Xã hội

Ngọc phả Hùng vương và cội nguồn ngày Giỗ tổ 10/3

Xem trên mobile
Từ xa xưa, trải qua nhiều triều đại phong kiến, ngày Giỗ tổ Hùng Vương đã có vị thế đặc biệt trong tâm thức của người Việt, nhằm tưởng nhớ và tỏ lòng biết ơn công lao dựng nước của các vua Hùng.

Ở Việt Nam, việc truyền tụng qua truyền khẩu dân gian về sự tích vua Hùng kèm theo các nghi thức, lễ hội dân gian có từ rất sớm tuy nhiên, việc ghi chép trong thư tịch về lịch sử và phong tục thờ cúng Hùng Vương thì lại xuất hiện khá muộn.

Tên tuổi Quốc tổ Hùng Vương được phản ánh trong hệ thống truyền thuyết dân gian đó là hệ thống truyện về họ Hồng Bàng, Lạc Long Quân và Âu Cơ đẻ trăm trứng, nở thành trăm người con, con cả ở tại Văn Lang (Phong Châu) lấy hiệu là Hùng Vương. Về sau, các truyền thuyết đều được ghi lại trong Việt điện U linh của Lý Tế Xuyên (thế kỷ XIV), Lĩnh Nam chích quái của Trần Thế Pháp (thế kỷ XV)...  Trong danh sách phong thần lần đầu của thời Trần (1285) có ghi các tên tuổi các danh thần như Tản Viên, Hai Bà Trưng, Triệu Quang Phục, Sỹ Nhiếp..., nhưng chưa nhắc đến Hùng Vương.

2.JPG
Tài liệu lịch sử đầu tiên nhắc đến Hùng Vương là bộ sử khuyết danh Việt sử lược được viết vào khoảng thế kỷ XV.

Tài liệu lịch sử nhắc đến Hùng Vương là Việt Sử lược (bộ sử khuyết danh được viết vào khoảng thế kỷ XV, sau này Toàn Thư thời Nhà Thanh trích dẫn: “Thời Chu Trang Vương (khoảng thế kỷ IX trước Công nguyên) ở vùng Giang Ninh có một dị nhân có khả năng dùng phép thuật thần kỳ để thần phục các bộ lạc ở đó và tự xưng là Hùng Vương, đóng đô ở Văn Lang và đặt quốc hiệu là nước Văn Lang, biết cách ghi chép sự kiện bằng cách thắt các nút dây thừng và biết làm chính trị, truyền được 18 đời tự gọi là Hùng Vương”.

Năm 1470, Lê Thánh Tông là ông vua đầu tiên cho lập “Ngọc phả Hùng Vương”, coi đó là Vua thủy tổ của dân tộc. Đến đời vua Lê Kính Tông năm 1601 Ngọc phả được sao chép đóng dấu kiềm để tại Đền Hùng, nói rằng: “...Từ nhà Triệu, nhà Đinh, nhà Lê, nhà Lý, nhà Trần đến triều đại ta bây giờ là Hồng Đức Hậu Lê vẫn cùng hương khói trong ngôi đền ở làng Trung Nghĩa. Những ruộng đất sưu thuế từ xưa để lại dùng vào việc cúng tế vẫn không thay đổi...”.

Như vậy, có thể hiểu từ thời Hậu Lê trở về trước các triều đại đều quản lý đền Hùng theo cách giao thẳng cho dân sở tại trông nom, sửa chữa, cúng bái. Bù lại, họ được miễn nộp thuế 500 mẫu ruộng, miễn đóng sưu, miễn đi phu đi lính.

22.jpg
Từ thời Hậu Lê trở về trước, việc thờ cúng vua Hùng được giao cho người dân sở tại.

Đến thời Ngô Sỹ Liên, ông đưa chuyện Quốc tổ Hùng Vương vào chính sử, mục truyện họ Hồng Bàng, phần ngoại kỷ. Như vậy kể từ thế kỷ XV thời nhà Lê thì Quốc tổ Hùng Vương đã được chính thức hóa trên phương diện lịch sử và việc hàng năm tổ chức thờ phụng. Từ đó, người Việt Nam đều vun đắp cho việc thờ phụng Quốc tổ Hùng Vương.

