5 người phụ nữ dành cả cuộc đời bảo vệ nguồn nước thế giới

Vandana Shiva (Ấn Độ)

Vandana Shiva là một nhà hoạt động môi trường, nhà nữ quyền nổi tiếng thế giới và là người khai sinh ra khái niệm Dân chủ Trái đất. Là một nhà lãnh đạo trong Diễn đàn Quốc tế về Toàn cầu hóa, Shiva đã nhận được Giải thưởng Right Livelihood (được ví như Giải Nobel) năm 1993 và được công nhận là anh hùng môi trường. 

Bà đấu tranh bền bỉ cho quyền lợi của những nữ nông dân nghèo ở Ấn Độ. Bà ủng hộ mạnh mẽ chủ quyền lương thực, đa dạng sinh học và nông nghiệp hữu cơ, đồng thời đi đầu trong phong trào chống sinh vật biến đổi gen (GMO) và chống toàn cầu hóa doanh nghiệp.

Bà bảo vệ nước thông qua việc thúc đẩy nông nghiệp sinh thái, bảo tồn giống bản địa và chống lại việc tư nhân hóa tài nguyên nước. Bà tập trung vào việc tiết kiệm nước, duy trì độ phì nhiêu của đất và phản đối các hóa chất độc hại gây ô nhiễm. Bà thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ và đa dạng sinh học để giảm lượng nước tiêu thụ, ngăn chặn việc sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học làm ô nhiễm nguồn nước. Shiva đấu tranh chống lại việc thương mại hóa tài nguyên nước, nhấn mạnh nước là quyền công cộng và cần được bảo vệ cho cộng đồng.

Hiện bà đang giữ chức Chủ tịch Ủy ban về Tương lai của Lương thực tại vùng Tuscany (Italia). Bà là một nhân vật hàng đầu trong Diễn đàn Quốc tế về Toàn cầu hóa; giám đốc của Quỹ Nghiên cứu Khoa học, Công nghệ và Sinh thái do bà thành lập năm 1982. 

Ngoài ra, bà còn là biên tập viên liên kết của tạp chí danh tiếng The Ecologist. Bà thành lập Navdanya, một phong trào quốc gia ở Ấn Độ nhằm bảo vệ sự đa dạng và tính toàn vẹn của các nguồn tài nguyên sống, đặc biệt là hạt giống bản địa, giúp bảo tồn hơn 3.000 giống cây trồng và hỗ trợ hơn 500.000 nông dân chuyển sang nông nghiệp hữu cơ.

Hubbie Hussein Al-Haji (Kenya)

Bà Hubbie Hussein Al-Haji tập trung vận động cho quyền của phụ nữ trong quản lý nguồn nước. Là giám đốc điều hành của tổ chức WomenKind Kenya, bà Al-Haji là động lực thúc đẩy các cải cách trao quyền cho phụ nữ tham gia vào các ủy ban quản lý nguồn nước, thách thức sự loại trừ có hệ thống mà họ đã phải chịu đựng trong nhiều thế kỷ. Cuộc đấu tranh của bà xuất phát từ một thực tế quá phổ biến ở các cộng đồng nông thôn trên toàn thế giới: Trong khi phụ nữ chịu trách nhiệm chính trong việc thu gom nước, họ hiếm khi được trao tiếng nói trong việc phân phối và quản lý nguồn nước.

Al-Haji đã lên án cách các chính sách tư nhân hóa, được áp đặt dưới áp lực từ các tổ chức quốc tế, đã làm trầm trọng thêm tình trạng khan hiếm nước và làm sâu sắc thêm bất bình đẳng giới. Việc tổ chức phụ nữ trong các ủy ban địa phương đã cho phép các cộng đồng chống lại sự chiếm đoạt nguồn nước của các tập đoàn, đòi lại như một tài sản chung. Do đó, cuộc đấu tranh của Al-Haji là một phần của truyền thống nữ quyền dựa trên cộng đồng, thể hiện sự kết hợp giữa việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên với cuộc đấu tranh cho các quyền chính trị và kinh tế của phụ nữ. "Từ lâu, phụ nữ Kenya đã phải bất lực nhìn và sống chung với tình trạng thiếu nước sạch. Giờ đây, kể từ khi dự án cải cách ngành nước của đất nước bắt đầu, chúng tôi đang bắt đầu vận động cho sự thay đổi", bà Al-Haji nói.

Maude Barlow (Canada)

Bà Maude Barlow là một nhà hoạt động xã hội, tác giả và chuyên gia người Canada nổi tiếng toàn cầu trong cuộc chiến bảo vệ nguồn nước. Bà được mệnh danh là người tiên phong trong phong trào coi nước là một quyền cơ bản của con người thay vì là một loại hàng hóa. Thông qua tổ chức The Council of Canadians và dự án Blue Planet Project, bà kịch liệt phản đối việc các tập đoàn đa quốc gia kiểm soát và mua bán nguồn nước sạch. Bà lập luận rằng nước thuộc về cộng đồng và phải được quản lý như một "lợi ích công cộng". 

