AI, thương mại điện tử: “Đòn bẩy” để doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội bứt phá

Đây là thông điệp được đưa tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô 2026 do Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) tổ chức ngày 31/7, với chủ đề "Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội ứng dụng AI và thương mại điện tử bứt phá tăng trưởng hai con số".

Không chỉ số hóa, phải biến công nghệ thành năng lực cạnh tranh

AI và thương mại điện tử đang nhanh chóng chuyển từ xu hướng công nghệ thành những công cụ trực tiếp tạo ra giá trị cho doanh nghiệp. Từ quản trị, sản xuất, bán lẻ, marketing, logistics đến chăm sóc khách hàng, công nghệ đang thay đổi cách doanh nghiệp vận hành, giúp tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu, dự báo nhu cầu và tối ưu nguồn lực.

Với DNNVV, ý nghĩa của chuyển đổi này càng rõ nét. Không có nhiều lợi thế về vốn, nhân lực hay quy mô thị trường, doanh nghiệp nhỏ khó cạnh tranh bằng cách "đầu tư lớn hơn", nhưng có thể tạo khác biệt bằng khả năng ứng dụng công nghệ nhanh hơn, linh hoạt hơn và sát nhu cầu thị trường hơn.

AI có thể giúp doanh nghiệp tự động hóa nhiều khâu quản trị, phân tích hành vi khách hàng, dự báo nhu cầu, tối ưu marketing và hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu. Trong khi đó, thương mại điện tử mở rộng không gian kinh doanh, giúp doanh nghiệp tiếp cận khách hàng ngoài phạm vi địa lý truyền thống, giảm một phần chi phí trung gian và từng bước đưa sản phẩm vào các chuỗi phân phối lớn hơn.

Tuy nhiên, khoảng cách từ "biết dùng công nghệ" đến "tạo ra giá trị từ công nghệ" vẫn còn khá lớn.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội Mạc Quốc Anh cho rằng, thách thức lớn hiện nay không phải doanh nghiệp chưa biết đến AI hay thương mại điện tử, mà là chưa chuyển hóa công nghệ thành năng lực cạnh tranh thực sự.

Thực tế, nhiều doanh nghiệp đã sử dụng chatbot, phần mềm tạo nội dung, quảng cáo số hoặc mở gian hàng trên các sàn thương mại điện tử. Song, không ít công cụ vẫn đang vận hành rời rạc, chưa được tích hợp vào chiến lược phát triển và hệ thống dữ liệu chung của doanh nghiệp.

"Dữ liệu chính là nhiên liệu của AI. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và bảo đảm 'đúng, đủ, sạch, sống', AI mới có thể phát huy hiệu quả trong phân tích thị trường, dự báo nhu cầu, tối ưu chuỗi cung ứng và hỗ trợ doanh nghiệp ra quyết định chính xác hơn", ông Mạc Quốc Anh chia sẻ.

Theo ông, việc ứng dụng công nghệ cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư tạo ra giá trị, thay vì chạy theo phong trào. Mỗi khoản đầu tư vào AI, thương mại điện tử hay chuyển đổi số đều cần trả lời được những câu hỏi cụ thể: doanh nghiệp tiết kiệm được bao nhiêu chi phí, tăng năng suất thế nào, tiếp cận thêm bao nhiêu khách hàng và cải thiện sức cạnh tranh ra sao.

Từ góc độ này, chuyển đổi số không đơn thuần là đưa thêm phần mềm vào hoạt động kinh doanh, mà là thay đổi cách doanh nghiệp tổ chức dữ liệu, vận hành và ra quyết định.

Hà Nội có "hệ sinh thái", doanh nghiệp cần một cây cầu để bước vào

Hà Nội đang sở hữu nền tảng tương đối thuận lợi để thúc đẩy quá trình này. Thành phố hiện có 221 doanh nghiệp khoa học và công nghệ, hơn 1.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và trên 11.000 doanh nghiệp công nghệ số. Chỉ số thương mại điện tử năm 2025 đạt 74,7 điểm, tiếp tục dẫn đầu cả nước.

Những con số này cho thấy Hà Nội không thiếu doanh nghiệp công nghệ hay nền tảng số. Vấn đề nằm ở khả năng kết nối công nghệ với nhu cầu thực tế của cộng đồng doanh nghiệp.

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP Hà Nội Cù Ngọc Trang cho biết, nhiều DNNVV trên địa bàn vẫn chưa biết bắt đầu chuyển đổi số từ đâu, lo ngại chi phí đầu tư, rủi ro dữ liệu và thiếu nhân lực có kỹ năng công nghệ. Ở chiều ngược lại, không ít doanh nghiệp công nghệ có sản phẩm tốt nhưng chưa thực sự hiểu nhu cầu của doanh nghiệp sản xuất, thương mại và dịch vụ.

