Đại biểu Quốc hội đề xuất cảnh báo sức khỏe chiếm 85% diện tích bao thuốc lá

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, ông Vũ Văn Tiến, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, cho biết mỗi năm thuốc lá liên quan tới hơn 100.000 ca tử vong tại Việt Nam. Chi phí y tế và thiệt hại kinh tế do thuốc lá ước tính 108.000 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP năm 2022.

Cảnh báo trên bao thuốc 13 năm chưa đổi

Theo ông Vũ Văn Tiến, bộ 6 mẫu cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc lá hiện nay đã được sử dụng 13 năm mà chưa thay đổi hình ảnh và nội dung. Trong khi đó, Lào, Brunei và Myanmar áp dụng diện tích cảnh báo 75%; Thái Lan và Singapore sử dụng bao bì trơn, với cảnh báo chiếm khoảng 85-90% hai mặt bao thuốc.

Đại biểu đề nghị nâng diện tích cảnh báo lên ít nhất 85%, tiến tới bao bì trơn và thường xuyên đổi mới hình ảnh, nội dung.

Dẫn ví dụ từ các bao thuốc lá tại Pháp, ông Tiến cho biết cảnh báo được thể hiện bằng hình ảnh lớn kèm thông điệp cụ thể về nguy cơ mù lòa, ung thư phổi, đột quỵ, đau tim và ảnh hưởng của khói thuốc tới trẻ em. Một số bao thuốc còn có hình ảnh hậu quả bệnh tật và thông tin hỗ trợ cai thuốc.

Theo vị đại biểu đoàn Thành phố Hải Phòng, cảnh báo cần chỉ rõ thuốc lá "hại cái gì, hại ai và hại như thế nào" thay vì chỉ thông báo chung rằng sản phẩm có hại.

Siết trách nhiệm tại nơi cấm hút thuốc

Về môi trường không khói thuốc, đại biểu cho rằng sau 13 năm thực hiện luật, tình trạng hút thuốc tại khách sạn, nhà hàng, quán ăn, quán cà phê, quán bar và cơ sở karaoke vẫn phổ biến. Việc nhắc nhở chưa thường xuyên, xử lý vi phạm còn ít; một số người đứng đầu cơ quan, đơn vị chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý.

Trong khi dự thảo mở rộng phạm vi cấm hút thuốc tại cơ sở giáo dục theo hướng áp dụng quy định cấm hút thuốc hoàn toàn trong nhà và trong phạm vi khuôn viên đối với cơ sở giáo dục, song quy định về trách nhiệm của người đứng đầu, người quản lý địa điểm cấm hút thuốc chưa được sửa đổi.

Ông Vũ Văn Tiến đề nghị cần cụ thể hóa trách nhiệm quản lý, đồng thời rà soát chế tài để tăng sức răn đe đối với cả người hút thuốc vi phạm và trường hợp buông lỏng quản lý.

Đề nghị siết trưng bày thuốc lá, giữ biển cấm bán cho người dưới 18 tuổi

Đại biểu Tiến cũng đề nghị điều chỉnh chính sách thuế, giá theo hướng giảm khả năng chi trả đối với thuốc lá. Theo số liệu ông dẫn chứng, thuế hiện chiếm khoảng 36% giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam trong khi thu nhập tăng, thuốc lá ngày càng dễ tiếp cận. Đáng chú ý, giá thuốc lá trong nước có thể thấp hơn Pháp tới 10 lần.

Về trưng bày sản phẩm, ông đề nghị cấm thực chất việc trưng bày thuốc lá tại điểm bán, hạn chế tối đa ngoại lệ. "Đã cấm quảng cáo thì không nên để trưng bày trở thành quảng cáo trá hình", ông Vũ Văn Tiến nêu quan điểm.

Đại biểu Quốc hội Tô Huy Vũ - đoàn Thành phố Hà Nội - ủng hộ quy định cấm trưng bày thuốc lá nhưng đề nghị nghị định hướng dẫn nêu rõ trường hợp được xuất trình sản phẩm, bảng giá khi khách hỏi mua. Quy định chuyển tiếp cũng cần giải thích rõ căn cứ cho phép điểm bán lẻ tiếp tục trưng bày trong sáu tháng, trong khi bán buôn phải thực hiện lệnh cấm ngay khi luật có hiệu lực.

Với người dưới 18 tuổi, đại biểu đồng tình bổ sung quyền từ chối bán thuốc lá khi người mua không chứng minh được độ tuổi. Tuy nhiên, ông đề nghị giữ yêu cầu treo biển không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi, giúp người bán và người mua nhận biết rõ quy định.

Về khoảng cách 100m giữa điểm bán thuốc lá với cơ sở giáo dục, cơ sở y tế, đại biểu đề nghị làm rõ phạm vi áp dụng khi dự thảo thay danh sách cơ sở cụ thể bằng khái niệm rộng hơn. Cần công khai cách xác định khoảng cách, giải thích việc xử lý các điểm bán đang hoạt động hợp pháp và phương án khi có cơ sở mới xuất hiện gần điểm bán hiện hữu.

Làm rõ sản phẩm thuộc diện cấm

Về phạm vi điều cấm, đại biểu Tô Huy Vũ cho rằng việc quy định riêng đối với sản phẩm hoàn chỉnh, thiết bị, bộ phận chứa nguyên liệu và nguyên liệu có thể ngăn tình trạng tháo rời sản phẩm để né lệnh cấm. Tuy nhiên, cần làm rõ căn cứ nhận diện linh kiện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và phân biệt với hàng hóa có công dụng hợp pháp, bảo đảm thống nhất từ khâu nhập khẩu đến lưu thông trong nước.

Đại biểu Vũ cũng đề nghị làm rõ cách nhận diện sản phẩm không chứa nicotine, phân biệt nguyên liệu thuốc lá với thuốc và nguyên liệu làm thuốc được phép sử dụng. Các tiêu chí xác định phạm vi điều cấm cần được quy định đủ rõ trong luật, tránh để cơ quan thực thi phải tự suy luận.

Đối với đề xuất giao Chính phủ bổ sung sản phẩm thuộc diện quản lý, cấm sử dụng theo tình hình thực tế, ông đồng tình với việc chủ động xử lý khi xuất hiện sản phẩm mới. Tuy nhiên, luật cần quy định rõ tiêu chí, căn cứ khoa học và nguyên tắc công bố trước khi áp dụng. Đồng thời, cần thống nhất quy định về cấm sử dụng với cấm sản xuất, kinh doanh, vận chuyển để tránh cách hiểu khác nhau.