Cụ thể, vào đời nhà Nguyễn vào năm Khải Định thứ 2 (1917), Tuần phủ Phú Thọ Lê Trung Ngọc đã trình bộ Lễ định ngày 10 tháng 3 âm lịch hằng năm làm ngày quốc tế (quốc lễ, quốc giỗ). Điều này được tấm bia Hùng Vương từ khảo do Tham tri Bùi Ngọc Hoàn, Tuần phủ tỉnh Phú Thọ, lập năm Bảo Đại thứ 15 (1940) đặt ở Đền Thượng, xác nhận: “Trước đây, ngày Quốc tế lấy vào mùa thu làm định kỳ. Đến năm Khải Định thứ hai (dương lịch là năm 1917), Tuần phủ Phú Thọ là Lê Trung Ngọc có công văn xin bộ Lễ ấn định ngày mùng Mười tháng Ba hằng năm làm ngày Quốc tế, tức trước ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đời thứ 18 một ngày. Còn ngày giỗ (11 tháng Ba) do dân sở tại làm lễ”. Kể từ đây, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm được chính thức hóa bằng luật pháp.

1.jpg
Vào thời nhà Nguyễn năm Khải Định thứ 2 (1917) ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mới được ấn định vào ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm và được chính thức hóa bằng luật pháp.

Kế tục truyền thống cao đẹp của cha ông, ngay sau cách mạng tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh của Chủ Tịch nước số 22/SL - CTN ngày 18 tháng 2 năm 1946 cho công chức nghỉ ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm để tham gia tổ chức các hoạt động Giỗ tổ Hùng Vương - hướng về cội nguồn dân tộc.

Trong ngày Giỗ tổ năm Bính Tuất (1946) - năm đầu tiên của Chính phủ mới được thành lập, cụ Huỳnh Thúc Kháng - Quyền Chủ tịch nước đã dâng một tấm bản đồ Tổ quốc Việt Nam và một thanh gươm quý nhằm cáo với Tổ tiên về đất nước bị xâm lăng và cầu mong Tổ tiên phù hộ cho quốc thái dân an, thiên hạ thái bình cùng nhau đoàn kết, đánh tan giặc xâm lược, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có hai lần về thăm Đền Hùng (19/9/1954 và 19/8/1962). Tại đây Người đã có câu nói bất hủ: “Các Vua Hùng đã có công dựng nước - Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”. Người còn nhắc: “Phải chú ý bảo vệ, trồng thêm hoa, thêm cây cối để Đền Hùng ngày càng trang nghiêm và đẹp đẽ, thành công viên lịch sử cho con cháu sau này đến tham quan”.

Năm 1995, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương đã được Ban Bí thư (khóa VII) ghi trong thông báo là ngày lễ lớn trong năm. Ngày 02/4/2007, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê chuẩn sửa đổi, bổ sung Điều 73 của Luật Lao động cho người lao động được nghỉ làm việc nhân ngày Giỗ Tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch). Kể từ đây, ngày 10/3 âm lịch hằng năm đã trở thành quốc lễ mang ý nghĩa bản sắc văn hóa dân tộc.

Theo đánh giá của các chuyên gia UNESCO khi xem xét hồ sơ của Việt Nam đệ trình UNESCO công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” là di sản văn hóa thế giới, “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương” đã đáp ứng được tiêu chí quan trọng nhất trong 5 tiêu chí, đó là: di sản có giá trị nổi bật mang tính toàn cầu, khích lệ ý thức chung của mọi dân tộc trong việc thúc đẩy giá trị đó. Ngày 06/12/2012, UNESCO đã chính thức công nhận “Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương”, biểu tượng của tinh thần đại đoàn kết, truyền thống đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc.

Thế giới Di sản/Dân Việt

Bạn đang đọc bài viết Ngọc phả Hùng vương và cội nguồn ngày Giỗ tổ 10/3 tại chuyên mục Xã hội của phunuvietnam.vn. Bạn có thể Cùng làm báo với chúng tôi bằng cách gửi tin, bài, ảnh, video hoặc ý kiến chia sẻ, phản hồi về

Email: pnvnonline@phunuvietnam.vn; Đường dây nóng: 094.170.7373;

Fanpage: https://www.facebook.com/baophunuvn/

Ý kiến của bạn

* Xin vui lòng viết tiếng Việt có dấu!

Tin cùng chuyên mục

Sửa đổi chính sách tiền lương không gây sốc cho người lao động

Sửa đổi chính sách tiền lương không gây sốc cho người lao động

Trong buổi đối thoại với công nhân diễn ra sáng nay (20/5) tại Hà Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho biết, cải cách chính sách tiền lương sẽ được xem xét cẩn trọng để không gây sốc cho số đông người lao động và không tạo kẽ hở để người sử dụng lao động ép lương người lao động.
Cơn lốc Me Too cuốn phăng nhiều người 'đức cao vọng trọng'

Cơn lốc Me Too cuốn phăng nhiều người 'đức cao vọng trọng'

Hashtag #MeToo đã xuất hiện hàng triệu lần trên các mạng xã hội, thường đi cùng những lời chia sẻ cá nhân về chuyện từng bị tấn công hay quấy rối tình dục. Me Too trở thành cơn bão lốc sục sôi khắp thế giới, cuốn phăng không ít người được coi là đức cao vọng trọng ở Liên hợp quốc, chính quyền Mỹ, Hàn Quốc, Nhật Bản…
Chúng ta đã làm được bao nhiêu nhà trẻ, nhà ở cho công nhân?

