Cảnh báo cho shipper: Cẩn trọng với thủ đoạn phạm tội mới

Hơn 1 tháng chiếm đoạt 5 điện thoại iPhone

Đầu tháng 1/2020, Nguyễn Thành Quốc B. sử dụng thuê bao số 05636678xx để đăng ký một tài khoản mua hàng trên trang thương mại điện tử và đặt mua một điện thoại di động Apple iPhone 11, màu tím, dung lượng 128GB với giá 22.017.700 đồng. Địa chỉ giao nhận hàng là tại một con phố ở TP Hồ Chí Minh.

Khoảng 16 giờ ngày 11/1/2020, B. nhận được điện thoại của anh Phạm Ngọc T. (là nhân viên giao hàng của Công ty S). B. điều khiển xe máy đến địa chỉ trên chờ anh T. Anh T. đưa gói hàng cho B., đồng thời B. đưa một bọc nylon chứa tiền bên trong. Trước đó, B. sắp xếp 2 tờ tiền thật có mệnh giá 200.000 đồng đặt ở mặt trên và mặt dưới, ở giữa là tiền âm phủ. B. dùng dây thun buộc xấp tiền, dùng túi nylon cuộn xung quanh và dùng băng keo trắng quấn nhiều lớp phía ngoài xấp tiền. Khi anh T. đang mở túi nylon để lấy tiền ra kiểm tra thì B. mở khóa xe rồi giả vờ nói chạy ra đầu hẻm xem xe tải chở hàng đã đến chưa. Anh T. chưa kịp phản ứng gì thì B. nhanh chóng điều khiển xe gắn máy tẩu thoát.

Tối cùng ngày, B. rao bán điện thoại di động vừa chiếm đoạt được trên mạng Internet. 2 ngày sau có một nam thanh niên (chưa rõ lai lịch) hỏi mua điện thoại trên với giá 18 triệu đồng.

Với thủ đoạn này, từ đầu tháng 1 đến đầu tháng 2/2020, Nguyễn Thành Quốc B. đã thực hiện trót lọt 5 vụ chiếm đoạt tài sản, tổng giá trị lên tới hơn 175 triệu đồng. Sau khi chiếm đoạt được điện thoại, đối tượng nhanh chóng bán lại cho các cửa hàng hoặc người mua khác để lấy tiền tiêu xài cá nhân. Đây là hành vi có tính chất lặp lại, có chuẩn bị và mang tính chuyên nghiệp rõ rệt.

Cướp giật hay lừa đảo?

Điều đáng chú ý trong vụ án này là quá trình xác định tội danh. Tại cấp sơ thẩm, Tòa án đã tuyên bị cáo phạm tội "Cướp giật tài sản". Tuy nhiên, Viện kiểm sát sau đó đã kháng nghị, cho rằng hành vi của bị cáo có dấu hiệu của tội "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản", bởi bị cáo đã sử dụng thủ đoạn gian dối để làm cho các bị hại tin tưởng và giao tài sản.

Tại phiên tòa phúc thẩm, Hội đồng xét xử đã phân tích rất kỹ bản chất hành vi. Dù bị cáo có sử dụng yếu tố gian dối nhưng mục đích của việc này chỉ là để tiếp cận tài sản, tạo điều kiện thuận lợi cho hành vi chiếm đoạt. Quan trọng hơn, tại thời điểm bị cáo thực hiện việc bỏ chạy, quá trình giao nhận tài sản chưa hoàn tất, người giao hàng vẫn chưa xác nhận việc thanh toán và tài sản vẫn nằm trong phạm vi quản lý của họ. Chính việc bị cáo lợi dụng sơ hở, nhanh chóng tẩu thoát ngay khi tài sản vừa được giao tạm thời đã làm thay đổi bản chất pháp lý của hành vi.

Tòa án kết luận rằng đây không phải là hành vi lừa đảo, mà là hành vi cướp giật tài sản. Bởi lẽ, trong tội lừa đảo, việc chuyển giao tài sản phải hoàn tất trên cơ sở sự tự nguyện của bị hại do bị gian dối. Trong khi đó, ở vụ án này, việc giao tài sản mới chỉ mang tính tạm thời để kiểm tra, chưa có sự chuyển giao quyền sở hữu. Hành vi chiếm đoạt xảy ra một cách nhanh chóng, bất ngờ, lợi dụng sơ hở của người quản lý tài sản, phù hợp với dấu hiệu đặc trưng của tội cướp giật.

Phán quyết này có ý nghĩa rất quan trọng trong thực tiễn xét xử, bởi nó làm rõ ranh giới giữa 2 tội danh vốn dễ gây nhầm lẫn là "Lừa đảo chiếm đoạt tài sản" và "Cướp giật tài sản". Không phải cứ có yếu tố gian dối là mặc nhiên xác định là lừa đảo. Cần phải xem xét toàn diện diễn biến hành vi, đặc biệt là thời điểm và cách thức chiếm đoạt tài sản, cũng như trạng thái quản lý tài sản tại thời điểm đó.

Cẩn trọng với các thủ đoạn phạm tội mới

Từ góc độ xã hội, vụ án cũng đặt ra nhiều cảnh báo đối với hoạt động giao nhận hàng hóa hiện nay. Trong thực tế, không ít nhân viên giao hàng vì áp lực công việc, vì sự chủ quan hoặc vì tin tưởng khách hàng mà lơ là trong khâu kiểm soát, dẫn đến việc bị lợi dụng. Việc cho khách kiểm tra hàng trước khi nhận tiền, hay việc không tuân thủ nghiêm ngặt quy trình giao nhận, có thể tạo ra những "khe hở" để các đối tượng xấu thực hiện hành vi phạm tội.

Bên cạnh đó, sự phổ biến của các giao dịch không tiền mặt, việc thanh toán linh hoạt qua nhiều hình thức khác nhau cũng đòi hỏi người giao hàng phải có kỹ năng nhận diện rủi ro tốt hơn. Những biểu hiện bất thường như khách hàng cố tình thay đổi địa điểm giao hàng, tạo áp lực tâm lý, hoặc có hành vi đánh lạc hướng cần được cảnh giác và xử lý thận trọng.

Về phía các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ giao hàng và các sàn thương mại điện tử, cần tăng cường đào tạo kỹ năng cho nhân viên, đồng thời xây dựng quy trình kiểm soát chặt chẽ hơn. Việc trang bị thiết bị hỗ trợ, ứng dụng công nghệ trong xác nhận giao dịch, cũng như có cơ chế phối hợp nhanh với cơ quan chức năng khi xảy ra sự cố là rất cần thiết.

Từ góc độ pháp luật, án lệ này góp phần hoàn thiện nhận thức về các dấu hiệu pháp lý của tội phạm, giúp các cơ quan tiến hành tố tụng có cơ sở áp dụng thống nhất. Đồng thời, đây cũng là một thông điệp rõ ràng rằng mọi hành vi lợi dụng sơ hở để chiếm đoạt tài sản, dù được che đậy bằng thủ đoạn tinh vi đến đâu, đều sẽ bị xử lý nghiêm minh.

Trong bối cảnh xã hội ngày càng số hóa, các phương thức phạm tội cũng sẽ tiếp tục biến đổi. Do đó, việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân, đặc biệt là những người trực tiếp tham gia vào hoạt động giao dịch, vận chuyển hàng hóa, là hết sức cần thiết. Mỗi cá nhân cần chủ động trang bị kiến thức, kỹ năng để tự bảo vệ mình, đồng thời tuân thủ đúng quy định pháp luật trong mọi giao dịch.