Chuyển đổi số phải thực sự giảm việc cho cán bộ cơ sở, thuận tiện cho người dân

Sự hài lòng của người dân là thước đo chuyển đổi số

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn và trả lời chất vấn nhóm vấn đề về lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn ĐBQH TP Hà Nội) ghi nhận những nỗ lực của Bộ Khoa học và Công nghệ trong khảo sát thực tế, nhận diện bất cập tại cấp xã và đề xuất giải pháp khắc phục. Tuy nhiên, ông đặt vấn đề liệu những giải pháp này có thực sự giảm khối lượng công việc cho cán bộ hay chỉ bổ sung công nghệ vào các quy trình vốn đã chồng chéo.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ những thủ tục, biểu mẫu, quy trình cần bãi bỏ; trách nhiệm điều phối giữa các bộ, ngành và thời điểm có thể đo lường số giờ làm việc thực tế được cắt giảm cho cán bộ cấp xã.

"Chuyển đổi số thành công không phải khi cán bộ sử dụng thành thạo nhiều phần mềm hơn, mà khi họ không còn phải làm những việc không cần thiết", đại biểu Nguyễn Ngọc Việt nói.

Chia sẻ với trăn trở này, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, sau nhiều nỗ lực chuyển đổi số tại cơ sở, điều quan trọng là phải đánh giá được cán bộ cấp xã có bớt phải sử dụng nhiều phần mềm và giảm gánh nặng công việc hay không.

Theo Bộ trưởng, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục hành chính là phục vụ người dân, do đó mức độ hài lòng của người dân phải là một trong những thước đo quan trọng.

Ngay cả khi toàn bộ thủ tục được cung cấp trực tuyến toàn trình, chuyển đổi số vẫn chưa đạt mục tiêu nếu người dân còn gặp khó khăn, bất tiện. Điều quan trọng là họ có thực sự thuận tiện, hài lòng khi thực hiện thủ tục hay không.

Ông cho biết sau khi Luật Chuyển đổi số được ban hành, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn, trong đó có tiêu chí đánh giá mức độ hài lòng của người dân khi sử dụng dịch vụ công. Bộ đang phối hợp với các địa phương triển khai những tiêu chí này, hướng tới đánh giá hiệu quả chuyển đổi số bằng kết quả thực tế thay vì chỉ đếm số lượng thủ tục được đưa lên môi trường trực tuyến.

Dữ liệu chưa liên thông, người dân vẫn phải khai báo lại

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Nguyễn Văn Huy (đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho biết nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch, nhưng vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Trong 8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối, 7 cơ sở dữ liệu vẫn đồng bộ ngoại tuyến. Vì vậy, người dân vẫn phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ làm rõ trách nhiệm bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được chia sẻ và tái sử dụng, qua đó giảm phiền hà cho người dân.

Lý giải những vướng mắc này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết dữ liệu hiện được lưu trữ tại nhiều cơ quan, đơn vị trong thời gian dài nên việc tập hợp, đồng bộ và xây dựng cơ sở dữ liệu mới cần có thời gian. Việc xác định chi phí số hóa cũng phức tạp do mỗi loại tài liệu có yêu cầu xử lý khác nhau, trong khi nhân lực còn hạn chế.

Theo Bộ trưởng, tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần để giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm xuất phát từ 5 nguyên nhân: Các hệ thống chưa kết nối, đồng bộ; quy trình và biểu mẫu chưa thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Để khắc phục tình trạng này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời khảo sát thực tế tại một số xã nhằm xác định những vướng mắc cụ thể trong công việc hằng ngày của cán bộ.

"Từ những bài toán này, chúng tôi đang hình thành các lời giải, hướng dẫn trực tiếp cho cán bộ ở từng địa bàn, sau đó tổng quát hóa để có thể nhân rộng", ông Vũ Hải Quân nói.

Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc, chế độ báo cáo tại cấp xã để xây dựng hướng dẫn, tài liệu đào tạo và cập nhật kiến thức, giúp cán bộ cơ sở nâng cao kỹ năng số, từng bước khắc phục tình trạng phần mềm thiếu đồng bộ và giảm việc người dân phải khai báo lại thông tin.

Bộ trưởng Bộ Công an nói về nguyên tắc "khai một lần, dùng nhiều lần"

Tham gia giải trình về kết nối, chia sẻ dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết Việt Nam đã hoàn thành 9/12 cơ sở dữ liệu trọng yếu và 80/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo kế hoạch của Chính phủ.

Trung tâm Dữ liệu quốc gia số 1 do Bộ Công an quản lý đã vận hành từ tháng 8/2025. Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hiện kết nối với 17 bộ, ngành và 34 địa phương, phục vụ 2,77 tỷ lượt tra cứu, xác thực thông tin, ước tính tiết kiệm gần 8.500 tỷ đồng cho ngân sách.

Ứng dụng định danh điện tử VNeID có hơn 86,4 triệu tài khoản công dân, tích hợp 85 tiện ích. Từ ngày 29/5/2026, Bộ Công an tiếp nhận vận hành Cổng Dịch vụ công quốc gia, kết nối với 16 bộ, ngành và 34 địa phương, tiếp nhận gần 35 triệu hồ sơ.

Tuy nhiên, Bộ trưởng nhìn nhận việc làm sạch, chuẩn hóa và kết nối dữ liệu vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Bộ Công an đã thành lập các tổ công tác hỗ trợ bộ, ngành, địa phương bảo đảm dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống" và an toàn trước khi kết nối về Trung tâm Dữ liệu quốc gia.

Theo Kế hoạch 02 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, việc làm sạch dữ liệu dự kiến hoàn thành ngày 30/11/2026, song tiến độ dự kiến kéo dài đến quý II/2027 để tiếp tục hoàn thiện, bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang nhấn mạnh nguyên tắc "khai một lần, dùng nhiều lần". Theo đó, cơ quan nhà nước không được yêu cầu người dân cung cấp lại thông tin đã có trong hệ thống. Dữ liệu phải được chia sẻ, tái sử dụng giữa các cơ quan, đồng thời bảo đảm tính chính xác, bảo mật và khả năng kiểm tra, giám sát.

"Mọi hoạt động xử lý, thay đổi dữ liệu đều phải được ghi lại", Bộ trưởng nói, đồng thời cho biết các quy định đang được hoàn thiện nhằm chấm dứt tình trạng cơ quan, đơn vị yêu cầu người dân kê khai, nộp lại thông tin đã được số hóa.

Với vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Công an sẽ tiếp tục đôn đốc các bộ, ngành, địa phương, chuyển từ quản lý tiến độ sang đánh giá bằng kết quả và hiệu quả thực tế. "Bộ Công an là cơ quan thường trực nhưng không làm thay chức năng, nhiệm vụ của các bộ, ngành", Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh.

Đề nghị kiểm soát rủi ro khi phát triển trí tuệ nhân tạo

Đề cập đến trí tuệ nhân tạo (AI), đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang) cho rằng công nghệ này mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý.

Bà đề nghị Bộ trưởng Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp quản lý AI theo hướng vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát các rủi ro phát sinh.

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác. Những dữ liệu có yêu cầu bảo mật cao phải được kiểm soát chặt chẽ, trong khi một số loại dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không vì mục đích thương mại, có thể được sử dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định.

Theo ông, bài toán khó nhất là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển AI. Bộ trưởng lấy ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI tiếp cận nội dung, lượng truy cập có thể tăng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu. Ngược lại, việc hạn chế AI tiếp cận có thể ảnh hưởng đến lượng truy cập. Vì vậy, doanh nghiệp phải cân nhắc giữa lợi ích khai thác công nghệ với yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của mình.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.