Đề xuất đổi mới tuyển sinh vào trường chuyên khiến phụ huynh như "ngồi trên lửa"

Bộ GD-ĐT vừa công bố dự thảo Thông tư ban hành Quy chế tổ chức và hoạt động của trường THPT chuyên để lấy ý kiến rộng rãi. 

Câu chuyện tuyển sinh vào trường chuyên trở thành chủ đề được nhiều phụ huynh quan tâm, đặc biệt là với những gia đình có con đang học lớp 9.

Theo dự thảo, thay vì tổ chức các lớp chuyên theo từng môn như hiện nay, trường THPT chuyên sẽ được tổ chức theo 3 khối: Khoa học tự nhiên (Toán, Vật lý, Hóa học, Sinh học, Tin học); Khoa học xã hội (Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý) và Ngoại ngữ.

Phương thức tuyển sinh cũng được điều chỉnh tương ứng. Học sinh dự tuyển vào khối Khoa học tự nhiên sẽ làm bài thi Toán nâng cao, Ngữ văn và bài đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học tự nhiên. Khối Khoa học xã hội gồm Ngữ văn nâng cao, Toán và bài đánh giá năng lực đọc hiểu Khoa học xã hội. Với khối Ngoại ngữ, thí sinh dự thi Toán, Ngữ văn và môn Ngoại ngữ đăng ký.

Như vậy, học sinh không còn dự tuyển vào một lớp chuyên riêng biệt như Toán, Văn, Lý, Hóa, Sinh hay Tin học theo cách thức hiện hành mà đăng ký theo lĩnh vực chuyên.

Đối với nhiều phụ huynh, thay đổi này đặt ra không ít câu hỏi. Nếu trước đây, một học sinh có năng khiếu nổi trội môn Toán có thể tập trung ôn luyện để thi vào lớp chuyên Toán thì với phương thức mới, em phải chuẩn bị thêm những nội dung đánh giá khác. Điều này khiến không ít gia đình băn khoăn liệu năng lực nổi trội của con có được nhận diện chính xác hay không.

Chị Phan Hà Quỳnh (phường Xuân Phương, Hà Nội) có con đang học lớp 9 chia sẻ, gia đình đã định hướng cho con thi vào trường chuyên từ đầu năm học. Trong suốt thời gian qua, ngoài chương trình học chính khóa, con chị dành nhiều buổi trong tuần để học nâng cao môn Toán, luyện các dạng đề và tham gia các lớp bồi dưỡng.

"Gia đình không phản đối đổi mới, bởi cách tuyển sinh hiện nay cũng có những điểm cần điều chỉnh. Tuy nhiên, điều khiến tôi lo nhất là con đã có một quá trình chuẩn bị khá dài theo hướng thi chuyên Toán. Nếu phương thức thay đổi ngay trong kỳ tuyển sinh tới, cháu sẽ phải làm quen với dạng bài mới, cách đánh giá mới trong khi thời gian chuẩn bị không còn nhiều", phụ huynh này bày tỏ.

Theo chị Quỳnh, áp lực lớn nhất không hẳn nằm ở việc phải học thêm một môn hay một dạng bài mà là tâm lý thiếu chắc chắn. Học sinh lớp 9 vốn đã phải chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10, lựa chọn nguyện vọng và cân nhắc khả năng trúng tuyển. Nếu phương thức tuyển sinh trường chuyên thay đổi trong thời điểm các em đang ôn tập, nhiều gia đình sẽ khó tránh khỏi tâm trạng thấp thỏm.

Cùng chung tâm trạng, chị Nguyễn Yến Chi (phường Xuân Phương, Hà Nội) cho rằng, đổi mới giáo dục là việc làm cần thiết. Tuy nhiên, việc đổi mới cần phải có lộ trình và nên cho phụ huynh và học sinh một "khoảng thở" để đón nhận sự thay đổi. Có con đang theo học chương trình bồi dưỡng học sinh giỏi môn Hóa học, chị Chi cho rằng, việc tuyển sinh theo khối có thể mở rộng cơ hội phát triển năng lực liên môn nhưng cần làm rõ cách đánh giá những học sinh có năng khiếu đặc biệt ở một môn.

"Không phải học sinh giỏi Hóa nào cũng đồng đều ở tất cả các môn thuộc khối Khoa học tự nhiên. Có em rất nổi trội ở Hóa học nhưng khả năng làm bài Toán nâng cao hoặc đọc hiểu kiến thức khoa học lại không phải thế mạnh. Nếu các bài thi đều có trọng số nhất định, liệu những học sinh có năng khiếu chuyên biệt có bị thiệt thòi?", phụ huynh đặt vấn đề.

Trường chuyên vốn là nơi phát hiện và bồi dưỡng những năng lực đặc biệt. Vì vậy, đổi mới tuyển sinh cần tránh tình trạng học sinh phải đáp ứng quá nhiều tiêu chí giống nhau, trong khi thế mạnh riêng của từng em chưa được đánh giá đầy đủ.

Lo ngại phát sinh những áp lực mới

Không chỉ băn khoăn về cơ hội trúng tuyển, phụ huynh còn lo ngại phương thức tuyển sinh mới có thể tạo ra một cuộc chạy đua ôn luyện theo dạng thức khác nếu cấu trúc đề thi và tiêu chí đánh giá không được công bố sớm.

