Dấu ấn mô hình “Chi hội số” tại Nghệ An

Lời giải cho bài toán thích ứng số ở cơ sở

Những ngày chớm thu, nắng vàng như rót mật trên những vạt lúa đang vào độ mẩy hạt ở xã Quỳnh Phú, rồi lại hắt luồng sáng rực rỡ qua từng ô cửa kính râm ran tiếng còi xe giữa phố thị phường Thành Vinh. 

Về thôn Nghĩa Hùng, xã Quỳnh Phú vào một buổi chiều muộn, chúng tôi bắt gặp khung cảnh vừa lạ vừa quen tại khoảng sân nhà văn hóa thôn. Dưới tán cây bàng rợp bóng, những người mẹ, người chị vừa xong việc đồng áng, tay vẫn còn vương chút bùn đất, đang chụm đầu bên màn hình chiếc điện thoại thông minh. Không còn cảnh e dè, lúng túng như những ngày đầu, các chị đang rôm rả hướng dẫn nhau cách quét mã thanh toán tiền mua phân bón, rồi tra cứu thẻ bảo hiểm y tế điện tử trên ứng dụng VssID. 

Chị Hồ Thị Tâm, một hội viên trẻ thuộc Chi hội phụ nữ thôn Nghĩa Hùng, cẩn thận cầm tay một cụ bà ngoài 60 tuổi, tỉ mỉ chỉ từng nút bấm trên màn hình cảm ứng: "Bà cứ chạm nhẹ vào đây, mã định danh hiện lên là đi khám bệnh không lo quên giấy tờ ở nhà nữa". Ánh mắt người phụ nữ luống tuổi sáng bừng niềm vui, như thể vừa khám phá ra một chân trời mới ngay trong lòng bàn tay mình.

Chia sẻ về hành trình đưa công nghệ về với làng quê thuần nông, bà Tô Thị Tâm, Chủ tịch Hội LHPN xã Quỳnh Phú, tâm sự: "Thời gian đầu khi mới triển khai theo Kế hoạch 43 của Hội LHPN tỉnh, chúng tôi gặp muôn vàn khó khăn. Chị em ở nông thôn quanh năm quen với đồng ruộng, rơm rạ, thấy nói đến chuyển đổi số hay ứng dụng công nghệ thông tin là ai nấy đều lắc đầu ngao ngán, sợ bấm nhầm, sợ mất tiền, sợ lộ thông tin".

Xác định nếu chỉ tuyên truyền suông bằng loa đài hay văn bản thì khó có kết quả, Hội đã chọn cách "cầm tay chỉ việc", lấy 80 hội viên nòng cốt làm hạt nhân số. Cứ một người thạo việc kèm một người chưa biết, gặp nhau lúc nông nhàn, ra đồng về nghỉ ngơi cũng mở máy ra chỉ nhau từng thao tác. Đến nay, 100% thành viên mô hình đã lập tài khoản Zalo, Facebook để trao đổi thông tin; 90% chị em tham gia nhóm điều hành trực tuyến của chi hội. Chuyển đổi số không còn là điều gì xa vời, mà đã thành câu chuyện thiết thực của bát cơm, mớ rau hằng ngày".

Rời vùng quê Quỳnh Phú, chúng tôi tìm về khối 3 Đội Cung, phường Thành Vinh - nơi nhịp sống đô thị gấp gáp đòi hỏi sự thích ứng nhanh nhạy với thiết bị thông minh. Tại một quán nước nhỏ đầu ngõ, những tờ giấy in mã QR quét tiền đã được dán ngay ngắn trên mặt bàn gỗ. Trong căn phòng sinh hoạt khang trang, một buổi họp trực tuyến qua phần mềm Zoom đang diễn ra sôi nổi. Các hội viên lớn tuổi đeo kính lão, tay lướt màn hình mượt mà, khuôn mặt chăm chú lắng nghe bản tin nội bộ. Nhiều tiểu thương sau giờ tan chợ vẫn có thể vừa sắp xếp gian hàng vừa cắm tai nghe tham gia sinh hoạt chi hội mà không lo trễ giờ cơm tối hay bỏ lỡ công việc gia đình.

Trò chuyện với chúng tôi, bà Lương Thị Thanh Thuý, Chủ tịch Hội LHPN phường Thành Vinh không giấu được sự phấn khởi khi nhìn lại chặng đường sơ kết vừa qua: "Khác với nông thôn, phụ nữ đô thị bận rộn nhiều múi giờ, buôn bán ngược xuôi nên việc tập hợp chị em ngồi lại một chỗ vào buổi tối là bài toán rất nan giải. Mô hình chi hội số đã thực sự mở ra một lối thoát thông thoáng. Chi hội khối 3 Đội Cung đã linh hoạt tổ chức thành công 3 kỳ sinh hoạt trực tuyến qua Zoom, giúp hội viên dù ở nhà hay đang bán hàng ngoài chợ vẫn có thể nắm bắt kịp thời các chủ trương công tác Hội".

