Diễn đàn tháng 9: "Gỡ khó" cho cha mẹ có con vào lớp 1

Trẻ lớp 1 cần thích nghi với môi trường và nếp sống mới

PV: Từ kinh nghiệm dạy lớp 1, những khó khăn nào trẻ thường gặp nhất trong những tháng đầu tiên? Giáo viên nhận thấy trẻ cần được cha mẹ chuẩn bị những kỹ năng gì trước khi bước vào tiểu học?

Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Hải: Tôi nhận thấy khó khăn lớn nhất của trẻ trong những tháng đầu tiên không nằm ở việc con chưa biết chữ hay chưa biết cộng trừ, mà nằm ở sự thay đổi đột ngột về môi trường và nếp sống.

Ở mầm non, hoạt động chủ đạo của các con là "chơi mà học, học mà chơi", không gian cởi mở và thời gian biểu linh hoạt. Nhưng bước sang lớp 1, con phải làm quen với kỷ luật: ngồi học đúng tư thế, tập trung theo thời lượng 35-40 phút/tiết, giơ tay xin phép khi phát biểu hay đi vệ sinh và tự quản lý đồ dùng cá nhân. Việc phải ngồi yên một chỗ và tuân thủ các quy định mới dễ khiến nhiều con cảm thấy mệt mỏi, bỡ ngỡ, thậm chí là sợ đến trường trong vài tuần đầu.

Vì vậy, thay vì quá chú trọng vào chữ viết hay con số, điều giáo viên chúng tôi mong mỏi nhất ở cha mẹ là chuẩn bị cho con những kỹ năng nền tảng.

Trước hết là kỹ năng tự phục vụ: Biết tự đi vệ sinh, tự mặc áo khoác, kéo khóa cặp, đi giày dép, cài lại khuy áo khi bị xộc xệch và biết giữ gìn đồ dùng học tập của mình.

Tiếp đó là kỹ năng tập trung và lắng nghe. Cha mẹ có thể rèn luyện cho con bằng cách cùng con đọc sách, vẽ tranh hoặc chơi lắp ráp từ 15-20 phút mỗi ngày và yêu cầu con hoàn thành trọn vẹn công việc đó trước khi chuyển sang việc khác.

Kỹ năng giao tiếp và diễn đạt nhu cầu cũng rất quan trọng. Cha mẹ nên hướng dẫn con biết cách nói rõ ràng mong muốn của mình với người lớn, chẳng hạn như: "Thưa cô, con muốn đi vệ sinh", "Thưa cô, con bị đau bụng" hay "Thưa cô, con chưa hiểu bài".

Bên cạnh đó là khả năng vận động tinh. Cha mẹ có thể rèn luyện cơ tay cho con thông qua những hoạt động đơn giản như nặn đất, cắt giấy, xé dán, gấp thủ công, cầm thìa ăn cơm... Những bài tập này giúp đôi tay con linh hoạt, dẻo dai, từ đó việc cầm bút, tô nét sau này sẽ nhẹ nhàng hơn, không bị mỏi.

PV: Nhiều phụ huynh lo con không theo kịp chương trình nên cho con học trước, học thêm. Theo cô, trẻ có cần biết đọc, viết, làm Toán trước khi vào lớp 1 không? Cha mẹ nên chuẩn bị kiến thức và tâm thế cho con như thế nào để tránh tạo áp lực?

Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Hải: Đây là trăn trở rất lớn và vô cùng chính xác của đa số các bậc phụ huynh hiện nay. Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên môn, tôi khẳng định rằng: Trẻ không cần phải đọc thông, viết thạo hay làm Toán thành thạo trước khi vào lớp 1.

Chương trình lớp 1 được thiết kế bài bản, đi từ dễ đến khó, từ nhận biết mặt chữ, đánh vần cho đến đọc câu. Nếu cho con học trước quá nhiều, cha mẹ vô tình gây ra hai tác động ngược.

Thứ nhất là tâm lý chủ quan, lơ đễnh. Khi đến lớp, thấy bài cô dạy mình đã biết rồi, trẻ dễ mất đi sự tò mò, khám phá vốn là động lực học tập lớn nhất của lứa tuổi này. Trẻ dễ sinh thói quen lơ đễnh, không chú ý nghe giảng và thói quen này rất nguy hiểm khi lên các lớp lớn hơn.

Thứ hai là sai tư thế và nét chữ. Học trước ở các lớp tự phát nếu thiếu sự chỉnh sửa chuẩn xác dễ khiến con bị cầm bút sai, ngồi sai tư thế hoặc viết sai quy trình nét. Việc giúp một đứa trẻ "xóa đi làm lại" thói quen cầm bút hay nét chữ sai thực sự khó gấp nhiều lần so với việc dạy một đứa trẻ bắt đầu từ tờ giấy trắng.

