"100 ngày tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi số": Kỳ 2 - "Người dẫn đường" trên không gian số

Bước chuyển từ "Nhà văn hóa số"

Từ năm 2025, thôn Nghĩa Dũng, UBND xã Lâm Giang (tỉnh Lào Cai) chính thức ra mắt mô hình "Nhà văn hóa số" - một trong những mô hình điểm quan trọng nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời hiện thực hóa kế hoạch chuyển đổi số của xã.

Khác với những nhà văn hóa thôn truyền thống, "Nhà văn hóa số" ở Nghĩa Dũng được tích hợp hạ tầng số, thiết bị hỗ trợ cùng đội ngũ hướng dẫn trực tiếp, trở thành một không gian số cộng đồng đúng nghĩa, là nơi người dân có thể học tập, trải nghiệm và thực hành kỹ năng số phục vụ ngay cho đời sống thường nhật. 

Tại đây, người dân, đặc biệt là người cao tuổi được hỗ trợ tích hợp thẻ bảo hiểm y tế, sử dụng VNeID, khai báo hộ tịch, đăng ký cư trú, xác nhận giấy tờ và nộp hồ sơ dịch vụ công mức độ 3-4. Việc tích hợp thông tin cá nhân qua VNeID còn giúp người dân không phải mang theo nhiều loại giấy tờ như trước. Đây là một thay đổi nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn với những người vốn ngại thủ tục giấy tờ rườm rà.

Điều đáng nói, những thủ tục kể trên trước đây thường buộc người dân phải di chuyển hàng chục cây số đến trung tâm xã mới có thể thực hiện được. Việc này vốn là một hành trình không hề dễ dàng với người cao tuổi ở địa bàn vùng cao, nơi địa hình đồi núi hiểm trở. Nay, mọi việc được giải quyết ngay tại thôn, với sự đồng hành trực tiếp, kiên trì của cán bộ cơ sở và lực lượng tình nguyện. Họ chính là những người đóng vai trò là "hạt nhân số" của cộng đồng, trực tiếp cầm tay chỉ việc cho từng người dân đến khi họ thực sự thao tác được.

Mô hình "Nhà văn hóa số" không dừng lại ở việc hỗ trợ hành chính đơn thuần. Với sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và sự tham gia tích cực của người dân, đây được kỳ vọng sẽ trở thành điểm sáng trong lộ trình xây dựng công dân số tại Lâm Giang, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển chính quyền số ngay từ cấp thôn, bản, những nơi vốn được xem là "vùng trũng" trong tiếp cận công nghệ.

Cách làm này cũng phản ánh một xu hướng chung đang lan tỏa ở nhiều địa bàn: Gắn chuyển đổi số với hạt nhân cộng đồng thay vì chỉ trông chờ vào hạ tầng công nghệ đơn thuần. Chính sự kết hợp giữa không gian số tiện lợi và con người đồng hành trực tiếp đã giúp mô hình này chạm đến đúng nhu cầu của nhóm người cao tuổi, là nhóm vốn dễ bị bỏ lại phía sau nhất trên hành trình số hóa, nhưng lại là minh chứng sống động cho thấy khoảng cách số hoàn toàn có thể được thu hẹp nếu có cách tiếp cận phù hợp.

Những buổi sinh hoạt đặc biệt của các cấp Hội phụ nữ

Những ngày cuối tháng 7/2026, lớp "Bình dân học vụ số" do Hội LHPN xã Nhã Nam, tỉnh Bắc Ninh, tổ chức luôn đông đủ hội viên, đặc biệt là những phụ nữ trung niên, người cao tuổi. Họ cùng ngồi bên nhau, chăm chú theo dõi màn hình điện thoại và thực hành từng thao tác dưới sự hướng dẫn của cán bộ Hội.

Mỗi người một chiếc điện thoại. Người hướng dẫn ngồi sát bên, chỉ từng bước: mở ứng dụng, đăng nhập, tìm chức năng cần thiết, thực hiện thao tác trên VNeID và tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến.