Với Sáng kiến "Cộng đồng Xanh", bà khởi xướng phong trào khuyến khích các thành phố cam kết bảo vệ nước là quyền con người, cấm bán nước đóng chai nhựa trong các cơ sở công cộng và duy trì hệ thống nước thuộc sở hữu nhà nước. Bà kêu gọi một hiệp ước toàn cầu để bảo vệ nước.

Bà từng là Cố vấn Cao cấp về Nước cho Chủ tịch Đại hội đồng Liên hợp quốc (2008-2009). Bà đã dẫn dắt chiến dịch quốc tế giúp Liên hợp quốc chính thức công nhận quyền con người đối với nước và vệ sinh vào tháng 7/2010. Bà đã viết hơn 20 cuốn sách về khủng hoảng nước, tiêu biểu như Blue Gold (Vàng Xanh), Blue Covenant (Hiệp ước Xanh), Whose Water is it Anyway? (Nước này thuộc về ai). Bà đã nhận được nhiều giải thưởng cao quý, bao gồm Giải thưởng Right Livelihood vào năm 2005 cho những nỗ lực không mệt mỏi vì công bằng thương mại và quyền về nước.

Asaha Elizabeth Ufei (Cameroon)

Asaha Elizabeth Ufei là một nhà hoạt động môi trường người Cameroon, nổi tiếng với những nỗ lực bảo vệ tài nguyên nước và quyền của phụ nữ trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Bà bắt đầu được biết đến rộng rãi từ tháng 12/2009 tại Hội nghị Quốc tế về Biến đổi Khí hậu ở Copenhagen (Đan Mạch). Bà đã đưa ra những bằng chứng mạnh mẽ về việc phụ nữ da đen tại bộ phận Momo, tỉnh Tây Bắc Cameroon, đang gặp khó khăn cực hạn trong việc tìm kiếm thức ăn và nước uống khi các nguồn nước tin cậy dần cạn kiệt hoặc bị ô nhiễm. "Khi điều kiện khí hậu xấu đi, phụ nữ ngày càng khó khăn hơn trong việc cung cấp lương thực và nước cho gia đình. Các nguồn nước từng đáng tin cậy và gần gũi đang cạn kiệt hoặc bị ô nhiễm; mùa màng không cho năng suất đủ. Vì vậy, chúng ta phải đối mặt với câu hỏi: Phụ nữ phải đi bộ thêm bao nhiêu dặm nữa để có được những nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống?", bà nhấn mạnh.

Câu chuyện của Ufei làm nổi bật một thực tế là nhiều phụ nữ ở vùng nông thôn châu Phi cũng đang phải đối mặt. Sự hiện diện dũng cảm của bà tại Diễn đàn Copenhagen năm 2009 là một lời nhắc nhở mạnh mẽ đối với cái gọi là "thế giới phát triển" về những khó khăn ngày càng gia tăng mà phụ nữ ở "Nam bán cầu" phải đối mặt khi cuộc khủng hoảng khí hậu tiếp tục diễn ra không kiểm soát. Ufei nhấn mạnh rằng tầm nhìn nữ quyền là chìa khóa để đạt được một mô hình phát triển thay thế, đề cao tình yêu thương và sự nhân văn thay vì sự xa lạ.

Damaris Sánchez (Panama)

Damaris Sánchez Samudio là một nhà hoạt động môi trường nổi tiếng người Panama, người đã dành hơn 2 thập kỷ để đấu tranh bảo vệ nguồn nước và các hệ sinh thái tại quê hương mình. Bà bắt đầu hoạt động tích cực từ năm 2006 khi phát hiện nhiều dự án đập thủy điện được triển khai trên các con sông ở tỉnh Chiriquí. Bà đã tố cáo việc chính phủ cấp tới 90% nguồn nước cho doanh nghiệp, chỉ để lại 10% cho cộng đồng và hệ sinh thái.

Bà là lãnh đạo của Quỹ Phát triển Cộng đồng Toàn diện và Bảo tồn Hệ sinh thái tại Panama (FUNDICCEP), tập trung vào việc quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững. Sánchez coi việc bảo vệ nước là một "sứ mệnh lục địa". 

Bà giúp các cộng đồng địa phương hiểu rằng quyền tiếp cận nước sạch đang bị đe dọa bởi hệ thống khai thác tài nguyên và nỗ lực kết nối các cuộc đấu tranh riêng lẻ thành một phong trào quốc gia. Bà phối hợp với các tổ chức như Adaptation Fund để thực hiện các dự án giúp nông dân địa phương quản lý nước hiệu quả hơn trong bối cảnh khí hậu khắc nghiệt.

Bà được công nhận là một trong những tiếng nói quan trọng nhất tại Panama trong việc bảo tồn đa dạng sinh học tại các khu vực như Công viên quốc gia Volcán Barú.