Đại biểu Trần Lan Phương: Đề xuất hoàn thiện quy định về nuôi con nuôi, bảo đảm quyền lợi trẻ em

Ngày 19/10, góp ý vào dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi), bà Trần Lan Phương cho biết thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật và đánh giá cao việc dự thảo Luật đã kịp thời cập nhật, thể chế hóa các chủ trương, định hướng của Đảng về tăng cường chăm sóc, bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt; chuyển dần từ mô hình chăm sóc tập trung sang chăm sóc trong môi trường gia đình, cộng đồng, lấy quyền và lợi ích tốt nhất của trẻ em làm trọng tâm.

Bảo đảm sự tự nguyện khi cho con làm con nuôi

Thứ nhất, khoản 3 Điều 21 đã đặt ra yêu cầu tư vấn về hệ quả pháp lý của việc cho con làm con nuôi. Tuy nhiên, việc ký văn bản đồng ý chưa đủ để khẳng định quyết định đó hoàn toàn tự nguyện. Một người mẹ đơn thân không có thu nhập, không có nơi ở hoặc đang chịu áp lực gia đình có thể đồng ý vì không nhìn thấy khả năng tiếp tục nuôi con, dù mong muốn thực sự là được giữ con.

Kiến nghị này phù hợp với định hướng tại Thông báo số 432-TB/VPTW ngày 26/11/2025 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về giảm tối đa số trẻ em bị bỏ rơi mới, tăng cường hỗ trợ người mẹ và gia đình có nguy cơ, chuyển dần sang chăm sóc trong môi trường gia đình, cộng đồng. Theo đó, cần xem xét khả năng hỗ trợ gia đình gốc trước khi quyết định cho trẻ làm con nuôi.

Từ đó, đại biểu Trần Lan Phương kiến nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 21 yêu cầu trước khi lấy ý kiến đồng ý phải tư vấn khách quan, đầy đủ về hệ quả pháp lý và các chính sách, dịch vụ hỗ trợ có thể tiếp cận để tiếp tục chăm sóc trẻ; ghi nhận việc tư vấn trong hồ sơ. Việc tư vấn phải bảo đảm không gây sức ép hoặc kéo dài thủ tục bất hợp lý.

Tiếp đó, nữ đại biểu cho biết, khoản 1 Điều 11 quy định cơ sở trợ giúp xã hội định kỳ rà soát trẻ em; khoản 2 quy định trách nhiệm của cơ sở trong giải quyết việc nuôi con nuôi. Trong khi đó, khoản 3 Điều 20 liên quan đến ghép trẻ.

Đại biểu Trần Lan Phương cho rằng, quy định cần xác định rõ trách nhiệm kết nối thông tin, đánh giá nhu cầu của từng trẻ và theo dõi kết quả tìm kiếm gia đình thay thế, tránh để trẻ kéo dài thời gian sống trong cơ sở chăm sóc tập trung khi có gia đình phù hợp.

Từ đó, bà kiến nghị, tại khoản 1 Điều 11, quy định chu kỳ rà soát 06 tháng và trách nhiệm chuyển thông tin về trẻ cần gia đình thay thế cho cơ quan có thẩm quyền; tại khoản 2 Điều 11, sửa theo hướng cơ sở trợ giúp xã hội "lập hồ sơ, cung cấp thông tin và phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong việc giải quyết nuôi con nuôi", không giao cơ sở quyền quyết định.

Tại khoản 3 Điều 20, bổ sung nguyên tắc ghép trẻ trên cơ sở đánh giá độc lập nhu cầu, hoàn cảnh của từng trẻ, công khai tiêu chí và kiểm soát xung đột lợi ích; giao Chính phủ quy định cụ thể quy trình kết nối và thời hạn xử lý.

Không để sai phạm của người lớn làm mất sự ổn định pháp lý của trẻ

Theo đại biểu Trần Lan Phương, điểm c, điểm d khoản 1 Điều 23 đặt ra trường hợp hủy bỏ, thu hồi quyết định nuôi con nuôi, có thể áp dụng cả khi việc giao nhận con nuôi đã hoàn tất.

Theo nữ đại biểu, việc hủy bỏ, thu hồi quyết định sau khi giao nhận con nuôi đã hoàn tất có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của quan hệ cha mẹ và con, cũng như quyền lợi của trẻ về chăm sóc, hộ tịch, tài sản và thừa kế. Khoản 2 còn đặt vấn đề khôi phục quyền, nghĩa vụ với cha mẹ đẻ, nhưng không phải trường hợp nào trở về gia đình gốc cũng an toàn cho trẻ.

Bà Trần Lan Phương kiến nghị, cần giới hạn việc hủy bỏ, thu hồi theo thủ tục hành chính đối với trường hợp chưa giao nhận con nuôi; nếu đã giao nhận, việc làm thay đổi quan hệ cha mẹ và con cần được xem xét theo thủ tục tư pháp, có đánh giá lợi ích tốt nhất và phương án chăm sóc cụ thể cho trẻ. Sửa khoản 2 theo hướng không mặc nhiên khôi phục việc chăm sóc của cha mẹ đẻ nếu chưa đánh giá điều kiện bảo đảm an toàn cho trẻ.

Đại biểu Trần Lan Phương cho biết, điểm b khoản 1 Điều 27 đề cập việc cha mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo hoặc phải chấp hành hình phạt tù. Những tình huống này có thể làm phát sinh nhu cầu giám hộ hoặc chăm sóc thay thế, nhưng không đương nhiên là lý do xóa bỏ quan hệ cha mẹ và con.

Đại biểu cho rằng cần bảo đảm tính nhất quán trong việc bảo vệ quan hệ gia đình, tránh phân biệt đối xử giữa con nuôi và con đẻ. Quy định khác biệt với con nuôi sẽ làm suy giảm tính ổn định của quan hệ gia đình và nguyên tắc không phân biệt đối xử.

Nữ đại biểu kiến nghị, cần chỉnh lý điểm b khoản 1 Điều 27, không coi bệnh hiểm nghèo hoặc chấp hành hình phạt tù tự thân là căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi; ưu tiên biện pháp giám hộ, chăm sóc thay thế, chỉ chấm dứt khi có căn cứ pháp luật và Tòa án đánh giá là cần thiết vì lợi ích tốt nhất của trẻ. Đồng thời rà soát trường hợp người nhận con nuôi là người độc thân chết để không bỏ sót phương án bảo vệ trẻ.

Tiếp đó, điểm d khoản 2 Điều 27 giao Chính phủ xác định các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có quyền yêu cầu Tòa án chấm dứt việc nuôi con nuôi.

Theo đại biểu Trần Lan Phương, đây là quyền tố tụng quan trọng nên cần được quy định trực tiếp trong Luật. Đề nghị tiếp tục định danh Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, như Luật Nuôi con nuôi năm 2010, cùng các chủ thể có thẩm quyền khác. Cách quy định này không chỉ kế thừa cơ chế pháp lý hiện hành mà còn tạo cơ sở để Hội kịp thời đề nghị Tòa án bảo vệ trẻ khi phát hiện nguy cơ bị bạo lực, xâm hại hoặc bỏ mặc.

Các kiến nghị của bà Trần Lan Phương đều tập trung vào việc hoàn thiện quy định pháp luật, xác định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức và bảo đảm rằng mọi quyết định liên quan đến nuôi con nuôi đều đặt quyền, lợi ích tốt nhất và sự an toàn lâu dài của trẻ em lên hàng đầu.