Bộ trưởng Lâm Phương Thanh nói đến 3 vòng kiểm soát xuất bản phẩm về lãnh tụ, lịch sử

Sáng 9/8, Quốc hội thảo luận dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Đại biểu lo ngại "khoảng trống pháp lý" khi kiểm soát xuất bản phẩm nhạy cảm

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga, Phó trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hải Phòng, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tán thành việc tăng cường kiểm soát đối với những xuất bản phẩm có nội dung đặc thù. Tuy nhiên, bà cho rằng cơ chế kiểm soát 3 lớp cần được luật hóa rõ hơn để vừa chặt chẽ, vừa tránh tạo ra khoảng thời gian pháp lý không xác định.

Theo dự thảo, đối với tác phẩm, tài liệu thuộc danh mục do Chính phủ quy định, nhà xuất bản phải gửi đăng ký kế hoạch xuất bản kèm kết quả thẩm định bản thảo được cơ quan chủ quản phê duyệt. Sau khi nộp lưu chiểu, xuất bản phẩm thuộc nhóm này chỉ được phát hành sau khi có ý kiến của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Đại biểu đoàn TP Hải Phòng đồng tình với việc những nội dung liên quan đến chủ quyền quốc gia, lịch sử dân tộc, lãnh tụ và các vấn đề đặc biệt nhạy cảm cần có cơ chế kiểm soát nghiêm ngặt hơn. Báo cáo tiếp thu, giải trình cũng xác định đây là cơ chế 3 lớp nhằm bảo đảm an ninh văn hóa, tư tưởng.

Tuy nhiên, bà cho rằng dự thảo hiện giao Chính phủ xác định danh mục và thời hạn cho ý kiến, trong khi luật chưa xác định rõ các tiêu chí cơ bản để một đề tài bị đưa vào diện kiểm soát đặc biệt. Dự thảo cũng chưa quy định hậu quả pháp lý nếu cơ quan có trách nhiệm không có ý kiến đúng thời hạn.

"Đây là vấn đề cần cân nhắc vì một xuất bản phẩm đã hoàn thành đầy đủ quy trình nhưng không được phát hành nếu chưa có ý kiến của cơ quan Nhà nước", nữ đại biểu nói.

Theo nữ đại biểu, thời hạn và trách nhiệm trả lời trong trường hợp này không đơn thuần là thủ tục hành chính mà ảnh hưởng trực tiếp đến quyền chủ động của nhà xuất bản, quyền của tác giả và các quan hệ hợp đồng liên quan.

Từ đó, bà đề nghị ban soạn thảo quy định nguyên tắc và nhóm tiêu chí cơ bản để xác định xuất bản phẩm thuộc diện kiểm soát đặc biệt, đồng thời quy định thời hạn tối đa để cơ quan quản lý trả lời.

"Nếu cần kéo dài trong trường hợp đặc biệt thì phải thông báo bằng văn bản, nêu rõ lý do và chỉ được gia hạn trong giới hạn nhất định. Có như vậy mới vừa bảo đảm kiểm soát chặt chẽ nội dung nhạy cảm, vừa bảo đảm trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước", đại biểu Nguyễn Việt Nga nói.

Đề nghị bổ sung cơ chế tạm dừng phát hành

Tham gia góp ý tại hội trường, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn TP Huế) cho rằng, nếu sửa Luật để đáp ứng một giai đoạn phát triển mới thì không nên chỉ tập trung vào những vướng mắc hiện tại, mà cần thiết kế các nguyên tắc đủ bền vững cho những thay đổi trong 10-15 năm tới.

Dự thảo hiện cho phép nhà xuất bản quyết định thời điểm phát hành sau khi hoàn thành lưu chiểu trong thời hạn 12 tháng. Đồng tình với hướng giảm tiền kiểm, tăng trách nhiệm tự chịu trách nhiệm và hậu kiểm, song để không tạo khoảng trống pháp lý, đại biểu Nguyễn Thị Sửu đề nghị bổ sung quy định: "Khi cơ quan có thẩm quyền phát hiện dấu hiệu rõ ràng về vi phạm thì được yêu cầu tạm dừng phát hành theo trình tự, thời hạn do luật định".

Giải trình thêm về nội dung này, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết dự thảo luật nêu rõ phải nộp xuất bản phẩm lưu chiểu cho cơ quan quản lý Nhà nước chậm nhất 10 ngày trước khi phát hành.

Đặc biệt, luật sửa đổi bổ sung quy định nhằm kiểm soát chặt chẽ hơn các nhóm nội dung quan trọng, phức tạp, nhạy cảm như viết về lãnh tụ, lịch sử dân tộc, chiến tranh cách mạng, danh nhân văn hóa, anh hùng dân tộc, lãnh đạo Đảng, Nhà nước.

Theo Bộ trưởng, dự thảo bổ sung quy định nhằm hình thành 3 vòng kiểm soát chặt chẽ.

Cụ thể, nhà xuất bản thẩm định nội dung, trình cơ quan chủ quản phê duyệt kế hoạch xuất bản. Cơ quan chủ quản xem xét phê duyệt kế hoạch xuất bản. Cơ quan quản lý Nhà nước thẩm định xuất bản phẩm lưu chiểu và cho ý kiến trước khi nhà xuất bản ra quyết định phát hành.

Với 3 vòng kiểm soát như vậy, một số đại biểu đề nghị quy định rõ về thời hạn, danh mục, tiêu chí hay thẩm quyền sẽ quy định khung ở trong luật hay giao Chính phủ quy định chi tiết. Bộ trưởng cho biết sẽ tiếp tục nghiên cứu trong thời gian tới để hoàn thiện.

Về công tác kiểm tra, giám sát, người đứng đầu cơ quan chủ trì soạn thảo luật nói sẽ nghiên cứu để làm rõ thêm trong dự luật.