Đại biểu Quốc hội Trần Lan Phương: Cần hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển thực chất
Đại biểu Quốc hội Trần Lan Phương phát biểu thảo luận chiều 17/10
Góp ý dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, bà Trần Lan Phương, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN Việt Nam, đại biểu Quốc hội đoàn Thành phố Hải Phòng, đề nghị tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn, chi phí tuân thủ, mặt bằng và thị trường, trong đó có các chính sách thiết thực hơn với doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ.
Chiều 17/10, phát biểu tại phiên thảo luận tổ về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, đại biểu Trần Lan Phương tán thành việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng chuyển từ hỗ trợ đơn lẻ sang phát triển năng lực, khả năng cạnh tranh và sức chống chịu của doanh nghiệp.
Theo bà Trần Lan Phương, để luật thực sự tạo chuyển biến, cần tập trung giải quyết những khó khăn doanh nghiệp đang gặp trong thực tiễn, đặc biệt là khả năng tiếp cận chính sách, vốn, thị trường và năng lực quản trị.
Gỡ điểm nghẽn tiếp cận vốn
Đại biểu Trần Lan Phương đánh giá cao định hướng khuyến khích cấp tín dụng dựa trên dòng tiền, dữ liệu giao dịch, khoản phải thu và các tài sản hợp pháp khác, giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm truyền thống.
Tuy nhiên, bà cho rằng cần nhìn nhận đầy đủ nguyên nhân khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa khó tiếp cận tín dụng. Không ít doanh nghiệp có nhu cầu vốn và cơ hội kinh doanh nhưng hệ thống kế toán, báo cáo tài chính chưa minh bạch, dòng tiền chưa được phản ánh đầy đủ, phương án kinh doanh chưa đủ cơ sở đánh giá khả năng trả nợ. Trong khi đó, các tổ chức tín dụng phải tuân thủ yêu cầu về an toàn vốn và quản trị rủi ro.
Từ thực tế này, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị đồng thời nâng cao khả năng đáp ứng điều kiện vay vốn của doanh nghiệp và tạo điều kiện để tổ chức tín dụng có đủ thông tin, công cụ kiểm soát rủi ro. Cụ thể, cần hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa báo cáo tài chính, quản trị dòng tiền, xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh khả thi; đồng thời thúc đẩy kết nối, chia sẻ dữ liệu hợp pháp giữa các cơ quan, tổ chức liên quan, bảo đảm an toàn thông tin và bí mật kinh doanh.
Bên cạnh đó, cơ chế bảo lãnh tín dụng cần được hoàn thiện theo hướng thực chất, làm rõ điều kiện bảo lãnh, trách nhiệm của quỹ và ngân hàng, cũng như nguồn lực thực hiện cam kết. Nếu điều kiện bảo lãnh quá khắt khe hoặc quỹ không đủ khả năng thực hiện nghĩa vụ thì chính sách khó tháo gỡ được điểm nghẽn về vốn.
Đối với quy định hỗ trợ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp tại Điều 20, bà Trần Lan Phương cơ bản nhất trí với định hướng của dự thảo luật nhưng đề nghị chuyển trọng tâm từ hỗ trợ thủ tục đăng ký sang hỗ trợ doanh nghiệp vận hành hiệu quả sau chuyển đổi.
Theo báo cáo của Bộ Tài chính được đại biểu Trần Lan Phương dẫn tại phiên thảo luận, giai đoạn 2018-2025 có hơn 9.200 doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh, trong khi cả nước có gần 2 triệu hộ kinh doanh đăng ký và khoảng 5,2 triệu cơ sở kinh doanh cá thể đang hoạt động.
Từ đó, bà đề nghị chính sách cần giúp doanh nghiệp thực sự hoạt động ổn định, thay vì chỉ hoàn thành việc chuyển đổi về mặt pháp lý. Dự thảo đã có quy định hỗ trợ nền tảng số, phần mềm và dịch vụ kế toán tối đa 24 tháng; tuy nhiên, cần làm rõ mức hỗ trợ, cách tiếp cận và trách nhiệm bố trí nguồn lực.
Đại biểu Trần Lan Phương cũng đề nghị phân loại đối tượng, ưu tiên những hộ có nhu cầu và tiềm năng phát triển thành doanh nghiệp, không đặt nặng chỉ tiêu chuyển đổi đối với hộ có quy mô sinh kế rất nhỏ. Việc tư vấn, hướng dẫn cần được thực hiện từ trước khi đăng ký chuyển đổi, giúp hộ kinh doanh hiểu rõ lợi ích, chi phí và nghĩa vụ khi trở thành doanh nghiệp.