"Công nghệ ở một phía, thị trường ở một phía. Điều còn thiếu chính là một cầu nối đủ mạnh để kết nối hai bên", ông Cù Ngọc Trang nhận định.

Đây cũng là điểm nghẽn đáng chú ý của quá trình chuyển đổi số. Với một doanh nghiệp lớn, việc thành lập bộ phận công nghệ, thuê chuyên gia dữ liệu hay đầu tư hệ thống AI có thể là bài toán nguồn lực. Nhưng với DNNVV, một khoản đầu tư công nghệ không phù hợp cũng có thể trở thành gánh nặng chi phí. Vì vậy, điều doanh nghiệp cần không chỉ là "có công nghệ", mà là được tiếp cận đúng công nghệ, đúng thời điểm và đúng nhu cầu.

Theo định hướng của Hà Nội, thành phố sẽ tập trung hỗ trợ DNNVV và hộ kinh doanh ứng dụng các nền tảng số, thanh toán không dùng tiền mặt, hóa đơn điện tử, thương mại điện tử, AI và các giải pháp tự động hóa phù hợp với từng lĩnh vực, cũng như mức độ sẵn sàng chuyển đổi số của từng doanh nghiệp.

Cùng với hỗ trợ ứng dụng, Hà Nội cũng hướng tới phát triển doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp công nghệ số và các sản phẩm, dịch vụ công nghệ mang thương hiệu Thủ đô. Đây được xem là cách tiếp cận hai chiều: vừa giúp doanh nghiệp truyền thống nâng cấp năng lực, vừa tạo đầu ra cho hệ sinh thái công nghệ của thành phố.

Từ công cụ số đến động lực tăng trưởng hai con số

Một trong những kỳ vọng lớn nhất của việc ứng dụng AI và thương mại điện tử là giúp DNNVV Hà Nội giải bài toán tăng trưởng mà không nhất thiết phải dựa hoàn toàn vào việc mở rộng quy mô đầu tư.

Khi AI đảm nhận những công việc có tính lặp lại, doanh nghiệp có thể giảm thời gian và chi phí vận hành; khi dữ liệu được khai thác tốt hơn, các quyết định về sản phẩm, khách hàng, tồn kho hay marketing có thể chính xác hơn; còn thương mại điện tử giúp mở rộng thị trường mà không nhất thiết phải mở rộng tương ứng hệ thống cửa hàng hay chi phí bán hàng truyền thống.

Nhưng để những lợi ích này thực sự chuyển hóa thành tăng trưởng, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ "ứng dụng công nghệ" sang "tái thiết hoạt động kinh doanh bằng công nghệ".

Theo Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội Mạc Quốc Anh, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy thụ hưởng sang chủ động tìm hiểu, tiếp cận và hấp thụ chính sách. Chỉ khi hiểu đúng cơ chế hỗ trợ và biết cách chuyển hóa thành năng lực sản xuất, kinh doanh, chính sách mới thực sự phát huy hiệu quả.

Bên cạnh đó, Hà Nội dự kiến tăng cường kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học, ngân hàng, quỹ đầu tư, doanh nghiệp đầu chuỗi và hệ thống phân phối. Mục tiêu không chỉ dừng ở hỗ trợ doanh nghiệp "lên môi trường số", mà còn thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, mở rộng thị trường và nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị.

Đây có thể là bước chuyển quan trọng. Bởi nếu chỉ dừng ở việc hỗ trợ doanh nghiệp sử dụng phần mềm, mở gian hàng trực tuyến hay thử nghiệm một số công cụ AI, tác động đến tăng trưởng sẽ khó tạo ra khác biệt lớn. Nhưng nếu công nghệ được kết nối với vốn, dữ liệu, thị trường, nhân lực và chuỗi cung ứng, AI và thương mại điện tử có thể trở thành một phần của năng lực cạnh tranh dài hạn.

Với DNNVV Hà Nội, bài toán vì thế không còn đơn giản là "có ứng dụng AI hay không", mà là ứng dụng AI để làm gì, tạo ra giá trị gì và biến giá trị đó thành tăng trưởng như thế nào.

Trong cuộc đua tăng trưởng hai con số, công nghệ có thể giúp doanh nghiệp nhỏ đi nhanh hơn. Nhưng để đi xa, doanh nghiệp vẫn cần một hệ sinh thái đủ mạnh, chính sách đủ sát và quan trọng nhất là năng lực biến dữ liệu, công nghệ và thị trường thành giá trị thực.