RỘN RÀNG MÙA QUÝT CHÍN Ở VÙNG ĐẤT KHÓ

Nhờ cây quýt, nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số ở Mường Khương (Lào Cai) đã thoát nghèo. Không những thế, loại cây ăn trái này còn góp phần thu hút khách du lịch đến Mường Khương vào mùa quýt chín.

Nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số đổi đời nhờ cây quýt

Thời điểm này, Mường Khương đang vào vụ thu hoạch quýt. Ven các tuyến đường dẫn đến từng thôn, xã, dưới tán những cành quả chín trĩu nặng là thấp thoáng bóng dáng người dân địa phương đeo gùi cắt quýt.

Tại vườn quýt của gia đình, chị Lò Dìn Phủng (dân tộc Bố Y, thôn Lao Chải, thị trấn Mường Khương, huyện Mường Khương) đang cùng người dân cắt quýt. Chị lựa chọn những quả quýt chín được 2/3 vỏ để cắt rồi cho vào gùi. "Số quýt cắt được chiều nay, thương lái sẽ đến nhập hàng chứ gia đình không phải mang đi bán", chị Phủng chia sẻ.

Chị Phủng cho biết, vườn quýt của gia đình có khoảng 8.000 gốc. Trong đó khoảng 3.500-4.000 cây đang cho thu hoạch, số còn lại là những cây đang trong độ tuổi từ 1-3 năm.

Theo chị Phủng, vụ quýt năm nay được mùa, được giá. Hiện giá bán quýt tại vườn từ 20.000-25.000 đồng/kg. Dự tính, vườn quýt của gia đình cho thu hoạch từ 30-40 tấn, rải vụ từ tháng 8/2022 đến hết tháng 2/2023. Với giá bán hiện nay thì doanh thu từ quýt trong năm 2022 đạt khoảng từ 400-500 triệu đồng, trừ chi phí cũng lãi cả trăm triệu đồng.

Chị Vàng Thị Bình (thôn Chúng Chải B, thị trấn Mường Khương, huyện Mường Khương) cho biết, gia đình có khoảng 6 sào ruộng bậc thang để cấy lúa và đất đồi thấp. Trước đây, do thời tiết vùng cao rét hại nên chỉ cấy được 1 vụ lúa, thiếu nước tưới nên năng suất thấp và bấp bênh, có năm mất mùa, không được thu hoạch. Đối với đất đồi thấp, gia đình chỉ quen trồng ngô hoặc đậu tương, cho thu nhập không cao. Cộng tất cả các khoản lúa, ngô, chăn nuôi lợn, gà cũng chỉ bảo đảm đủ ăn, năm nào được mùa thì có chút tích lũy.

Từ năm 2012, chị Bình chuyển đất ruộng bậc thang sang trồng quýt chín sớm và quýt sen. Đến nay, gia đình chị đã có khoảng gần 4 ha quýt ngọt, trong đó có khoảng hơn 1 ha quýt bột chín sớm. Do chín sớm (trái vụ) nên quýt bột dễ bán, được giá, được thương lái và người tiêu dùng ở thành phố Lào Cai, khu du lịch Sa Pa và các tỉnh miền xuôi ưa chuộng. Vụ quýt sớm năm nay, gia đình chị Bình thu hoạch được khoảng 2 tấn quả, bán ngay tại vườn cho thương lái và chuyển hàng đến nhà cho khách qua mạng xã hội, thu về khoảng 30 triệu đồng. "Cái lợi nhất của quýt chín sớm là dễ bán, dễ thu hoạch, ít bị "dồn ứ" hàng, lại có nguồn thu nhập khá", chị Bình phấn khởi khoe. 