Với những người quen sử dụng smartphone, đó có thể là những thao tác đơn giản. Nhưng với nhiều người lớn tuổi, lao động nông thôn, mỗi biểu tượng trên màn hình đôi khi vẫn còn xa lạ. Vì vậy, phương châm của lớp học là "cầm tay chỉ việc": học viên tự làm, chưa đúng thì làm lại, chưa nhớ thì được hướng dẫn tiếp. Bên cạnh các tiện ích số, người dân còn được trang bị kỹ năng nhận diện, phòng tránh các hình thức lừa đảo trên không gian mạng.

Bắt đầu từ những chiếc điện thoại, phong trào "Bình dân học vụ số" của Hội LHPN xã Nhã Nam đã đạt nhiều kết quả nổi bật, với 46 lớp "Bình dân học vụ số" được tổ chức, phủ sóng 100% (14/14) thôn trên địa bàn xã; 1.532 người dân đã được hướng dẫn và sử dụng thành thạo ứng dụng VNeID, biết khai thác các tiện ích số và thực hiện dịch vụ công trực tuyến.

Tại xã Lương Sơn, tỉnh Phú Thọ bà Bùi Thị Giang, Phó Chủ tịch Hội LHPN xã, đã trở thành cô giáo đặc biệt, đồng hành cùng các hội viên thực hành ngay trên điện thoại, hướng dẫn họ cách sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán tiền điện, tiền nước không dùng tiền mặt, khai thác mạng xã hội để giới thiệu sản phẩm địa phương và nhận diện những dấu hiệu lừa đảo trên không gian mạng.

Với nhiều phụ nữ ở cơ sở, nhất là những người chưa có nhiều cơ hội tiếp xúc với công nghệ, được nghe hướng dẫn, mà là có người ngồi bên cạnh, chỉ từng thao tác cho đến khi tự mình làm được là cách thiết thực nhất để giúp các chị em tiếp cận với các dịch vụ số. Chính vì vậy, "Tổ Phụ nữ chuyển đổi số cộng đồng" tại Tổ dân phố Mòng với 21 thành viên nòng cốt, 100% là phụ nữ dân tộc Mường là một trong những hoạt động vừa được Hội LHPN xã Lương Sơn triển khai, để tạo ra những "hạt nhân số", tiếp tục hướng dẫn người thân, hàng xóm và hội viên khác làm quen với công nghệ số; từng bước giúp phụ nữ dân tộc Mường Lương Sơn học hỏi, làm ăn và chủ động hơn trong cuộc sống.

"Xóa mù công nghệ" bằng cách làm phù hợp với phụ nữ

Gần 80 năm trước, phong trào "Bình dân học vụ" đã góp phần xóa nạn mù chữ, mở cánh cửa tri thức cho hàng triệu người dân Việt Nam. Ngày nay, trong kỷ nguyên số, phong trào "Bình dân học vụ số" đang lan tỏa mạnh mẽ. Đó là hành trình giúp người dân biết sử dụng điện thoại thông minh để giải quyết những công việc gắn với cuộc sống hằng ngày: nộp hồ sơ trực tuyến, tra cứu thủ tục hành chính, thanh toán không dùng tiền mặt, khám chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip, nhận trợ cấp qua tài khoản, mua bán trên sàn thương mại điện tử hay bảo vệ bản thân trước các hình thức lừa đảo trên không gian mạng…

Trong hành ấy, Hội LHPN các cấp chính là lực lượng tiên phong, nòng cốt tổ chức những lớp học số dành cho nhóm dễ bị bỏ lại phía sau: phụ nữ nông thôn, người cao tuổi, phụ nữ dân tộc thiểu số, lao động phi chính thức và những người ít có điều kiện tiếp cận công nghệ.

Một trong những điểm khác biệt của các cấp Hội LHPN là không lựa chọn cách tập huấn nặng về lý thuyết, mà bằng cách cầm tay chỉ việc. Một hội viên biết sẽ hướng dẫn một hội viên chưa biết. Một cán bộ Hội phụ trách vài chục hội viên trong chi hội. Một buổi sinh hoạt chỉ học một hoặc hai kỹ năng cụ thể như tạo tài khoản định danh điện tử; hướng dẫn cách thanh toán hóa đơn điện, nước bằng ngân hàng số; đặt lịch khám bệnh trực tuyến; hướng dẫn phụ nữ bán nông sản trên nền tảng số…

