng với công nghiệp 4.0

Mạng lưới an sinh xã hội phải thay đổi để thích ứng với công nghiệp 4.0

Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam nêu thực tế về việc làm, di chuyển lao động đang biến đổi trước sự tác động của Cách mạng công nghiệp 4.0: Nhiều nghề giảm tính ổn định; sẽ có nhiều việc làm qua mạng; khái niệm di chuyển lao động sẽ thay đổi: Người ở Việt Nam có thể làm việc cho các công ty bên kia bán cầu... đòi hỏi mạng lưới an sinh xã hội chuyển đổi mạnh mẽ.
Mạng lưới an sinh xã hội đang đối mặt với nhiều thách thức

Mạng lưới an sinh xã hội đang đối mặt với nhiều thách thức

Đó là những thách thức đa chiều như: Quyền được làm việc, thất nghiệp do tái cơ cấu nền kinh tế; quyền được đảm bảo an sinh xã hội và nguồn lực hữu hạn của xã hội để đảm bảo các quyền đó; già hóa dân số, thị trường lao động và việc làm cho lao động trẻ dưới tác động của cách mạng công nghiệp 4.0. 
Gần 300 cán bộ Hội trong quân đội tự tin, tỏa sáng

Gần 300 cán bộ Hội trong quân đội tự tin, tỏa sáng

Chiều nay 18/9 đã diễn ra Chương trình giao lưu với gần 300 cán bộ Hội Phụ nữ cơ sở năm 2018 khối Binh chủng, Bộ tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch HCM, Bệnh viện TƯ Quân đội 108 với chủ đề “Vinh dự, tự hào, tự tin, tỏa sáng”.
Thông điệp thời trang của phu nhân lãnh đạo Hàn Quốc và Triều Tiên

Thông điệp thời trang của phu nhân lãnh đạo Hàn Quốc và Triều Tiên

Tại cuộc gặp thượng đỉnh liên Triều lần thứ 3, lãnh đạo và phu nhân của Hàn Quốc và Triều Tiên đã cẩn thận chọn trang phục để gửi gắm những thông điệp quan trọng. Đệ nhất phu nhân Hàn Quốc Kim Jung-sook mặc bộ váy áo rời màu trắng để nhấn mạnh rằng Hàn - Triều cùng một dân tộc. Còn bà Ri Sol-ju chọn chiếc váy tối màu để tôn vinh bà Kim.
LHQ: Trên thế giới cứ 5 giây lại có một trẻ dưới 15 tuổi tử vong

LHQ: Trên thế giới cứ 5 giây lại có một trẻ dưới 15 tuổi tử vong

Ước tính trong năm 2017 có tới 6,3 triệu trẻ em dưới 15 tuổi tử vong, hoặc mỗi 5 giây lại có 1 trẻ tử vong. Đây là tỷ lệ tử vong mới nhất do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Ban Dân số Liên Hợp Quốc và Ngân hàng Thế giới (WB) vừa công bố.