"Chạy" bệnh án tâm thần: DJ Thái Hoàng có thể bị phục hồi điều tra?

Kết luận giám định sai có thể kéo theo việc phục hồi điều tra

Cựu Viện trưởng Viện Pháp y tâm thần Trung ương Trần Văn Trường cùng nhiều lãnh đạo, giám định viên của Viện vừa đề nghị truy tố vì bị cáo buộc nhận hối lộ, làm sai lệch hồ sơ, sửa kết luận giám định nhằm giúp nhiều bị can, bị cáo được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Trong số các trường hợp được nêu trong kết luận điều tra có DJ Trần Thái Hoàng cùng nhiều bị can trong các vụ án ma túy. Theo cơ quan điều tra, các kết luận giám định tâm thần được ban hành trên cơ sở có hành vi đưa, nhận hối lộ và can thiệp trái pháp luật.

Trao đổi với Báo Phụ nữ Việt Nam, luật sư Hoàng Văn Hà (Công ty Luật TNHH ARC Hà Nội) cho biết, nếu cơ quan điều tra chứng minh được kết luận giám định pháp y tâm thần bị làm sai lệch do hành vi nhận hối lộ, làm giả hồ sơ hoặc can thiệp trái pháp luật thì kết luận đó không còn bảo đảm tính khách quan, hợp pháp và giá trị chứng minh. Khi căn cứ ban hành quyết định tố tụng không còn thì các quyết định như áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án hoặc tạm đình chỉ thi hành án đều có thể được cơ quan có thẩm quyền xem xét hủy bỏ hoặc thay thế theo quy định của pháp luật.

Trên thực tế, cơ quan điều tra sẽ trưng cầu giám định lại hoặc giám định bổ sung tại cơ quan có thẩm quyền. Nếu kết quả giám định mới xác định người đó không thuộc trường hợp phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thì cơ quan tiến hành tố tụng sẽ chấm dứt việc chữa bệnh bắt buộc, phục hồi điều tra hoặc phục hồi giải quyết vụ án để tiếp tục xử lý.

Đối với DJ Trần Thái Hoàng và những bị can từng được kết luận mất khả năng nhận thức, điều khiển hành vi để đi chữa bệnh bắt buộc, luật sư Hà cho rằng nếu kết quả điều tra xác định họ thực tế không mắc bệnh hoặc có hành vi tác động để được ban hành kết luận giám định sai thì hoàn toàn có thể bị phục hồi điều tra đối với vụ án ban đầu.

Ông phân tích, về bản chất pháp lý, biện pháp bắt buộc chữa bệnh không làm chấm dứt trách nhiệm hình sự mà chỉ là căn cứ để tạm dừng điều tra, truy tố hoặc xét xử trong thời gian người đó mất khả năng nhận thức hoặc điều khiển hành vi. Khi lý do tạm đình chỉ không còn, cơ quan tiến hành tố tụng phải ra quyết định phục hồi điều tra hoặc tiếp tục giải quyết vụ án theo quy định.

"Nếu kết quả điều tra chứng minh người được giám định đã chủ động bàn bạc, đưa tiền hoặc thống nhất với người khác nhằm 'chạy' kết luận giám định thì ngoài việc tiếp tục bị xử lý về tội phạm ban đầu, họ còn có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự về tội đưa hối lộ hoặc với vai trò đồng phạm trong các tội phạm có liên quan nếu đủ căn cứ", luật sư Hà nhận định.

Không chỉ người nhận tiền, người môi giới và đưa tiền cũng có thể bị xử lý

Theo luật sư Hoàng Văn Hà, vụ án xảy ra tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương có dấu hiệu của nhiều tội phạm, trong đó nổi bật là nhóm tội về tham nhũng và nhóm tội xâm phạm hoạt động tư pháp.

Tùy theo hành vi và vai trò của từng người, các bị can có thể bị truy cứu về các tội như nhận hối lộ, giả mạo trong công tác, làm sai lệch hồ sơ vụ án, vụ việc hoặc các tội danh khác nếu đủ yếu tố cấu thành. Trường hợp nhiều người có sự bàn bạc, phân công vai trò từ việc tiếp nhận tiền, sửa hồ sơ, ban hành kết luận giám định đến hợp thức hóa thủ tục tố tụng thì còn có thể bị xác định là phạm tội có tổ chức - đây cũng là tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.

Khi quyết định hình phạt, Tòa án sẽ xem xét toàn diện vai trò của từng bị cáo, số tiền nhận hối lộ, số lượng hồ sơ bị làm sai lệch, hậu quả đối với hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, việc có làm bỏ lọt tội phạm hay không cũng như các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ theo quy định của Bộ luật Hình sự.

Theo luật sư Hà, hậu quả của vụ án không chỉ nằm ở số tiền hối lộ mà còn làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến tính khách quan của hoạt động giám định tư pháp, tạo điều kiện để nhiều người có dấu hiệu phạm tội trốn tránh trách nhiệm hình sự. Đây sẽ là một trong những yếu tố quan trọng được cơ quan tiến hành tố tụng xem xét khi lượng hình.

Đối với những người làm trung gian hoặc người thân của các bị can đứng ra đưa tiền để "chạy" kết luận giám định, luật sư Hà cho biết pháp luật xử lý trên cơ sở hành vi, vai trò và lỗi của từng người.

Theo đó, người làm trung gian kết nối giữa người có nhu cầu và người có chức vụ, quyền hạn nhằm thực hiện việc hối lộ có thể bị xem xét về tội môi giới hối lộ; người trực tiếp đưa tiền có thể bị xử lý về tội đưa hối lộ nếu đủ căn cứ.

Riêng đối với người được giám định, nếu cơ quan điều tra chứng minh được họ biết việc đưa tiền, thống nhất ý chí hoặc chỉ đạo người thân thực hiện để có kết luận giám định sai thì vẫn có thể bị xác định là đồng phạm. Ngược lại, nếu người thân tự ý thực hiện mà người được giám định không biết, không bàn bạc hoặc không thống nhất ý chí thì trách nhiệm hình sự sẽ được xem xét độc lập đối với người trực tiếp đưa tiền. Tuy nhiên, việc xác định trách nhiệm của từng người phải dựa trên các chứng cứ khách quan như lời khai, dữ liệu điện tử, dòng tiền và tài liệu trong hồ sơ vụ án.

Theo luật sư Hà, để bảo đảm nguyên tắc xử lý đúng người, đúng tội, không bỏ lọt tội phạm, cơ quan điều tra sẽ phải làm rõ trách nhiệm của toàn bộ những người có liên quan, từ người có chức vụ tại Viện Pháp y tâm thần Trung ương đến người đưa tiền, môi giới và những cá nhân được hưởng lợi từ các kết luận giám định trái pháp luật.