Cạm bẫy livestream khiêu dâm - Bài cuối: Ai được, ai mất?

Mạng lưới trục lợi sau màn hình

Trong các đường dây livestream khiêu dâm, người xuất hiện trước camera chưa chắc là người kiểm soát hay hưởng lợi chính. Phía sau họ là mạng lưới tuyển mộ phụ nữ, quản lý tài khoản và khai thác nội dung để thu tiền từ người xem.

Thượng tá, Tiến sĩ Đào Trung Hiếu, chuyên gia tội phạm học, nhận định sự phân công giữa người tuyển mộ, quản lý, điều hành và người trực tiếp livestream cho thấy dấu hiệu của một mô hình tội phạm có tổ chức trên môi trường số.

Người cầm đầu có thể không trực tiếp xuất hiện nhưng vẫn tuyển người, phân công, kiểm soát tài khoản, đặt chỉ tiêu doanh thu và hưởng phần lợi ích lớn nhất. Trong khi đó, phụ nữ trực tiếp phát sóng lại là những người dễ bị nhận diện đầu tiên.

Chuyên gia gọi đây là sự “phi nhân thân hóa” vai trò phạm tội, tức người tổ chức tách mình khỏi hành vi trực tiếp nhưng vẫn kiểm soát và hưởng lợi từ toàn bộ hệ thống. Nếu chỉ tập trung vào người xuất hiện trên màn hình, cơ quan chức năng có thể bỏ qua mắt xích thực sự điều hành và hưởng lợi.

Theo ông Hiếu, việc tuyển mộ nhiều phụ nữ thực chất là cách tạo nguồn cung hình ảnh để khai thác thương mại. Mỗi người livestream trở thành một đầu mối tiếp cận người xem và tạo doanh thu, trong khi lợi ích có xu hướng tập trung ở tầng tổ chức.

Mô hình này giúp người cầm đầu dễ mở rộng quy mô, phân tán rủi ro và tối đa hóa lợi nhuận. Các cơ chế cạnh tranh, áp chỉ tiêu, thưởng phạt hoặc thao túng tâm lý có thể được sử dụng để thúc đẩy người tham gia tiếp tục hoạt động. Phụ nữ ban đầu có thể tham gia vì nhu cầu tài chính hoặc mong muốn được chú ý, nhưng khi bị cuốn vào guồng vận hành, họ có nguy cơ lệ thuộc và khó thoát ra.

Ở góc độ sâu hơn, đây là sự thương mại hóa trái pháp luật hình ảnh, nhân phẩm và sự dễ tổn thương của phụ nữ, biến họ thành công cụ sinh lợi cho những người đứng sau.

Muốn bóc gỡ tận gốc, theo chuyên gia Đào Trung Hiếu, cơ quan chức năng phải lần theo ba trục: tổ chức, kỹ thuật và dòng tiền. Trong đó, trục tổ chức giúp xác định người khởi xướng, tuyển mộ, phân công, chỉ đạo; trục kỹ thuật làm rõ người tạo lập, vận hành hoặc che giấu tài khoản, thiết bị, dữ liệu; còn trục dòng tiền tập trung truy tìm người tiếp nhận, quản lý và chuyển đổi nguồn thu.

Chứng cứ điện tử có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Lịch sử tài khoản, tin nhắn chỉ đạo, dữ liệu đăng nhập, thiết bị sử dụng và giao dịch ngân hàng, ví điện tử có thể cho thấy mối liên hệ giữa các mắt xích. Như ông Hiếu nhận định, dữ liệu nhiều khi chính là “bản đồ” chỉ ra ai điều hành, ai hỗ trợ và ai hưởng lợi.

Tổn thương sau những phiên livestream

Nếu tội phạm học giúp nhận diện cách phụ nữ bị đưa vào một mô hình khai thác, thì ở góc độ tâm lý, những hệ lụy có thể không kết thúc cùng một buổi phát sóng.

Chuyên gia tâm lý Lê Anh cho rằng, phụ nữ có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, thiếu việc làm ổn định có thể xem đây là công việc tạm thời để giải quyết nhu cầu trước mắt. Nhưng khi hành vi đi ngược lại hệ giá trị và cách họ nhìn nhận bản thân, xung đột nội tâm dễ xuất hiện. Họ vừa cần thu nhập, vừa có thể cảm thấy xấu hổ, tự trách hoặc xa lạ với chính mình.

