Bông Mai kể chuyện văn hóa và tinh thần nữ giới qua trang phục truyền thống

Cuốn sách Rực rỡ sắc màu trang phục phụ nữ các dân tộc Việt Nam được xem là dấu mốc quan trọng trong hành trình của dự án này, cũng là một "bảo tàng mini" mang đậm bản sắc văn hóa và tinh thần nữ giới qua trang phục truyền thống.

Sau chuyến đi xuyên Việt vào năm 2022, Bông Mai nhận ra một điều: Văn hóa không nằm yên trong sách vở hay bảo tàng, mà đang sống - thở - chuyển động cùng đời sống con người hôm nay.

Khi đi qua từng vùng, từng bản làng, nữ đạo diễn nhận thấy mỗi bộ trang phục, mỗi làn điệu, mỗi nghề thủ công đều gắn với những thân phận rất thật, những câu chuyện rất cụ thể.

Chính điều đó khiến cô không còn muốn dừng lại ở việc "làm một cuốn sách cho xong", mà bắt đầu nghĩ đến việc xây dựng một hệ sinh thái văn hóa, nơi tri thức được lưu giữ nhưng đồng thời được tiếp tục kể lại, diễn giải và đối thoại với thế giới đương đại.

Từ hành trình đó, dự án Vietnam 1102 ra đời. 1102 là con số gợi nhắc đến sự đa dạng, chiều sâu và lớp lang của văn hóa Việt. Còn "Vietnam" không chỉ là địa danh, mà là một bản sắc đang vận động cùng thời đại.

"Triết lý của Vietnam 1102 là: Văn hóa không chỉ để bảo tồn, mà phải được tiếp tục sống, tiếp tục được kể bằng nhiều hình thức khác nhau - từ sách, triển lãm, trình diễn, giáo dục cho đến các dự án sáng tạo đương đại", cựu nhà báo chia sẻ.

Cuốn sách Rực rỡ sắc màu trang phục phụ nữ các dân tộc Việt Nam được xem là dấu mốc quan trọng trong hành trình này, từng được bình chọn là 1 trong 10 đầu sách văn hóa nổi bật năm 2025.

Theo Bông Mai, trang phục phụ nữ là nơi hội tụ rất nhiều lớp văn hóa: Lịch sử, thẩm mỹ, tín ngưỡng, điều kiện tự nhiên và vai trò của người phụ nữ trong cộng đồng. Mỗi bộ trang phục không chỉ là cái đẹp bên ngoài, mà là ký ức, là căn tính, là cách một cộng đồng nhìn thế giới và gìn giữ mình qua thời gian.

Trong quá trình thực hiện cuốn sách, Bông Mai đã tiếp cận hàng nghìn tư liệu văn hóa để đảm bảo tính chính xác nhưng vẫn gần gũi với độc giả. Cô làm việc rất thận trọng, mỗi thông tin đều được kiểm chứng từ nhiều nguồn: Điền dã, trò chuyện trực tiếp với nghệ nhân và cộng đồng bản địa, đối chiếu với tư liệu nghiên cứu và hình ảnh thực tế.

Nhưng song song với sự chính xác, cô luôn tự hỏi: Làm sao để người đọc hôm nay muốn mở cuốn sách ra và đọc tiếp? Vì vậy, Bông Mai chọn cách kể chuyện bằng hình ảnh, bằng ngôn ngữ đời sống, để tri thức trở thành một trải nghiệm.

Dấu mốc đặc biệt

Mới đây, đạo diễn Nguyễn Bông Mai có chuyến đi đến Venezuela với vai trò diễn giả quốc tế. Chuyến đi này là một dấu mốc rất đặc biệt, cô tham dự một hội thảo quốc tế với bài tham luận về bảo vệ tự do thông qua văn hóa, nhìn văn hóa như một không gian để con người được là chính mình và được tôn trọng trong sự khác biệt.

Chuyến đi này Bông Mai mang theo 5 bộ trang phục phụ nữ dân tộc Việt Nam để trưng bày. Với cô, đó không chỉ là hiện vật minh họa, mà là những "nhân vật" đồng hành trong câu chuyện về tự do, bản sắc và phẩm giá con người.

Trải nghiệm quốc tế đó đã tác động sâu sắc đến đến con đường thực hiện dự án văn hóa Vietnam 1102. Nó củng cố cho cô niềm tin rằng: Con đường mình đi tuy chậm, nhưng đúng.

Thời gian tới, Bông Mai chuẩn bị phát hành một cuốn sách ảnh về các dân tộc Việt Nam, tập trung vào gương mặt và thần thái con người, để giúp người đọc dễ dàng nhận diện văn hóa qua những con người cụ thể.

Song song là một cuốn sách nhạc, tổng hợp 63 làn điệu dân gian mà cô đã thu thập trong suốt hành trình. Hiện Bông Mai và các cộng sự đang ký âm lại để chuyển thành văn bản, đồng thời dịch nghĩa tiếng Kinh, lời Kinh để người đọc hôm nay có thể hiểu được chiều sâu nội dung.

Một dự án rất có ý nghĩa nữa là sách tô màu dành cho trẻ em, xoay quanh trang phục phụ nữ các dân tộc, với mong muốn gieo tình yêu văn hóa từ sớm bằng những cách nhẹ nhàng và tự nhiên nhất.