Bà Bùi Thị Hường, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã, Chủ tịch Hội LHPN xã Hợp Kim, tỉnh Phú Thọ, cho biết: Phong trào "Bình dân học vụ số" và các mô hình như "Chi hội phụ nữ số", "Gia đình số", "Chợ số"… do Hội LHPN đang triển khai đã tạo được những chuyển biến tích cực trong việc nâng cao kỹ năng số cho hội viên phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ ở khu vực nông thôn. Thông qua các mô hình này, nhiều chị em đã từng bước biết sử dụng điện thoại thông minh, cài đặt và sử dụng các ứng dụng thiết yếu như VNeID, tài khoản định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, tra cứu thông tin, mua bán trên các sàn thương mại điện tử và quảng bá sản phẩm địa phương trên mạng xã hội.

Điểm nổi bật của phong trào là không có một khuôn mẫu, duy nhất. Mỗi địa phương lựa chọn cách làm phù hợp với điều kiện thực tế.

Tiêu biểu, tại tỉnh Quảng Ninh, để giúp hội viên, phụ nữ làm quen với dịch vụ số trong đời sống hàng ngày, Hội LHPN phường Đông Triều tổ chức hội nghị lưu động về "Bình dân học vụ số", gắn hướng dẫn kỹ năng số với vận động người dân mở tài khoản ngân hàng, sử dụng thẻ và thanh toán không dùng tiền mặt. Hội viên được thực hành sử dụng ứng dụng ngân hàng số, quét mã QR để thanh toán an toàn, thuận tiện trong các giao dịch. Trong khi đó, Hội LHPN phường Hoàng Bồ phối hợp các lực lượng liên quan, hưởng ứng đợt cao điểm 100 ngày tạo lập và cập nhật Sổ sức khỏe điện tử trên VNeID, trực tiếp hướng dẫn hội viên, người dân cài đặt, sử dụng VNeID và cập nhật Sổ sức khỏe điện tử; giúp hội viên hình thành thói quen sử dụng các dịch vụ số.

Tại tỉnh Phú Thọ, Hội LHPN xã Yên Trị thực hiện mô hình "Chi hội số - Phụ nữ giúp nhau chuyển đổi số" gắn với các hoạt động tập huấn về an toàn số và sử dụng các ứng dụng thiết yếu. Hội phối hợp với Tổ công nghệ số cộng đồng và Công an xã hướng dẫn hội viên thực hiện dịch vụ công trực tuyến, đồng thời nhận diện và phòng tránh các hình thức lừa đảo trên không gian mạng. Hội LHPN các xã An Bình, Thu Cúc, Lương Sơn… duy trì mô hình "Chi hội Phụ nữ đồng hành cùng chuyển đổi số", "Gia đình hội viên phụ nữ bình dân học vụ số", đồng thời gắn chuyển đổi số với phát triển kinh tế; hướng dẫn hội viên sử dụng mạng xã hội bán hàng và tạo mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Tại tỉnh Bắc Ninh, không chỉ hướng dẫn phụ nữ sử dụng các tiện ích số, Hội LHPN xã Hoàng Vân còn sáng tạo một cách làm mới để đưa tiếng nói của hội viên lên môi trường số. Mã QR "Lắng nghe phụ nữ nói" cho phép hội viên gửi trực tuyến những ý kiến, kiến nghị, phản ánh liên quan đến chính sách đối với phụ nữ, trẻ em, an sinh xã hội, môi trường và hoạt động Hội. Các ý kiến được Hội tổng hợp, phân loại và chuyển đến cơ quan có thẩm quyền hoặc xem xét giải quyết theo quy định. Mô hình vì thế không chỉ là một tiện ích công nghệ mà còn mở thêm một kênh đối thoại trực tiếp, thuận tiện và nhanh chóng giữa tổ chức Hội với hội viên, phụ nữ.

Thông qua các mô hình gần gũi, sáng tạo từ cấp cơ sở, mỗi người dân, đặc biệt là phụ nữ, có thể tự mình tiếp cận các dịch vụ công, tiếp cận thông tin chính thống, sử dụng các dịch vụ tài chính số và tham gia vào nền kinh tế số một cách an toàn. Đó cũng chính cách làm của các cấp Hội để nâng cao năng lực để hội viên chủ động thích ứng với xã hội số.

(Còn nữa)