Chúng ta đã làm được bao nhiêu nhà trẻ, nhà ở cho công nhân?

Nhà ở, nhà văn hóa, nhà trẻ, căng tin được xem là những thiết chế cần thiết cho người lao động nhưng thử hỏi chúng ta làm được bao nhiêu? Đây là vấn đề được Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nêu lên tại cuộc gặp gỡ, đối thoại với hơn 800 công nhân vùng đồng bằng sông Hồng.
Mỹ: Kinh hoàng hai vụ xả súng đẫm máu vào trường học trong một ngày

Mỹ: Kinh hoàng hai vụ xả súng đẫm máu vào trường học trong một ngày

Trong ngày 18/5, ở Mỹ đã xảy ra liên tiếp hai vụ xả súng đẫm máu vào trường học khiến học sinh và người dân Mỹ kinh hãi. Đặc biệt, vụ tấn công tàn ác nhất trong lịch sử học đường bang Texas tại trường trung học Santa Fe khiến 10 người thiệt mạng và 10 người bị thương.
Đám cưới nhiều phá cách và truyền cảm hứng của Hoàng gia Anh

Đám cưới nhiều phá cách và truyền cảm hứng của Hoàng gia Anh

Trong lễ cưới, Hoàng tử Anh Harry và nữ diễn viên Mỹ Meghan Markle mỉm cười hạnh phúc, thề nguyện sẽ ở bên nhau “khi thịnh vượng cũng như lúc gian nan, khi bệnh tật cũng như lúc mạnh khỏe, yêu thương và trân trọng suốt đời tới khi cái chết chia lìa đôi ta”.
Bệnh viện FV và chương trình 'Một Đô La' đầy ý nghĩa

Bệnh viện FV và chương trình 'Một Đô La' đầy ý nghĩa

Mới đây, bệnh viện FV tiếp tục khởi động lại quỹ “Nâng Bước Tuổi Thơ”, đồng thời kêu gọi sự ủng hộ mạnh mẽ hơn nữa từ cộng đồng để chạm tới nhiều hơn các hoàn cảnh khuyết tật khó khăn, trao cho các em cuộc sống bình thường để mạnh bước vào tương lai.
Chi phí 1.000 tỷ đồng cho 'đám cưới thế kỷ' của Hoàng tử Harry

Chi phí 1.000 tỷ đồng cho 'đám cưới thế kỷ' của Hoàng tử Harry

Cả nước Anh, gia đình hoàng gia và người dân thế giới đang trông ngóng đám cưới của Hoàng tử Harry và Meghan Markle sẽ diễn ra vào 18 giờ (giờ Việt Nam). Lễ cưới được chuẩn bị công phu và tốn kém khoảng 45,8 triệu USD (hơn 1.000 tỷ đồng), gấp hơn 1.000 lần so với chi phí một đám cưới thông thường.
TS Khuất Thu Hồng công khai bị quấy rối tình dục để khuyến khích các nạn nhân lên tiếng

TS Khuất Thu Hồng công khai bị quấy rối tình dục để khuyến khích các nạn nhân lên tiếng

Tôi không làm việc trong showbiz, không làm ở quán ăn hay nhà hàng. Tôi không hay tụ tập đàn đúm, không có hành vi gây chú ý. Tôi tin rằng tôi không ăn mặc hở hang, ăn nói ỡm ờ hay điệu bộ lả lơi… Vậy mà tôi vẫn bị quấy rối tình dục, thậm chí bị tấn công tình dục. Tôi bị cảm giác sợ hãi, tủi hổ, tức giận, ghê sợ… ám ảnh…
Bí mật thú vị trong bó hoa cưới của Hoàng gia Anh

Bí mật thú vị trong bó hoa cưới của Hoàng gia Anh

Mỗi bó hoa của cô dâu Hoàng gia Anh đều mang ý nghĩa đặc biệt và đằng sau đó là những bí mật thú vị. Được mệnh danh là "thảo dược của tình yêu", một nhánh Myrtle (một loại cây họ sim) được thêm vào bó hoa cô dâu như một biểu tượng truyền thống của Hoàng gia Anh suốt 170 năm nay.