Theo chị Nguyễn Thị Tân (phường Cầu Giấy, Hà Nội), gia đình từng cân nhắc cho con theo đuổi mục tiêu vào trường chuyên từ lớp 6. Việc chuẩn bị sớm xuất phát từ mong muốn con có môi trường học tập phù hợp với năng lực và sở thích. Tuy nhiên, trước những thay đổi đang được đề xuất, phụ huynh bắt đầu cân nhắc lại kế hoạch.

"Tôi đồng tình với việc học sinh cần có kiến thức rộng, biết kết nối các môn học và vận dụng kiến thức vào thực tế. Nhưng nếu cách tuyển sinh mới khiến học sinh phải học thêm nhiều dạng kiến thức để đáp ứng bài đánh giá năng lực, liệu áp lực có thực sự giảm đi? Điều quan trọng là Bộ GD-ĐT cần công bố rõ học sinh phải học những gì, thi như thế nào để phụ huynh không phải tự tìm lớp luyện thi theo tâm lý đám đông", chị Tân chia sẻ.

Thầy Nguyễn Mạnh Quang (giáo viên Trường THPT Quỳnh Thọ, Hưng Yên) cho rằng, thực tế, mỗi lần có thay đổi trong tuyển sinh đầu cấp, thị trường học thêm và luyện thi thường có những điều chỉnh tương ứng. Khi chưa nắm rõ cấu trúc đề, nhiều gia đình dễ rơi vào tâm lý tìm kiếm các lớp học được quảng bá là có thể giúp học sinh làm quen với phương thức mới. Điều này có nguy cơ khiến học sinh phải phân bổ thời gian cho nhiều nội dung cùng lúc, trong khi chương trình học chính khóa vẫn cần được bảo đảm.

Đặc biệt, với học sinh có năng khiếu ở một lĩnh vực cụ thể, việc phải chuẩn bị đồng thời nhiều dạng bài có thể làm giảm thời gian dành cho việc phát triển thế mạnh chuyên môn. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, đổi mới tuyển sinh dù hướng đến đánh giá năng lực toàn diện vẫn có thể vô tình tạo thêm áp lực cho người học.

Một vấn đề khác được lưu ý đó là tính ổn định của phương thức tuyển sinh giữa các trường chuyên. Theo dự thảo, những trường đáp ứng đủ điều kiện có thể triển khai mô hình mới từ năm học 2027-2028; những trường chưa bảo đảm điều kiện có thể thực hiện từ năm học 2028-2029. Việc lựa chọn thời điểm áp dụng thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý trực tiếp, căn cứ vào điều kiện đội ngũ, chương trình, kế hoạch giáo dục, cơ sở vật chất và phương án tuyển sinh.

"Điều này đặt ra yêu cầu phải công bố thông tin rõ ràng để phụ huynh biết trường mình dự định đăng ký sẽ áp dụng phương thức nào. Nếu các trường triển khai ở những thời điểm khác nhau, học sinh có nguyện vọng dự tuyển vào nhiều trường cũng cần được hướng dẫn cụ thể để chủ động lựa chọn và chuẩn bị", thầy Quang cho biết.

Đổi mới cần có lộ trình

Theo dự thảo, hoạt động giáo dục trong trường chuyên sẽ được tổ chức theo 3 tầng: Giáo dục toàn diện theo Chương trình giáo dục phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên; giáo dục chuyên sâu theo môn học.

Đáng chú ý, học sinh sau khi trúng tuyển sẽ có thời gian trải nghiệm, tìm hiểu và được tư vấn lựa chọn môn học chuyên sâu phù hợp với năng lực, sở thích. Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu tăng cường các dự án học tập liên môn, liên ngành, tạo cơ hội để học sinh vận dụng kiến thức vào giải quyết vấn đề thực tiễn.

Đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa, bởi năng lực của một học sinh không nên chỉ được nhìn nhận qua điểm số của một môn thi. Một học sinh giỏi khoa học cần có khả năng tư duy, đọc hiểu, lập luận và vận dụng kiến thức; tương tự, học sinh có thế mạnh xã hội cũng cần được phát triển nền tảng kiến thức rộng và khả năng kết nối các lĩnh vực.

Tuy nhiên, từ mục tiêu đổi mới đến khả năng triển khai trong thực tế là một quá trình cần được chuẩn bị kỹ lưỡng. Câu hỏi đặt ra không chỉ là tuyển sinh theo khối có phù hợp hay không mà còn là cách thức đánh giá có thực sự nhận diện được học sinh có năng khiếu, có bảo đảm công bằng giữa các nhóm thí sinh và có tránh được tình trạng phát sinh áp lực luyện thi hay không.

Trao đổi về vấn đề này, ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT), cho biết việc đổi mới mô hình trường chuyên là cần thiết nhưng phải tính toán kỹ điều kiện thực hiện, đặc biệt là quyền lợi và tâm lý của học sinh, phụ huynh.

Ông Tài nhấn mạnh, năm học 2027-2028 trong dự thảo là mốc dự kiến, không có nghĩa tất cả trường chuyên phải đồng loạt chuyển sang phương thức tuyển sinh mới. Đối với kỳ tuyển sinh năm 2027, Bộ không đặt mục tiêu phải thay đổi bằng được ngay. Nếu việc áp dụng có nguy cơ gây xáo trộn, chưa bảo đảm sự chuẩn bị cần thiết hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi học sinh, Bộ sẽ nghiên cứu phương án chuyển tiếp phù hợp.