Việc thường xuyên xuất hiện trước người xem, tiếp nhận những yêu cầu mang tính tình dục và bị đánh giá thông qua hình ảnh cơ thể có thể làm thay đổi cách phụ nữ nhìn nhận bản thân. Khi cơ thể trở thành đối tượng quan sát, bình phẩm, thậm chí được định giá bằng tiền, lòng tự trọng và cảm giác làm chủ cơ thể có nguy cơ suy giảm.

Theo chuyên gia, một số người có thể hình thành cơ chế tách rời cảm xúc khỏi hành vi để tiếp tục hoạt động. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa họ không bị tổn thương. Cảm giác trống rỗng, tự ghét bỏ, lo âu hoặc mất kết nối với chính mình có thể xuất hiện. Sự chai lì cảm xúc đôi khi còn khiến họ xem những điều từng khiến mình khó chịu là bình thường, khó nhận ra giới hạn cá nhân đang bị xâm phạm.

Một nghịch lý khác là có người muốn chấm dứt nhưng lại không dám rời đi. Sự lệ thuộc vào thu nhập, nỗi sợ gia đình và người thân phát hiện, mặc cảm bị xã hội khước từ có thể trở thành rào cản lớn. Nếu còn bị đe dọa phát tán hình ảnh hoặc dùng thông tin cá nhân để gây sức ép, họ càng dễ rơi vào trạng thái sợ hãi, bất lực và mất dần khả năng tự quyết.

Tổn thương cũng có thể kéo dài sau khi phụ nữ đã rời khỏi hoạt động này. Hình ảnh, video có thể bị lưu trữ, sao chép, cắt ghép và phát tán trên nhiều nền tảng. Người trong cuộc phải sống trong tâm trạng cảnh giác, lo sợ quá khứ bị phơi bày, đối diện nguy cơ bị xa lánh, chỉ trích. Một số trường hợp có thể xuất hiện lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ hoặc phản ứng sang chấn.

Nguy cơ không dừng ở việc hình ảnh còn tồn tại trên mạng. Cách gia đình và cộng đồng nhìn nhận cũng có thể kéo dài tổn thương. Khi liên tục bị gắn nhãn, chỉ trích hoặc nhắc lại quá khứ, một số phụ nữ có thể dần nội hóa định kiến, coi những đánh giá tiêu cực ấy là giá trị thật của bản thân.

Họ thu mình, né tránh các mối quan hệ, mất niềm tin vào người khác, mặc cảm trong đời sống tình cảm và cho rằng mình không còn cơ hội bắt đầu lại. Theo chuyên gia Lê Anh, sự kỳ thị không chỉ làm nặng thêm tổn thương cũ mà còn có thể đẩy người phụ nữ vào vòng luẩn quẩn, càng mặc cảm càng khó tìm kiếm hỗ trợ, càng bị cô lập càng khó tái hòa nhập.

Để giúp phụ nữ vượt qua những tổn thương này, theo chuyên gia Lê Anh, điều đầu tiên là trả lại cho họ cảm giác an toàn và quyền được tôn trọng. Hỗ trợ tâm lý cần giúp họ nhận diện cảm xúc, tháo gỡ mặc cảm, khôi phục lòng tự trọng và ý thức về phẩm giá. Với người có biểu hiện sang chấn, lo âu hoặc trầm cảm, cần được đánh giá và hỗ trợ trị liệu bởi chuyên gia phù hợp.

Bên cạnh đó, cần bảo vệ dữ liệu cá nhân, ngăn chặn việc phát tán hình ảnh trái phép, hỗ trợ pháp lý, học nghề và tìm kiếm việc làm. Gia đình và cộng đồng cũng cần tránh gắn nhãn, quy kết; thái độ không phán xét là điều kiện để người phụ nữ dám tìm kiếm sự giúp đỡ.

Bởi tái hòa nhập không chỉ là giúp họ quên đi quá khứ, mà còn là tạo điều kiện và niềm tin để bắt đầu lại, không tiếp tục bị quá khứ khống chế.