Vậy cha mẹ nên chuẩn bị gì cho con?

Về kiến thức: Chỉ cần giúp con nhận biết 29 chữ cái, các chữ số cơ bản từ 0 đến 10, biết viết 12 nét cơ bản, nhận biết các màu sắc, hình khối và tập cầm bút đúng cách, tô màu đúng nét.

Về tâm thế: Hãy biến lớp 1 thành một "cuộc phiêu lưu đáng chờ đợi" chứ không phải một "nghĩa vụ nặng nề".

Cha mẹ hãy cùng con đi chọn cặp sách, hộp bút, sách vở; đưa con đến thăm trường tiểu học trước ngày khai giảng để con quen với không gian mới.

Thường xuyên trò chuyện tích cực về trường lớp: "Lên lớp 1 con sẽ có thêm nhiều bạn mới, được học nhiều điều kỳ thú lắm!".

Đặc biệt, tuyệt đối tránh việc dùng cô giáo hay nhà trường để dọa dẫm khi con không nghe lời, như: "Không ngoan sau này đi học cô giáo phạt đấy", vì điều đó sẽ gieo vào lòng trẻ sự sợ hãi vô hình.

Để mỗi học sinh lớp 1 cảm thấy an toàn khi đến trường

PV: Phụ huynh cũng lo con bị bắt nạt, áp lực hoặc không được giáo viên quan tâm đầy đủ do lớp đông. Trong thực tế, giáo viên làm gì để giúp học sinh mới vào lớp 1 hòa nhập, cảm thấy an toàn và kịp thời phát hiện những vấn đề về tâm lý, quan hệ bạn bè?

Cô giáo Nguyễn Thị Hồng Hải: Làm mẹ rồi mới làm cô, tôi hoàn toàn hiểu và chia sẻ sâu sắc nỗi lo lắng này của cha mẹ. Một lớp học lớp 1 đông sĩ số quả thực là một thử thách, nhưng với những giáo viên tiểu học lâu năm, chúng tôi luôn có những mẹo và quy trình sư phạm để đảm bảo không em nào bị bỏ lại phía sau.

Xây dựng môi trường "Trường học thân thiện": Những ngày đầu tiên, giáo viên không đặt nặng việc dạy kiến thức mà dành nhiều thời gian cho các hoạt động làm quen, trò chuyện, chơi trò chơi tập thể để các con nhớ tên nhau và cảm thấy cô giáo giống như một "người mẹ thứ hai". Chúng tôi thiết lập các quy tắc ứng xử rõ ràng trong lớp: biết lắng nghe, tôn trọng bạn, biết nói lời "cảm ơn" và "xin lỗi".

Quan sát tinh tế từ những chi tiết nhỏ nhất: Với kinh nghiệm đứng lớp, giáo viên thường không chỉ quan sát lúc dạy học mà quan sát kỹ nhất vào giờ ra chơi, giờ ăn bán trú và giờ ngủ trưa.

Đứa trẻ nào thu mình ở góc lớp? Đứa trẻ nào hay ngơ ngác, thức ăn bỏ dở hoặc có biểu hiện giật mình, sợ hãi? Bạn nào hay tranh giành đồ chơi của bạn?

Tất cả những biểu hiện bất thường đó đều được giáo viên ghi nhận ngay để tìm hiểu nguyên nhân và có biện pháp can thiệp kịp thời.

Chia nhỏ và phân công nhóm hỗ trợ: Giáo viên thường xếp cặp đôi "Đôi bạn cùng tiến", xếp một bạn nhanh nhẹn, hòa đồng ngồi cạnh một bạn còn rụt rè, trầm tính để các con hỗ trợ lẫn nhau. Điều này giúp các con nhanh chóng kết bạn và cảm thấy có điểm tựa tinh thần.

Kênh kết nối chặt chẽ và cởi mở với phụ huynh: Giáo viên lớp 1 luôn duy trì sự trao đổi thường xuyên với cha mẹ qua sổ liên lạc, các buổi gặp gỡ hay kênh thông tin của lớp. Chúng tôi luôn khuyến khích phụ huynh chia sẻ ngay với cô nếu thấy con về nhà có biểu hiện lạ, như khóc lóc, không muốn đi học, kể bị bạn trêu...

Sự phối hợp nhịp nhàng, tin tưởng giữa Gia đình - Nhà trường chính là chiếc ô an toàn nhất bảo vệ tâm lý cho các con.

Hy vọng những chia sẻ chân thành này sẽ giúp các bậc phụ huynh giải tỏa bớt những trăn trở, chuẩn bị cho con một hành trang tâm lý vững vàng và hân hoan nhất để bước vào cánh cửa lớp 1!

PV: Trân trọng cám ơn cô!