Cần nâng cao đồng bộ chất lượng của toàn hệ thống giáo dục đại học

Chiều 6/8, tại trụ sở Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp về dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2045.

Dự họp có Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn; đại diện lãnh đạo các bộ, cơ quan: Quốc phòng, Công an, Tài chính, Tư pháp, Văn hoá, Thể thao và Du lịch, Văn phòng Chính phủ; đại diện các cơ sở giáo dục đại học; các chuyên gia, nhà khoa học.

Theo báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT), hồ sơ dự thảo đã gửi xin ý kiến 11 bộ, ngành và 16 cơ sở giáo dục đại học. Các ý kiến góp ý tập trung vào các nhóm nội dung chính: Căn cứ pháp lý; mục tiêu, chỉ tiêu chiến lược; phân nhóm cơ sở giáo dục đại học; sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục đại học; phân cấp, phân quyền, quản trị dữ liệu, KPI và trách nhiệm giải trình; cơ chế tài chính, đầu tư, học phí, tín dụng sinh viên; chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo; phát triển trung tâm nghiên cứu xuất sắc, cơ sở trọng điểm, đại học tinh hoa; quốc tế hoá và hợp tác công-tư.

Dự thảo Chiến lược xác định mục tiêu phát triển giáo dục đại học hiện đại, ngang tầm khu vực và thế giới, có năng lực cạnh tranh quốc tế; thích ứng hiệu quả trong thời đại số và trí tuệ nhân tạo; trở thành hạ tầng tri thức chiến lược quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nhanh và bền vững.

Tầm nhìn đến năm 2045, giáo dục đại học Việt Nam đạt trình độ tiên tiến của khu vực châu Á, có một số đại học nghiên cứu tinh hoa đạt đẳng cấp thế giới; một số lĩnh vực khoa học công nghệ có năng lực cạnh tranh quốc tế.

Tại cuộc họp, các đại biểu đã luận bàn, cho ý kiến về việc quán triệt những nội dung liên quan đến giáo dục và đào tạo tại Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3, khoá XIV; quan điểm tiếp cận; việc kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học; đầu tư cho cơ sở giáo dục đại học gắn với ưu tiên các ngành công nghệ chiến lược; thu hút sự tham gia của chương trình, giảng viên, sinh viên quốc tế; nguồn lực tài chính; chỉ tiêu, chỉ số đổi mới sáng tạo; mô hình nhóm trường trọng điểm; nguồn nhân lực cho giáo dục đại học;...

Chuyển mạnh từ phát triển từng cơ sở riêng lẻ sang hệ sinh thái giáo dục đại học quốc gia

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu ghi nhận, đánh giá cao Bộ GD&ĐT đã chuẩn bị hồ sơ dự thảo Chiến lược phát triển giáo dục đại học khá công phu, nghiêm túc, bám sát các căn cứ chính trị và chủ động, cầu thị tiếp thu, giải trình đầy đủ, hợp lý ý kiến của các bộ, ngành, cơ sở giáo dục đại học.

Tuy nhiên, cho rằng một số nội dung mới dừng ở định hướng, chưa hình thành đầy đủ cơ chế thực hiện, Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ GD&ĐT tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến, hoàn thiện dự thảo Quyết định và hồ sơ trình theo quy định, trong đó lưu ý một số vấn đề.

Thứ nhất, Chiến lược phải được thiết kế như một "bản đồ phát triển", xác định rõ đích đến và lộ trình với khả năng thích ứng linh hoạt để Việt Nam có ngày càng nhiều cơ sở giáo dục đại học, ngành, lĩnh vực đào tạo và nghiên cứu tiệm cận với nhóm cao trên thế giới; đồng thời nâng cao đồng bộ chất lượng của toàn hệ thống giáo dục đại học.

"Chiến lược phải chuyển mạnh từ phát triển riêng lẻ từng cơ sở sang phát triển hệ sinh thái giáo dục đại học quốc gia, trong đó các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp, địa phương, thị trường lao động và đối tác quốc tế được liên kết, chia sẻ nguồn lực và cùng tham gia đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo; phát triển hài hòa giáo dục đại học tinh hoa và giáo dục đại học đại chúng, khu vực công lập và ngoài công lập", Phó Thủ tướng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Phó Thủ tướng đề nghị rà soát toàn bộ hệ thống chỉ tiêu đến năm 2030, năm 2035; nhất là các chỉ tiêu về quy mô người học, tỉ lệ đào tạo STEM, đào tạo tiến sĩ, tỉ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ... trên tinh thần khát vọng vươn lên, nỗ lực tối đa.

