Di tích trụ sở báo Tiếng Dân ở Huế bị xuống cấp trầm trọng
Di tích trụ sở báo Tiếng Dân ở Huế bị xuống cấp trầm trọng
Năm 2018, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế (cũ) đã có quyết định số 1225/QĐ-UBND về việc xếp hạng Trụ sở tòa soạn báo Tiếng Dân là di tích cấp tỉnh, thế nhưng đến nay di tích này vẫn chưa được tu bổ, tôn tạo khiến trình trạng xuống cấp ngày một trầm trọng hơn.
Có mặt tại di tích này ở địa chỉ 193 đường Huỳnh Thúc Kháng phường Phú Xuân (TP Huế), chúng tôi nhận thấy toàn bộ hệ thống mái, gồm hệ mái gỗ (đòn tay, rui) lợp ngói liệt đã bị thay thế, phần dẫn lên cầu thang có thể sập đổ bất kỳ lúc nào.
Tường lửng xây gạch và mái hiên bị nứt, máng xối hư hỏng, gây thấm dột, rêu mốc bề mặt, vào những ngày mưa nước chảy lênh láng từ trong ra ngoài di tích này
Các cửa sổ đã bị thay đổi chức năng thành cửa đi; khung ngoại, song cửa, lớp cửa kính hư hỏng toàn bộ. Cánh cửa lá sách, ván mất và hư hỏng 80%; cầu thang gỗ bị hư hỏng toàn bộ.
Khu nhà cũ kỹ ở địa chỉ số 193 Huỳnh Thúc Kháng phường Phú Xuân (TP Huế) hiện đang trong tình trạng cửa đóng then cài vì công trình xuống cấp theo “báo động” kiểm định của Sở Xây dựng.
Đặc biệt hệ thống tường bị phong hóa, nhiều điểm nứt nẻ, phía mặt tiền phía đường Huỳnh Thúc Kháng xuất hiện nhiều vết nứt, một số chi tiết trang trí sứt vỡ. Nhiều cấu kiện gỗ bị mối mọt, mục.
Theo các tài liệu lịch sử, ngày 10/8 năm 1927, tại trụ sở này báo Tiếng Dân ra số đầu tiên do cụ Huỳnh Thúc Kháng làm chủ bút. Từ đó, ông vừa là Viện trưởng Viện Dân biểu Trung Kỳ, vừa quản lý điều hành Công ty in Huỳnh Thúc Kháng và Chủ nhiệm kiêm chủ bút của tờ báo lớn Tiếng Dân- Ảnh: Tư liệu lịch sử
Báo Tiếng Dân đình bản năm 1943 nhưng hoạt động xuất bản, in ở đây vẫn duy trì. Sau khi công ty giải thể, nơi đây trở thành trụ sở của Hội đồng châu Quảng Nam, rồi làm ký túc xá cho sinh viên Quảng Nam khi ra Huế học. Sau 1975, khu nhà này được bố trí cho một số cán bộ công tác tại Trường Đại học Y Huế sinh sống. Quá trình đó, các hộ đã cho sửa chữa một số hạng mục và làm vách ngăn để phục vụ sinh hoạt cho gia đình…
Nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa-Thông tin tỉnh Thừa Thiên Huế (nay là TP Huế), tờ báo Tiếng Dân đã tập hợp được một số tri thức có tinh thần dân tộc tiến bộ, cộng tác với 2 chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu và Huỳnh Thúc Kháng, có biên tập viên uyên bác, mang tư tưởng xã hội chủ nghĩa, có những người hoạt động bí mật trong Tân Việt Cách mạng Đảng, sau này trở thành những người Cộng sản lừng danh như Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Diểu, Hải Triều - Ảnh: Tư liệu Bảo tàng TP Huế
“Tờ báo Tiếng Dân là báo chí cách mạng theo kiểu Phan Bội Châu và Huỳnh Thúc Kháng. Họ đối lập với chế độ bảo hộ, đối lập với triều đình nhưng cũng không ủng hộ cách mạng bạo lực”, nhà nghiên cứu Nguyễn Xuân Hoa nhận định. Ban đầu, báo phát hành 2 số/tuần, sau đó tăng lên tuần ra 3 số. Là tờ báo chữ Quốc ngữ nhưng mỗi số báo phải có bản dịch tiếng Pháp để nộp kiểm duyệt trước khi phát hành 2 ngày. Trong hơn 16 năm hoạt động (1927-1943), báo Tiếng Dân đã phát hành 1.766 số.
Báo Tiếng Dân đình bản năm 1943 nhưng hoạt động xuất bản, in ở đây vẫn duy trì. Sau khi công ty giải thể, nơi đây trở thành trụ sở của Hội đồng châu Quảng Nam, rồi làm ký túc xá cho sinh viên Quảng Nam khi ra Huế học. Sau 1975, khu nhà này được bố trí cho một số cán bộ công tác tại Trường Đại học Y Huế sinh sống. Quá trình đó, các hộ đã cho sửa chữa một số hạng mục và làm vách ngăn để phục vụ sinh hoạt cho gia đình…
Hiện tại công trình tại địa chỉ 193 đường Huỳnh Thúc Kháng phường Phú Xuân (TP Huế) từng là trụ sở tòa soạn và nhà in Báo Tiếng Dân được tỉnh Thừa Thiên Huế cũ (nay là TP Huế) công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh vào năm 2019. Theo lãnh đạo Bảo tàng TP Huế, đây không chỉ là nơi gắn với lịch sử tờ báo theo nghĩa tưởng niệm, mà chính là không gian cụ Huỳnh Thúc Kháng tổ chức tòa soạn nhà in, điều hành hoạt động xuất bản và cho ra đời những số báo Tiếng Dân.
Công trình có giá trị về lịch sử, văn hóa báo chí, gắn với danh nhân Huỳnh Thúc Kháng và có giá trị kiến trúc. Đây cũng là một trong những công trình còn tồn tại tương đối nguyên vẹn ở Huế gắn trực tiếp với hoạt động in ấn, xuất bản báo chí trước năm 1945. Tuy nhiên hiện trạng di tích này đã xuống cấp trầm trọng khiến người dân thành phố và du khách khi đến tham quan không khỏi xót xa.
Từ năm 2021, Bảo tàng Lịch sử Thành phố Huế (nay là Bảo tàng TP Huế) đã chủ động nghiên cứu, lập hồ sơ, tham mưu và đề xuất các cấp có thẩm quyền thống nhất chủ trương đầu tư dự án bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị di tích. Tuy nhiên, đến nay công trình vẫn chưa được bố trí nguồn vốn để triển khai.
Do công trình xuống cấp, không đảm bảo an toàn, và có thể sập đổ bất cứ lúc nào, nên từ nhiều năm nay, Bảo tàng TP Huế đã không mở cửa Di tích này để đón khách.
Trước mắt, các hạng mục cần ưu tiên là nền, tường, hệ mái và hệ vì kèo gỗ; kiểm tra, xử lý các cấu kiện hư hỏng, chống mối, chống ẩm. Hệ thống cửa, cầu thang và biển hiệu Báo Tiếng Dân cần được nghiên cứu phục hồi trên cơ sở tư liệu lịch sử.