Cũng như nhiều hộ trồng quýt khác trên địa bàn, hơn 4.000 cây quýt của gia đình anh Vàng Dỉ Mỉn (dân tộc Pa Dí, thôn Sa Pả, thị trấn Mường Khương) đang cho thu hoạch. Anh cho biết, vườn quýt của gia đình được trồng theo phương pháp hữu cơ chuẩn VietGAP nên không có thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực. Tuy nhiên, để áp dụng quy trình sản xuất quýt theo tiêu chuẩn VietGAP, vào những thời điểm quan trọng của mùa quýt, gia đình anh phải sử dụng các kỹ thuật từ cắt tỉa cành, làm cỏ, chăm sóc quả tỉ mỉ cũng như luôn thực hiện nghiêm túc quy trình sản xuất nhằm bảo vệ thương hiệu quýt sạch Mường Khương. 

"Trồng rải vụ khiến chúng tôi không phải chịu áp lực tiêu thụ sản phẩm, lại tạo điều kiện cho du khách đến tham quan, thu hái tại vườn. Việc làm này giúp khách hàng yên tâm hơn và đảm bảo mua được đúng sản phẩm quýt Mường Khương, đồng thời chủ vườn cũng giảm được công thu hái để bán lẻ tại các chợ như trước đây", anh Mỉn chia sẻ.

Trong số các hộ trồng quýt ở thị trấn Mường Khương, có lẽ gia đình ông Làn Mậu Thành (dân tộc Tu Dí, huyện Mường Khương) là canh tác sớm hơn cả. Ông Thành cho biết, gia đình trồng quýt từ năm 2013.  HIện tại, tổng diện tích vườn khoảng 5ha, với trên 10.000 gốc, doanh thu mỗi năm gần 1 tỷ đồng. "Những ngày đầu mới trồng quýt, chúng tôi cũng vất vả lắm. Bởi chúng tôi chưa nắm được và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật nên tỷ lệ cây chết, còi cọc, ra hoa đậu quả không nhiều. Tuy nhiên, chúng tôi đã tìm hiểu tài liệu, vận dụng đúng quy trình kỹ thuật nên dần dần cây phát triển đều tươi tốt", ông Thành chia sẻ.

Để hỗ trợ, chia sẻ kỹ thuật trồng, chăm sóc quýt cũng như tìm đầu ra cho sản phẩm, chính quyền địa phương đã thành lập các Hợp tác xã trồng quýt như: HTX Mường Khương, HTX Châu Thịnh Phong, HTX cộng đồng Mường Khương… Các HTX này đều chú trọng áp dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật giúp cây quýt ra quả và chín sớm hơn, mang lại hiệu quả cao hơn cho người dân. Bên cạnh cây quýt chín sớm và chính vụ đã và đang cho thu hoạch, các HTX còn đang hỗ trợ người dân áp dụng kỹ thuật để cho ra quýt chín muộn, cho thu hoạch từ tháng 12 đến tháng 2 năm sau.

Cây quýt không chỉ mang lại giá trị kinh tế cho người trồng mà còn góp phần quảng bá du lịch cho huyện Mường Khương. Cứ mỗi mùa quýt chín, Mường Khương lại trở nên "rộn ràng" hơn, bởi lượng khách đến tham quan và thu hái quýt tại vườn. Nắm thời cơ, nhiều hộ trồng quýt đã cho khách tham quan miễn phí và thu hái, mua quýt tại vườn. Đây cũng là dịch vụ rất hút khách mỗi khi quýt vào vụ và giải tỏa được nỗi băn khoăn về nguồn gốc, xuất xứ của sản phẩm so với quýt được bày bán tại chợ.

Chị Thào Thị Lan, thôn Dì Thàng (xã Tung Chung Phố, huyện Mường Khương) cho biết, vào mỗi vụ quýt, gia đình thường đón khách đến tham quan và mua quýt tại vườn. Việc làm này giúp khách ngoài việc tìm hiểu kỹ thuật trồng, chăm sóc quýt, họ còn được chụp hình, đặc biệt an tâm hơn và đảm bảo mua được đúng sản phẩm quýt Mường Khương.