Thứ hai, xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá phù hợp với sứ mạng của từng nhóm cơ sở; kết quả kiểm định cùng dữ liệu đầu ra phải được sử dụng làm căn cứ duy trì chương trình, phân nhóm, giao nhiệm vụ và tiếp cận chính sách hỗ trợ.

Thứ ba, việc phân nhóm và chính sách hỗ trợ phải tạo lập một sân chơi chung, công khai, công bằng, khuyến khích các cơ sở giáo dục đại học cạnh tranh bằng chất lượng, kết quả và đóng góp thực chất, tạo động lực để các trường phấn đấu vươn lên trên các bảng xếp hạng quốc tế và phục vụ phát triển đất nước.

Thứ tư, về cơ cấu ngành đào tạo và sắp xếp mạng lưới, Bộ GD&ĐT chủ trì xây dựng cơ sở dữ liệu về nhu cầu nhân lực, việc làm và thu nhập sau tốt nghiệp. Trên cơ sở dữ liệu, định kỳ đánh giá chương trình đào tạo để mở rộng, cập nhật, liên ngành, điều chỉnh phù hợp.

Ngoài ra, khẩn trương hoàn thiện Đề án sắp xếp cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp theo hướng: (1) bám sát định hướng của Đảng, Chính phủ; (2) rà soát các cơ sở cùng chuyên ngành, cùng thế mạnh để tổ chức lại, liên kết hoặc dùng chung chương trình, phòng thí nghiệm, thư viện và hạ tầng số, hình thành các trung tâm đủ mạnh; (3) việc sáp nhập, chuyển giao hoặc giải thể phải chứng minh giá trị gia tăng, có phương án bảo đảm quyền lợi người học, xử lý đội ngũ, tài chính, đất đai và tài sản công.

Thứ năm, về chuyển đổi số, cải cách hành chính và tổ chức bộ máy, cần xác định trí tuệ nhân tạo không chỉ là công cụ hỗ trợ dạy và học mà là động lực tái cấu trúc chương trình, phương thức đào tạo, nghiên cứu, kiểm tra, đánh giá và quản trị đại học.

Cùng với đó, hoàn thiện các nhiệm vụ xây dựng Nền tảng số quản trị giáo dục đại học quốc gia và Nền tảng giáo dục thông minh quốc gia; bổ sung các quy định về an toàn thông tin, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu người học,...; bổ sung nhiệm vụ cải cách hành chính trong từng cơ sở giáo dục đại học; chuẩn hóa, số hóa toàn trình các quy trình nội bộ; giảm đầu mối trung gian, tầng nấc phê duyệt, hồ sơ giấy và thời gian xử lý; tinh gọn bộ máy quản lý, cơ cấu lại vị trí việc làm;...

Phó Thủ tướng đề nghị Bộ GD&ĐT phối hợp chặt chẽ với Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương xây dựng và hoàn thiện Bộ chỉ số đo lường chuyển đổi số, dữ liệu và ứng dụng AI trong giáo dục đại học ngay trong Kế hoạch hành động triển khai Chiến lược, bảo đảm có phương pháp tính, nguồn dữ liệu và cơ quan theo dõi cụ thể.

Thứ sáu, về đổi mới cơ chế tài chính và đầu tư, Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ GD&ĐT bố trí, cân đối nguồn lực theo quy định pháp luật, ưu tiên cho các nhiệm vụ chiến lược, nghiên cứu cơ bản, công nghệ lõi, đào tạo nhân lực chất lượng cao, ngành thiết yếu, vùng khó khăn và hỗ trợ người học thuộc đối tượng chính sách;...

Bộ GD&ĐT rà soát, hoàn thiện chính sách học phí tương xứng với chất lượng, mở rộng chính sách tín dụng sinh viên và hỗ trợ người học ngành khoa học cơ bản, công nghệ chiến lược, then chốt.

Thứ bảy, xây dựng lộ trình phát triển môi trường đào tạo và nghiên cứu có khả năng cạnh tranh quốc tế; mở rộng chương trình đào tạo bằng tiếng Anh và các ngoại ngữ phù hợp; thu hút giảng viên, nhà khoa học, sinh viên quốc tế; tăng cường liên kết nghiên cứu, trao đổi sinh viên, công nhận tín chỉ và phát triển chương trình, phân hiệu của cơ sở giáo dục đại học nước ngoài có uy tín tại Việt Nam.