Đại biểu Quốc hội đề nghị tập trung nguồn lực vào 3 lĩnh vực để phát triển công nghiệp văn hóa

Thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sáng 10/11, đại biểu Lê Hoàng Anh, đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, đặt vấn đề Việt Nam đã thực sự có ngành công nghiệp văn hóa hay mới chỉ có những sản phẩm sáng tạo đạt thành công về lượt tải, doanh thu và sức hút khán giả?

Dẫn số liệu năm 2025, ông cho biết game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ 2 thế giới; doanh thu phòng vé gần 5.600 tỷ đồng, trong đó phim Việt dẫn đầu thị trường. Âm nhạc trong nước cũng có nhiều chương trình biểu diễn thu hút lượng khán giả đủ lấp đầy các sân vận động.

Tuy nhiên, theo đại biểu, những thành tựu này chưa chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế. Khoảng 95% lượt tải game Việt đến từ thị trường nước ngoài, tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như chưa phát triển, trong khi vi phạm bản quyền trực tuyến đã trở thành rủi ro thương mại với các đối tác.

"Chúng ta có người sáng tạo, có khán giả nhưng thiếu cái lõi để biến sáng tạo thành tài sản, đó là bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và các kênh phân phối", ông nói.

Đại biểu cho rằng cơ chế bảo vệ bản quyền chưa theo kịp tốc độ vi phạm trên môi trường số. Một tên miền vi phạm có thể mất vài ngày để xử lý, nhưng trang web lậu chỉ cần vài phút để thay đổi địa chỉ và tiếp tục hoạt động.

Ưu tiên 3 lĩnh vực thay vì đầu tư dàn trải

Đánh giá dự thảo luật, ông Lê Hoàng Anh nhận xét văn bản đã bao quát 10 nhóm ngành công nghiệp văn hóa nhưng chưa xác định rõ lĩnh vực cần ưu tiên. Dự thảo còn "rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi".

Theo đại biểu, chính sách hiện vẫn trải đều cho các nhóm ngành, trong khi cả 37 điều của dự thảo tại thời điểm tối 9/11 chưa có điều nào lựa chọn ngành mũi nhọn. Dự thảo còn có hơn 10 khâu đánh giá, công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định chi tiết.

Ông cũng dẫn Phụ lục II của báo cáo, cho biết khoản chi ngân sách lớn nhất, hơn 9.000 tỷ đồng, dành cho hạ tầng kết nối đến các cụm, khu công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, mỗi đồng ngân sách ở lĩnh vực này chỉ thu hút thêm 1,5 đồng vốn ngoài, thấp nhất trong các hệ số được nêu. Trong khi đó, khoản hỗ trợ chi phí sản xuất duy nhất tại Điều 32 lại dành cho doanh nghiệp phục vụ đoàn nước ngoài.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 cơ chế xác định các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm theo từng giai đoạn. Luật quy định tiêu chí, Chính phủ lựa chọn tối đa 3-4 lĩnh vực ưu tiên trong mỗi chu kỳ 5 năm, đồng thời đánh giá kết quả để điều chỉnh hoặc đưa ra khỏi danh mục những lĩnh vực không đạt yêu cầu.

Trước mắt, ông đề xuất tập trung vào 3 nhóm gồm: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Theo ông, Việt Nam có đội ngũ phát triển game đã chinh phục hàng tỷ người dùng, thị trường hơn 100 triệu dân, điện ảnh nội địa đang phát triển và kho tàng di sản văn hóa đặc sắc của 54 dân tộc.

"3 mũi nhọn này sẽ là đầu tàu kéo cả đoàn tàu", đại biểu nói, đồng thời cho rằng cần kết nối các lợi thế thành chuỗi giá trị, trong đó công nghệ Việt kể những câu chuyện Việt, tạo ra sản phẩm Việt và đưa giá trị văn hóa Việt ra thế giới.

Cảnh báo dự án bất động sản "khoác áo văn hóa"

Về cơ chế hỗ trợ, ông đề nghị chuyển trọng tâm từ đầu tư hạ tầng cụm, khu công nghiệp văn hóa sang tài chính cho các sản phẩm trí tuệ của người Việt. Việc hỗ trợ nên căn cứ vào chi tiêu thực tế và thanh toán sau khi có kết quả, thay vì tập trung nguồn lực vào xây dựng hạ tầng.

Đại biểu Lê Hoàng Anh cũng kiến nghị bổ sung cơ chế đặc thù bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, cho phép xử lý nhanh các tên miền mới của trang web tái phạm, đồng thời ngăn chặn nguồn thu quảng cáo và thanh toán của những trang vi phạm bản quyền.

Đối với chính sách ưu đãi thuế, ông cho rằng cần quy định rõ tiêu chí đối với sản phẩm trọng điểm, thống nhất việc đánh giá, công nhận ở cấp Trung ương. Các cụm, khu công nghiệp văn hóa được hưởng ưu đãi cần có tỷ lệ diện tích dành cho hoạt động sáng tạo tối thiểu và cơ chế thu hồi ưu đãi nếu không đáp ứng điều kiện.

Đại biểu cảnh báo nếu thiếu hàng rào pháp lý, chính sách ưu đãi có thể bị lợi dụng để hình thành "những dự án bất động sản khoác áo văn hóa".

Lo luật chồng chéo với các quy định hiện hành

Cùng quan tâm đến việc xác định trọng tâm phát triển, đại biểu Trịnh Xuân An, đại biểu chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, cho rằng mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 đặt ra yêu cầu lớn đối với việc thiết kế chính sách.

Ông đề nghị làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa, tránh cách hiểu sản phẩm thuộc lĩnh vực này phải đồng thời có đầy đủ yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đại biểu, một sản phẩm thủ công vẫn có thể tạo ra giá trị kinh tế từ tay nghề, thiết kế và bản sắc văn hóa, dù chưa ứng dụng công nghệ hiện đại hoặc chưa đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Vì vậy, cần xác định công nghiệp văn hóa là tập hợp các ngành, lĩnh vực kinh tế lấy giá trị văn hóa và sức sáng tạo làm nguồn lực chủ yếu để tạo ra, sản xuất, phân phối và khai thác sản phẩm, dịch vụ.

Ông cũng cảnh báo nguy cơ chồng chéo khi nhiều lĩnh vực trong dự thảo đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành như điện ảnh, quảng cáo, đầu tư. Bên cạnh đó, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết và chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, trong đó có những chính sách liên quan.

"Nếu không làm rõ phạm vi và không xác định được tính đặc thù, dự luật có thể chồng lấn với rất nhiều quy định, kể cả về cơ chế tài chính và đầu tư", ông nói.

Đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và các cơ chế đặc thù để luật thực sự tạo ra công cụ phát triển mới, thay vì lặp lại những chính sách đã có.