Chuyện ít biết về rừng lộc vừng trăm năm ở Huế giúp dân chống chọi bão lũ
Người dân làng ví rừng lộc vừng hàng trăm năm tuổi như “tấm khiên” vững chãi, quanh năm chở che, đùm bọc dân làng Siêu Quần.
Dọc theo bờ đê làng Siêu Quần (phường Phong Dinh, TP Huế) là một cánh rừng lộc vừng cổ thụ trải dài tăm tắp. Đây được xem là "báu vật" của làng.
Từ trung tâm TP Huế đi theo Quốc lộ 1A về phía Bắc, khi đến gần cầu Mỹ Chánh, bạn rẽ trái thêm gần 10km, rồi men theo nhánh sông Ô Lâu (ranh giới giữa hai địa phương TP Huế, Quảng Trị) sẽ đến rừng mưng làng Siêu Quần (phường Phong Dinh, TP Huế).
Ngôi làng mộng mơ nổi tiếng khắp xứ Huế do được bao bọc bởi rừng lộc vừng (còn có tên khác là mưng) cổ thụ với 3 hàng cây xanh mướt chạy dọc cánh đồng.
Cây ở đây to cỡ 1-2 người ôm, hình thế rất đẹp, thân xù xì nối tiếp nhau tạo thành quần thể vòng cung ôm trọn ngôi làng. Dưới những tán lộc vừng xanh ngắt, bên đám ruộng xanh non đang vào mùa lúa trổ, đám trẻ chăn trâu ngồi thổi sáo, chơi đùa... bình yên đến lạ.
Làng Siêu Quần nằm ở vùng thấp trũng, năm nào cũng bị bão lũ tàn phá nặng nề. Xưa kia, khi chưa có rừng lộc vừng, mỗi lần mùa bão lũ đến, nước sông Ô Lâu tràn về, nhiều người dân Siêu Quần bị thiệt mạng; nhà cửa, mồ mả bị cuốn trôi.
Thế rồi rừng mưng bao quanh xóm làng như bức tường kiên cố. Nhiều người còn ví rừng lộc vừng như “tấm khiên” vững chãi, quanh năm chở che, đùm bọc dân làng Siêu Quần.
Trong suốt 2 cuộc kháng chiến giành độc lập dân tộc, rừng lộc vừng Siêu Quần đóng vai trò như một "pháo đài xanh". Dưới những tán lá rậm rạp là hệ thống hầm bí mật của các chiến sĩ cách mạng. Kẻ địch đã nhiều lần dội bom, tưới xăng đốt phá nhằm hủy diệt khu rừng nhưng lộc vừng vẫn vươn lên mãnh liệt.
Không chỉ che chở trước bom đạn, khu rừng còn là "ân nhân" của dân làng trong những đợt thiên tai dữ dội.
Trong cơn "đại hồng thủy" năm 1999, khi nước sông Ô Lâu dâng cao nhấn chìm nhà cửa, những gốc lộc vừng vững chãi đã trở thành điểm tựa cho người dân trú ngụ để chờ lực lượng cứu hộ.
Nhờ có khu rừng chắn sóng, giảm sức càn quét của dòng lũ mà làng Siêu Quần ít chịu thiệt hại về nhà cửa hơn các làng lân cận.
Các cụ cao niên trong làng kể lại, nguồn gốc của khu rừng gắn liền với lịch sử hình thành làng vào đầu thế kỷ 14. Khi 2 ngài khai canh là Trần Quý Công và Nguyễn Quý Công đưa dân từ Hà Nam vào đây lập ấp, họ nhận thấy vùng đất này bằng phẳng, ruộng đất trù phú nhưng lại trống trải, dễ bị tổn thương trước sóng gió và lũ lụt.
Để tạo kế bền vững cho dân làng, các ngài cho trồng cây lộc vừng xung quanh làng và ban một điều lệ đặc biệt "ai trồng cây sẽ được ban gạo, ban áo ấm". Nghe vậy, người dân đua nhau trồng lộc vừng dọc bờ đê. Đặc tính của lộc vừng là loài cây dễ sống, chịu được nước ngập và gió bão nên phát triển rất nhanh.
Đặc biệt, dân làng Siêu Quần còn bảo vệ rừng lộc vùng hàng trăm nuôi tuổi bằng Hương ước vô cùng chặt chẽ, bà con dân làng đều xem rừng lộc vừng là "báu vật nhân văn" của chính làng mình. Quy chế của làng nêu rõ chỉ những cây bị gió bão đánh bật gốc mới được phép bán. Việc bán cây phải được thông qua cuộc họp toàn dân, công khai người mua và số tiền thu được phải nộp vào công quỹ để phục vụ việc làng.
Sau khi bán một cây cũ, làng sẽ thực hiện nghi thức cúng tại gốc và trồng lại ngay một cây mới để đảm bảo duy trì mật độ rừng.
Có nhiều cây trong rừng từng được trả giá rất cao nhưng người dân thống nhất không mua bán.
Với họ, rừng lộc vừng không chỉ là tài sản mà còn là linh hồn của làng, là di sản được cha ông để lại.
Nhờ sự gìn giữ bền bỉ ấy, sau hơn nửa thiên niên kỷ, rừng lộc vừng Siêu Quần vẫn xanh tốt, trở thành một trong những khu rừng “báu vật” độc đáo bậc nhất ở Huế và là niềm tự hào của người dân địa phương.