Đặc biệt, Hội LHPN phường cũng quán triệt sâu sắc kỹ năng an toàn trên không gian mạng, hướng dẫn chị em thực hiện nghiêm ngặt quy tắc '6 không' để phòng tránh các cạm bẫy lừa đảo trực tuyến đang ngày càng tinh vi. Bây giờ, từ việc nộp tiền điện, nước đến tra cứu thông tin hành chính, chị em đều chủ động thực hiện trên chiếc điện thoại di động".

Sau 5 tháng bền bỉ "gõ từng nhà, rà từng người", mô hình điểm tại 2 địa phương với 160 thành viên nòng cốt đã tạo nên những con số đầy thuyết phục. Dữ liệu hội viên tại các đơn vị đã được cập nhật hoàn tất trên hệ thống phần mềm quản lý của Trung ương Hội. Toàn bộ 100% thành viên tham gia mô hình đã hoàn thành tích hợp tài khoản định danh điện tử VNeID mức độ 2, trong đó có 90% cài đặt và sử dụng thành thạo VssID. Tỷ lệ hội viên thường xuyên giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt đạt tới 70%. 

Đáng chú ý, các cán bộ chi hội tại Quỳnh Phú và Thành Vinh đã bắt đầu làm quen và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cơ bản như ChatGPT, Gemini để biên tập tin bài, thiết kế poster, video truyền thông ngắn trên mạng xã hội, bước đầu cho ra đời sản phẩm tuyên truyền số sinh động. Những con số ấy chính là minh chứng rõ nét nhất cho tinh thần học hỏi không ngừng của phụ nữ xứ Nghệ, phá tan định kiến công nghệ chỉ dành riêng cho giới trẻ hay tầng lớp trí thức thành thị.

Xây dựng những nhịp cầu số tương lai

Dẫu vậy, bức tranh chuyển đổi số ở cấp cơ sở vẫn còn đọng lại không ít gam màu trầm lắng, đòi hỏi sự kiên trì vượt khó. Tỷ lệ hội viên sử dụng dịch vụ công trực tuyến hiện mới đạt khoảng 60%. Việc sản xuất các ấn phẩm truyền thông bằng AI vẫn còn khiêm tốn khi Quỳnh Phú mới hoàn thành 1 sản phẩm truyền thông số và Thành Vinh chỉ dừng ở mức thử nghiệm biên tập cơ bản. Một bộ phận phụ nữ cao tuổi vẫn mang nặng tâm lý e ngại, lúng túng khi thao tác các thủ tục hành chính phức tạp trên môi trường mạng. 

Thêm vào đó, lực lượng tuyên truyền viên số tại chi hội chủ yếu hoạt động kiêm nhiệm, quỹ thời gian dành cho việc hỗ trợ từng cá nhân còn hạn hẹp, trong khi chất lượng đường truyền Internet và thiết bị máy móc giữa các hộ gia đình vẫn tồn tại sự chênh lệch đáng kể.

Đánh giá một cách toàn diện và sâu sát về những kết quả đã đạt được cũng như định hướng trong chặng đường tiếp theo, bà Lê Thị Kim Chung, Phó Chủ tịch Thường trực Hội LHPN tỉnh Nghệ An nhấn mạnh: "Kết quả sơ kết tại phường Thành Vinh và xã Quỳnh Phú khẳng định việc triển khai mô hình "Chi hội số" là một hướng đi hoàn toàn đúng đắn, trúng và đúng với nhu cầu thực tiễn của hội viên phụ nữ. Mô hình không nhằm phô trương hình thức hay chạy theo thành tích số lượng, mà cốt lõi là giải quyết những bài toán đời sống hằng ngày, nâng cao quyền năng số và thay đổi nếp nghĩ, cách làm của chị em". 

Từ 160 hạt nhân số ban đầu, phong trào đã và đang khơi dậy tinh thần "Bình dân học vụ số", lan tỏa mạnh mẽ theo phương châm "một người biết hướng dẫn cho một người, để rồi nhiều người cùng biết và cùng sử dụng.

Trong thời gian tới, Hội LHPN tỉnh sẽ tiếp tục đồng hành, hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá, tổ chức các lớp bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng số, an toàn mạng và ứng dụng AI có trách nhiệm. Trên cơ sở đánh giá, những bài học kinh nghiệm rút ra từ 2 điểm sáng này sẽ là tiền đề vững chắc để tỉnh Hội nhân rộng mô hình ra toàn tỉnh, góp phần thúc đẩy công cuộc chuyển đổi số toàn diện trong hệ thống Hội và xây dựng quê hương Nghệ An ngày càng giàu đẹp, văn minh.

Chiều buông trên dải đất miền Trung nắng gió, những chiếc điện thoại thông minh trong tay các bà, các mẹ vẫn ánh lên luồng sáng ấm áp giữa xóm nhỏ thanh bình. Ngọn lửa của phong trào "Bình dân học vụ số" đang được thắp sáng từ chính bàn tay tần tảo của những người phụ nữ, khẳng định một điều giản dị: Khi công nghệ chạm tới sự sẻ chia và phục vụ cuộc sống cộng đồng, không rào cản nào là không thể vượt qua.