Hòn Yến hiện lên như một tác phẩm điêu khắc của tạo hóa với những khối đá bazan hình lục giác xếp chồng lên nhau, tạo thành những cột đá sừng sững cao đến 70 mét. Đây là kết quả kỳ diệu qua các đợt phun trào núi lửa từ hàng triệu năm trước, được bao bọc bởi bãi cát trắng mịn màng và làn nước xanh ngọc bích êm đềm. Món quà đắt giá nhất mà thiên nhiên ban tặng cho nơi đây chính là rạn san hô lộ thiên rực rỡ sắc màu mỗi khi thủy triều lùi xa. Hiện tượng này tạo nên cảnh tượng "thủy cung trên cạn" vô cùng hiếm có, cho phép du khách thong thả chiêm ngưỡng thế giới sinh vật biển rực rỡ ngay dưới chân mà không cần phải lặn sâu xuống đáy đại dương.

Lần đầu đặt chân đến Hòn Yến, chị Phạm Bích Hạnh - du khách đến từ TPHCM vô cùng ngỡ ngàng và thích thú trước bãi tắm thoai thoải, trong xanh cùng không gian bình yên hoang sơ nơi này. Theo chị Hạnh, sự tinh khiết của Hòn Yến đã vượt qua cả những kỳ vọng với một người từng đi qua nhiều vùng biển nổi tiếng như Nha Trang, Phú Quốc hay Côn Đảo. 

Sự hồi sinh của "viên ngọc quý" Hòn Yến hôm nay gắn liền với nỗ lực bền bỉ của chính cộng đồng làng chài thông qua Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến. Chị Nguyễn Thị Phấn, Giám đốc Hợp tác xã, chia sẻ: Hợp tác xã hiện có 45 thành viên vốn là những ngư dân quanh năm bám biển với nghề nuôi tôm hùm. Thay vì chịu cảnh bấp bênh khi vào những tháng trái vụ, bà con đã chủ động thay đổi tư duy làm kinh tế, tận dụng thời gian rảnh rỗi sau buổi sáng chăm sóc tôm để tham gia chuỗi cung ứng dịch vụ như chèo thuyền thúng đưa khách tham quan, vận hành homestay và phục vụ ẩm thực bản địa.

Mô hình này không chỉ tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân mà còn khơi dậy ý thức bảo vệ di sản một cách tự giác. Bà con tự bảo nhau giữ gìn vệ sinh môi trường, không xả rác xuống biển, đồng thời luôn nhắc nhở du khách mặc áo phao đảm bảo an toàn và không dẫm đạp lên các rạn san hô... Dù công tác quản lý vẫn gặp không ít thách thức khi phải liên tục tuần tra, ngăn chặn việc khai thác thủy sản tự phát của một số hộ dân lúc thủy triều rút, nhưng sự đồng lòng của cộng đồng đang ngày một thắt chặt để bảo vệ nguồn sống lâu dài của chính họ.

Sức hút từ mô hình này đã mở ra tiềm năng kinh tế cho lực lượng lao động nữ tại địa phương, những người vốn phụ thuộc hoàn toàn vào nghề biển của gia đình. Chia sẻ về điều này, chị Lê Thị Mỹ Ân, thành viên Hợp tác xã Du lịch Hòn Yến, khẳng định bản thân vô cùng sẵn sàng dịch chuyển sang làm du lịch cộng đồng, từ nhận tour tham quan bằng thuyền thúng máy, nấu ăn phục vụ khách cho đến làm homestay. Theo chị Ân, đây chính là cơ hội lớn để người dân tận dụng vốn kinh nghiệm và nét văn hóa sẵn có nhằm tạo thêm thu nhập, đồng thời quảng bá hình ảnh quê hương đến với nhiều người hơn.

Hoạt động này mang lại những thay đổi thực chất cho cuộc sống của phụ nữ vùng biển. Chị Lê Thị Mỹ Ân kỳ vọng du lịch cộng đồng sẽ giúp chị em có thêm nguồn thu nhập ổn định, giảm sự phụ thuộc vào nghề biển vốn chịu nhiều ảnh hưởng của thời tiết và mùa vụ. Quan trọng hơn, đây còn là môi trường để phụ nữ học hỏi kỹ năng mới, tự tin hơn trong giao tiếp và nâng cao vai trò của mình trong phát triển kinh tế gia đình.

Cùng chung khát vọng làm giàu trên chính mảnh đất quê hương, chị Võ Thị Thanh Hết, một thành viên khác của Hợp tác xã luôn mong muốn được chung tay đưa dịch vụ du lịch cộng đồng tại Hòn yến lên tầm cao mới. Chị hy vọng hoạt động này sẽ đưa cuộc sống của người dân đi lên, cải thiện sinh kế gia đình một cách bền vững trong thời gian tới.

Dù vậy, rào cản từ bước đầu chuyển đổi tư duy là điều không thể tránh khỏi. Chị Ân thẳng thắn nhìn nhận, rào cản lớn nhất hiện nay là kỹ năng giao tiếp và phục vụ du khách chuyên nghiệp, do trước đây bà con chủ yếu làm nghề biển, ít có cơ hội tiếp xúc với khách du lịch. Theo chị Ân, bà con rất cần được tham gia các lớp tập huấn bài bản để nâng cao năng lực ứng xử. Bên cạnh đó, khi được sự hỗ trợ, tổ chức hợp lý từ cộng đồng, những lo lắng về cân bằng giữa công việc mới và chăm sóc gia đình sẽ dần được giải tỏa. Nguồn thu nhập tăng thêm từ du lịch chính là động lực mạnh mẽ để các thành viên nữ vững tâm gắn bó với nghề.

Để những giá trị bản địa trở thành đòn bẩy kinh tế thực chất, chính quyền địa phương đã nhanh chóng đưa Hòn Yến vào tầm nhìn vĩ mô. Ông Lê Phúc Long - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk cho biết, việc phát triển danh thắng của tỉnh là một trong những hoạt động trọng tâm mở màn cho năm du lịch 2026. Hiện tại, Sở đang khẩn trương tổ chức các chuỗi hội nghị để lắng nghe đóng góp từ các chuyên gia và các cơ quan thông tấn báo chí, nhằm hoàn thiện Đề án phát triển du lịch tỉnh giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2050. Việc giới thiệu một Đắk Lắk với diện mạo mới mở rộng đến nhân dân và du khách giúp định hình rõ nét các sản phẩm mới, định hướng truyền thông xúc tiến và tìm giải pháp tối ưu để thu hút du khách dựa trên tài nguyên sẵn có.

Một trong những nhiệm vụ ưu tiên hàng đầu trong chiến lược này là bài toán quy hoạch hạ tầng giao thông nhằm tạo đòn bẩy phát triển kinh tế. Con đường mòn len lỏi vào danh thắng hiện tại quá chật hẹp, khiến các xe khách lớn từ 35 đến 45 chỗ không thể di chuyển trực tiếp, buộc các doanh nghiệp lữ hành phải trung chuyển khách sang dòng xe nhỏ hơn, gây mệt mỏi và tốn kém chi phí. 

Hy vọng rằng, với nhìn nhận thực tế và quyết tâm của chính quyền địa phương, cùng sự tham gia chủ động của cộng đồng, Hòn Yến hứa hẹn sẽ sớm bứt phá để trở thành điểm đến hấp dẫn, thu hút khách du lịch, đóng góp thiết thực vào phát triển kinh tế của tỉnh nhà.