Phiên thảo luận tổ 3 (đoàn Thành phố Hải Phòng, tỉnh Lạng Sơn, tỉnh Hà Tĩnh) chiều 17/10
Cần có chính sách thiết thực hơn với doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ
Một nội dung được đại biểu Trần Lan Phương quan tâm là chính sách hỗ trợ doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ và doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ tại Điều 17.
Bà ủng hộ việc tiếp tục xác định đây là những nhóm cần được quan tâm. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng ở việc ưu tiên trong danh sách lựa chọn, chính sách có thể chưa tạo ra tác động đáng kể, nhất là khi doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ thường có quy mô nhỏ, thiếu nhân lực chuyên trách và gặp khó khăn trong tiếp cận vốn, thị trường, thông tin.
Bà đề nghị phân biệt rõ hai nhóm doanh nghiệp, quy định tiêu chí xác định minh bạch, tránh chồng lấn và trục lợi; đồng thời gắn hỗ trợ với nhu cầu thực tế như nâng cao năng lực quản trị, tư vấn tài chính, chuyển đổi số, phát triển thị trường và tham gia chuỗi cung ứng.
Với doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động nữ, chính sách cần quan tâm đến đào tạo nâng cao kỹ năng, điều kiện làm việc và khả năng duy trì việc làm bền vững. Các hỗ trợ cần phù hợp với pháp luật lao động và bảo hiểm xã hội.
Theo đại biểu Trần Lan Phương, điều quan trọng là thiết kế chính sách đủ thuận tiện để doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có thể tiếp cận và thụ hưởng thực chất, thay vì tạo thêm thủ tục hành chính.
Về hỗ trợ mặt bằng sản xuất, kinh doanh tại Điều 10, bà Trần Lan Phương cho rằng giảm chi phí thuê mặt bằng là cần thiết, nhưng khó khăn của nhiều doanh nghiệp không chỉ nằm ở giá thuê mà còn ở tình trạng thiếu mặt bằng phù hợp, hạ tầng kỹ thuật và thông tin tiếp cận.
Đại biểu Trần Lan Phương đề nghị làm rõ trách nhiệm của địa phương trong công khai quỹ đất, diện tích nhà xưởng, điều kiện tiếp cận và nguồn lực thực hiện chính sách giảm tiền thuê. Đồng thời, cần ưu tiên hạ tầng dùng chung, nhà xưởng cho thuê theo quy mô nhỏ, phù hợp với doanh nghiệp siêu nhỏ và doanh nghiệp mới chuyển đổi.
Mục tiêu là bảo đảm doanh nghiệp có thể tiếp cận mặt bằng thực tế, thay vì chỉ được hưởng ưu đãi trên quy định.
Về phát triển thị trường và tham gia chuỗi giá trị tại Điều 12 và Điều 22, bà Trần Lan Phương cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa muốn tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn, chuỗi giá trị toàn cầu cần đáp ứng yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, quản trị đơn hàng, giao hàng ổn định và năng lực tài chính thực hiện hợp đồng.
Bà đề nghị xây dựng chương trình phát triển nhà cung ứng có sự tham gia của các doanh nghiệp đầu chuỗi; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa đáp ứng tiêu chuẩn, cải tiến quy trình, nâng cao chất lượng, quản trị và chuyển đổi số theo yêu cầu của bên mua.
Bên cạnh đó, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp lớn hướng dẫn, đào tạo và đặt hàng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Hiệu quả chính sách cần được đánh giá bằng những kết quả cụ thể như hợp đồng được ký kết, doanh thu từ chuỗi cung ứng và khả năng duy trì quan hệ cung ứng, thay vì chỉ tính số lượt tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại.
Đề nghị bảo vệ nhà đầu tư khi sửa Luật Chứng khoán
Liên quan đến dự án Luật Chứng khoán (sửa đổi, bổ sung), nữ đại biểu Quốc hội đoàn Thành phố Hải Phòng cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Chứng khoán nhằm tháo gỡ vướng mắc, phát triển sản phẩm và dịch vụ mới.
