Cầm cố xe máy: Nhu cầu có, thị trường mở, pháp lý rõ ràng nhưng vẫn cần cẩn trọng

Nhu cầu, thị trường, pháp lý đều đã định hình

Không xét nợ xấu, không yêu cầu chứng minh thu nhập, chỉ căn cứ vào giá trị tài sản cầm cố nhưng sau khi giải ngân, người vay vẫn có thể giữ lại phương tiện để mưu sinh. Đó là những ưu điểm nổi bật của hình thức vay cầm cố bằng xe máy và nó đặc biệt phù hợp với những người lao động bình dân như người làm nghề tự do, lao động công nhật, công nhân, nông dân, tiểu thương... Chuyện của cô Dương Thị Vân, phường Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn dưới đây là ví dụ.

Hơn 60 tuổi, không có lương hưu, thu nhập của hai vợ chồng cô Vân và đứa cháu nội chỉ trông vào nồi chè, nồi cháo cô bán rong mỗi ngày, trên chiếc xe Honda Wave Anpha cũ. Nhưng mức thu nhập bình quân 200.000đ/ngày ấy không đủ để chi trả thuốc men cho cơn bạo bệnh mới đây của chồng cô. Đường cùng, cô chọn cách cầm cố xe máy. Số tiền vay được dù không nhiều nhưng cũng giúp phần nào vượt qua khó khăn.

Năm 2023, theo báo cáo của Fiin Group, Việt Nam có khoảng 40 triệu người thu nhập dưới 10 triệu đồng/tháng như cô Vân, chiếm gần 70% lực lượng lao động toàn quốc, và đây là tệp khách hàng chính của các đơn vị cho vay thay thế. Với họ, cầm cố xe máy là hình thức vay đơn giản, dễ dàng nhất vì xe máy là thứ tài sản mà ai cũng có. Theo báo cáo tài chính năm 2025 của F88, doanh nghiệp cho vay thay thế này hiện đang cầm cố 356.146 chiếc xe máy, tăng gấp đôi so với năm trước đó. Điều này chứng tỏ nhu cầu vay của người dân là rất lớn và vẫn đang tăng mạnh.

Nhu cầu đó cộng với hành lang pháp lý về hoạt động cho vay cầm cố được xác định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự năm 2015, trong Luật Thương mại và những văn bản dưới luật khác đã tạo ra một thị trường cầm cố xe máy năng động, nhiều dư địa phát triển. Cũng theo báo cáo của Fiin Group, năm 2024, cả nước có khoảng 24.000 cửa hàng cầm đồ. Fiin Group chia thị trường thành hai mô hình là các cửa hàng cầm đồ truyền thống, chiếm khoảng 95% số lượng cửa hàng, và các chuỗi cầm đồ thế hệ mới, chiếm chỉ 5% nhưng đang có đà tăng trưởng tốt, thậm chí lấn át mô hình cầm đồ truyền thống.

Vẫn tiềm ẩn rủi ro

Các khoản vay cầm cố xe máy thường không quá lớn. Như tại F88, khoản vay được định giá tới 80-85% giá trị xe nhưng bình quân cũng chỉ trong khoảng 10 - 20 triệu, cao nhất cũng khoảng 50 triệu đối với các dòng xe phổ thông, cận cao cấp. Tuy vậy, cũng có rất nhiều rủi ro cho cả hai phía, người đi vay và người cho vay.

Với người cho vay, rủi ro dễ gặp nhất là vấn đề pháp lý của tài sản. Thông thường, các doanh nghiệp có uy tín chỉ nhận cầm xe máy chính chủ, tức là người vay là người duy nhất đứng tên trên đăng ký xe (hay còn gọi là cà vẹt xe). Điều này vừa giúp minh bạch nguồn gốc tài sản, vừa tránh rủi ro pháp lý sau này. Nhưng vẫn có một vài cửa hàng nhận cầm xe không chính chủ khiến họ dễ vướng vào các tranh chấp pháp lý, dễ bị cơ quan chức năng xử phạt vì làm sai quy định về hoạt động cầm cố, thậm chí là có khả năng bị xử lý hình sự. Rủi ro tiếp theo là định giá tài sản. Do mức độ khấu hao của mỗi chiếc xe là khác nhau nên mức độ định giá cơ bản sẽ khác nhau. Nếu định giá cao, người cho vay dễ dàng bị hớ nếu khách hàng không trả được nợ. Nếu định giá thấp, khách hàng sẽ vay ở cửa hàng khác.

Với người đi vay, họ đối mặt với nhiều rủi ro hơn. Đầu tiên, nếu xe không chính chủ, khả năng cầm cố gần như bằng không. Với người lao động bình dân, khi đi cầm xe máy là lúc họ thực sự khó khăn và nếu như không thể vay, họ rất dễ rơi vào trạng thái bế tắc hoặc rơi vào những cạm bẫy tín dụng đen. Tiếp nữa, thị trường cầm đồ hiện vẫn tồn tại những mảng sáng tối. Nếu vay ở các cửa hàng có uy tín, có thương hiệu, hoạt động công khai, minh bạch thì đó như một giải pháp cứu sinh. Nhưng nếu chọn phải những cửa hàng tự phát, mạo danh, không tuân thủ quy định pháp luật với những biểu hiện như mập mờ lãi phí tính theo mức 3.000-4.000đ/triệu/ngày, bắt ký giấy vay nợ, giấy bán xe thay vì ký hợp đồng, đòi nợ theo kiểu khủng bố... thì đó không còn là giải pháp nữa mà là cạm bẫy chiếm đoạt tài sản.

Cầm xe máy là một giải pháp vay nhanh chóng, dễ dàng, phù hợp với người lao động bình dân, người dưới chuẩn ngân hàng. Dù giải pháp vay này đã được chuẩn hóa rất nhiều trong khoảng 5-7 năm trở lại đây nhờ hành lang pháp lý hoàn thiện và sự xuất hiện của các chuỗi cửa hàng cầm đồ thế hệ mới nhưng trước nhu cầu ngày càng lớn, thị trường vay ngày càng mở rộng thì rủi ro vẫn có thể xuất hiện. Vì thế, lời khuyên được các chuyên gia tài chính cá nhân đưa ra cho cả người đi vay lẫn người cho vay là cần xem xét sự minh bạch, rõ ràng của đối tác trước khi đưa ra quyết định.