Tận dụng lợi thế địa phương

Mường Khương nằm ở độ cao hơn 1.000 mét so với mực nước biển, có tiểu vùng khí hậu ôn đới thích hợp với các loại cây có múi. Hơn nữa, do chênh lệch nhiệt độ giữ ngày và đêm lớn, sương mù và độ ẩm cao nên chất lượng quýt được trồng ở đây vượt trội hơn. Ví như quả to, mọng nước, vị ngọt, thơm đặc trưng. Những năm trước đây, quýt từ bên kia biên giới bày bán khắp các chợ đầu mối ở Lào Cai nhưng từ khi có quýt ngọt Mường Khương, người tiêu dùng ở Lào Cai lựa chọn loại quả sạch này, do chất lượng tốt, giá cả phù hợp. 

Người dân cho biết, quýt Mường Khương gồm 3 loại: Quýt chín sớm (quýt bột) thu hoạch từ tháng 9 đến cuối tháng 10; quýt trung vụ (quýt sen) thu hoạch từ cuối tháng 10 đến đầu tháng 12 và quýt chín muộn thu hoạch đến hết tháng 12. So với các loại quýt ở nơi khác thì quýt Mường Khương có đặc điểm vỏ mỏng, múi mọng nước, vị chua ngọt đậm đà, hấp dẫn được nhiều người ưa chuộng. 

Từ năm 2015 về trước, Mường Khương là địa phương có tỷ lệ hộ thoát nghèo thấp. Năm 2015, huyện vẫn còn gần 4.000 hộ nghèo, chiếm 31,4% và 22% hộ cận nghèo. Tuy nhiên, từ khi thực hiện tái cơ cấu nông nghiệp, đưa quýt thành cây hàng hóa chủ lực, quá trình giảm nghèo ở Mường Khương đã có nhiều chuyển biến tích cực. 

Ông Lê Thanh Hoa, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Mường Khương, cho biết, tổng diện tích trồng quýt ở huyện thời điểm hiện tại là 815ha. Trong đó, diện tích hiện đang cho thu hoạch là trên 400ha với sản lượng trên 5.000 tấn. Với giá bán hiện tại là trên 20.000 đồng/kg thì nguồn thu từ quýt với địa phương là không nhỏ, góp phần vào tăng trường kinh tế địa phương.

Cũng theo ông Hoa, quýt Mường Khương đã được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học & Công nghệ) cấp Chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Đó là tấm giấy thông hành để sản phẩm nông sản của bà con nông dân vùng cao Mường Khương đến với người tiêu dùng thuận lợi hơn, nhất là các siêu thị, nhà hàng, khách sạn. "Xây dựng được vùng quýt tập trung đã khó nhưng giữ được chất lượng quýt sạch, an toàn, chất lượng cao còn khó hơn", ông Hoa nhấn mạnh.

Để xây dựng và giữ được thương hiệu quýt sạch, huyện Mường Khương chỉ đạo và hướng dẫn bà con nông dân trồng và thu hoạch quýt theo tiêu chuẩn VietGAP. Cụ thể, người dân không dùng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc kích thích sinh trưởng. Người dân chỉ áp dụng canh tác theo phương pháp hữu cơ, tăng cường sử dụng phân chuồng và phòng trừ sâu bệnh bằng làm sạch cỏ, sử dụng thiên địch và phòng ngừa sâu bệnh hại từ sớm.

"Trong thời gian tới, không chỉ tập trung hướng dẫn bà con kỹ thuật sản xuất ra những sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP và tiêu chuẩn hữu cơ, Mường Khương sẽ thành lập các tổ hợp tác liên kết sản xuất quýt tạo mối liên kết ngang giữa những người nông dân trồng quýt nhằm tiết kiệm chi phí đầu vào và hỗ trợ nhau về mặt kỹ thuật. 

Đồng thời, các tổ hợp tác này cũng sẽ có vai trò tăng cường liên kết dọc giữa những người nông dân và các tổ chức tiêu thụ quýt trên địa bàn huyện như các siêu thị hoặc các chuỗi cửa hàng hoa quả sạch", ông Hoa chia sẻ