Tuy nhiên, theo đại biểu Trần Lan Phương, để thị trường vốn phát triển bền vững, việc sửa luật cần đặt tính minh bạch, an toàn tài sản và niềm tin của nhà đầu tư ở vị trí trung tâm. Bà tập trung góp ý 3 nội dung liên quan đến hoạt động của công ty chứng khoán, chứng chỉ hành nghề và việc chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng.
Đối với quy định sửa đổi Điều 86 về dịch vụ của công ty chứng khoán, bà Trần Lan Phương đề nghị kiểm soát chặt xung đột lợi ích khi công ty chứng khoán thực hiện dịch vụ đại lý quản lý tài sản bảo đảm.
Theo bà, công ty chứng khoán có thể đồng thời tham gia tư vấn, phân phối sản phẩm và quản lý tài sản bảo đảm. Khi lợi ích giữa tổ chức phát hành, bên nhận bảo đảm và người sở hữu trái phiếu không thống nhất, cần xác định rõ trách nhiệm của công ty chứng khoán và chủ thể được ưu tiên bảo vệ.
Từ đó, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị luật quy định rõ nguyên tắc quản lý tài sản bảo đảm tách biệt với tài sản của công ty chứng khoán, không sử dụng tài sản trái thỏa thuận và phải công khai, kiểm soát các xung đột lợi ích. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của công ty chứng khoán trong trường hợp mất khả năng thanh toán; các nội dung kỹ thuật có thể giao Chính phủ quy định chi tiết.
Về quy định thu hồi chứng chỉ hành nghề chứng khoán tại khoản 3 Điều 97, bà Trần Lan Phương thống nhất với hướng xem xét giữa thu hồi chứng chỉ, tạm đình chỉ hiệu lực và yêu cầu cập nhật kiến thức, trong đó cần tính đến các trường hợp nghỉ sinh, ốm đau hoặc thực hiện nhiệm vụ khác.
Theo bà, cần phân biệt việc một người không hành nghề trong một thời gian với việc người đó không còn đáp ứng điều kiện hành nghề. Việc không làm việc trong ba năm liên tục không đồng nghĩa với việc người có chứng chỉ đã mất năng lực chuyên môn.
Vì vậy, đại biểu Trần Lan Phương đề nghị thay căn cứ thu hồi chứng chỉ do không làm việc trong 3 năm liên tục bằng cơ chế tạm ngừng hiệu lực hành nghề. Khi quay trở lại làm việc, người có chứng chỉ cần cập nhật kiến thức và đáp ứng các điều kiện hành nghề theo quy định.
Việc thu hồi chứng chỉ nên áp dụng khi người được cấp không còn đáp ứng điều kiện hoặc có hành vi vi phạm thuộc trường hợp phải thu hồi. Cách tiếp cận này vừa bảo đảm chất lượng chuyên môn, vừa tránh gây thêm gánh nặng không cần thiết cho người hành nghề.
Đối với các quy định liên quan đến điều kiện phân phối cổ phiếu và chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO), bà Trần Lan Phương đề nghị bổ sung cơ chế phòng ngừa rủi ro hủy đợt chào bán.
Bà thống nhất với những lo ngại về chi phí phát sinh và việc hoàn trả tiền cho nhà đầu tư nếu đợt chào bán không đạt điều kiện phân tán sở hữu, đồng thời cho rằng cần làm rõ thời điểm kiểm tra và trách nhiệm của các bên.
Theo đại biểu Trần Lan Phương, việc chuyển thời điểm kiểm tra điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu được phân phối và số lượng nhà đầu tư từ trước sang sau đợt chào bán có thể khiến rủi ro xuất hiện muộn hơn, khi doanh nghiệp đã tổ chức phân phối và nhà đầu tư đã nộp tiền. Vì vậy, cải cách thủ tục cần đi cùng cơ chế bảo vệ nhà đầu tư, tránh chỉ chuyển gánh nặng từ khâu đăng ký sang khâu xử lý khi đợt chào bán bị hủy.
Bà đề nghị quy định rõ trách nhiệm công bố sớm nguy cơ không đạt điều kiện phân phối, thời hạn hoàn trả tiền và trách nhiệm của tổ chức phát hành, tổ chức phân phối.
Đồng thời, cần nghiên cứu cơ chế khắc phục trong những giới hạn chặt chẽ trước khi buộc phải hủy đợt chào bán, với điều kiện bảo đảm bình đẳng giữa các nhà đầu tư và không làm sai lệch kết quả chào bán.
