Dự án Luật An ninh dữ liệu: Thiết lập 5 cấp độ rủi ro, cơ chế hậu kiểm là chính

Sáng 26/10, tiếp tục chương trình làm việc Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an đã trình bày tóm tắt Tờ trình về dự án Luật An ninh dữ liệu.

Tạo điều kiện phát triển kinh tế dữ liệu

Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết việc xây dựng các dự án Luật nhằm thể chế hóa kịp thời chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh dữ liệu; Bảo đảm phù hợp với Hiến pháp, tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Theo đó, việc xây dựng dự án Luật nhằm khắc phục các hạn chế, khó khăn trong triển khai thực hiện nhiệm vụ trong lĩnh vực nêu trên; Đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng, minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho người dân, doanh nghiệp; Nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế-xã hội. Trên cơ sở đó, dự án Luật An ninh dữ liệu xác lập cơ sở pháp lý để Nhà nước quản lý, bảo vệ dữ liệu thuộc quyền tài phán của Việt Nam; Bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; Tạo điều kiện phát triển kinh tế dữ liệu. Quan điểm xây dựng Luật: An ninh quốc gia là yêu cầu xuyên suốt; Quản lý theo mức độ rủi ro, không áp đặt đồng loạt nghĩa vụ, dữ liệu rủi ro thấp không phát sinh thủ tục; Thống nhất với Luật An ninh mạng, Luật Dữ liệu, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, kế thừa phân loại dữ liệu quan trọng, dữ liệu cốt lõi theo Luật Dữ liệu; không thành lập tổ chức, bộ máy mới; Và, tham khảo có chọn lọc kinh nghiệm quốc tế.

Đại tướng Lương Tam Quang cho hay dự thảo Luật gồm 06 chương, 29 điều. Về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, Dự thảo Luật quy định nguyên tắc, biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu; Quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân và nội dung quản lý Nhà nước về an ninh dữ liệu. Bên cạnh đó, dự thảo Luật quy định 5 cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu đồng thời chủ quản dữ liệu tự xác định cấp độ, áp dụng biện pháp bảo vệ tương xứng và chịu trách nhiệm về kết quả xác định, theo cơ chế hậu kiểm là chủ yếu. Theo đó, các biện pháp bảo vệ được áp dụng xuyên suốt từ khâu thiết kế hệ thống đến khi tiêu hủy dữ liệu.

Dự thảo Luật cũng quy định trách nhiệm bảo vệ an ninh dữ liệu đối với hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu quốc gia trọng yếu, hệ thống vật lý-số, hoạt động xử lý dữ liệu quy mô lớn và chuỗi cung ứng sản phẩm, dịch vụ dữ liệu. Đối với hoạt động nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dự thảo Luật yêu cầu kiểm soát nguồn gốc, bảo đảm tính nguyên vẹn của dữ liệu huấn luyện và dữ liệu dẫn xuất; Phòng, chống hành vi đầu độc dữ liệu, trích xuất dữ liệu trái phép; Bảo đảm con người có khả năng can thiệp, kiểm soát đối với hoạt động ra quyết định tự động theo quy định của pháp luật. Cùng với đó, dự thảo Luật quy định mật mã an ninh do Bộ Công an thống nhất quản lý, sử dụng để bảo vệ dữ liệu và bí mật nhà nước.

Về chuyển, xử lý dữ liệu xuyên biên giới, dự thảo Luật quy định dữ liệu Cấp độ 1, Cấp độ 2 không phải thực hiện thủ tục theo Luật này khi chuyển ra nước ngoài; Dữ liệu Cấp độ 3 do chủ quản dữ liệu tự đánh giá và lưu giữ hồ sơ; Dữ liệu Cấp độ 4, Cấp độ 5 phải được cơ quan có thẩm quyền thẩm định, chấp thuận trước khi chuyển. Dự thảo cũng thiết lập cơ chế theo dõi, cảnh báo sớm, báo cáo và điều phối ứng cứu sự cố an ninh dữ liệu. Căn cứ, thẩm quyền, phạm vi và thời hạn áp dụng biện pháp kỹ thuật khẩn cấp được quy định cụ thể ngay trong Luật.

Theo dự thảo, Bộ Công an chủ trì thực hiện quản lý Nhà nước về an ninh dữ liệu; Bộ Quốc phòng quản lý đối với dữ liệu, hệ thống thông tin quân sự; hệ thống thông tin cơ yếu do Ban Cơ yếu Chính phủ quản lý.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung Luật An ninh mạng, Luật Dữ liệu để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, dự kiến có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027. Dự thảo có quy định điều khoản chuyển tiếp, kế thừa hồ sơ, kết quả đã thực hiện và lộ trình đáp ứng yêu cầu đối với hệ thống thông tin đang vận hành.

Đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét và thông qua

Trình bày tóm tắt Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nêu rõ, Ủy ban nhất trí với sự cần thiết ban hành dự án Luật như Tờ trình của Chính phủ.

Dự án Luật cơ bản phù hợp với chủ trương đường lối của Đảng, Hiến pháp năm 2013 và đảm bảo tính thống nhất trong hệ thống pháp luật, tương thích với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Hồ sơ dự án Luật đã được Chính phủ chuẩn bị đầy đủ, đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, đủ điều kiện trình Quốc hội xem xét và thông qua tại Kỳ họp thứ 2 này.

Bên cạnh đó, Chủ nhiệm Lê Tấn Tới nêu rõ Cơ quan thẩm tra nhất trí với tên gọi Luật An ninh dữ liệu và cơ bản nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, giải thích từ ngữ, áp dụng pháp luật. Tuy nhiên, Cơ quan thẩm tra đề nghị cần thống nhất khái niệm “rủi ro an ninh dữ liệu” với cấp độ rủi ro; Lược bỏ các khái niệm không được sử dụng trong nội dung dự thảo Luật; Phân định ranh giới giữa an ninh dữ liệu với an ninh mạng, an ninh thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân để đảm bảo khả thi khi áp dụng; Cơ bản nhất trí với các cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu, song đề nghị quy định rõ tiêu chí đối với các cấp độ rủi ro, thống nhất nguyên tắc cấp độ rủi ro an ninh dữ liệu là căn cứ xác định yêu cầu bảo vệ đối với hệ thống xử lý dữ liệu đó.

Cùng với đó, Cơ quan thẩm tra cũng cơ bản nhất trí với quy định phân định trách nhiệm giữa chủ quản dữ liệu, bên xử lý dữ liệu và bên cung cấp sản phẩm, dịch vụ; Quy định thẩm định an ninh dữ liệu thực hiện một lần đồng thời với thẩm định an ninh mạng, không yêu cầu bàn giao mã nguồn, trọng số mô hình; Quy định về hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây. Song, đề nghị Cơ quan soạn thảo phân định trách nhiệm gắn với quyền quyết định đối với dữ liệu và phạm vi kiểm soát của từng chủ thể, bổ sung trình tự, thời hạn thẩm định đối với hệ thống cấp độ 4, cấp độ 5 không thuộc thẩm định an ninh mạng.

Chủ nhiệm Lê Tấn Tới cũng cho biết Ủy ban cơ bản nhất trí với cơ chế phân luồng chuyển dữ liệu ra nước ngoài theo cấp độ rủi ro đồng thời đề nghị quy định rõ dữ liệu cấp độ 5 không được chuyển ra nước ngoài trừ trường hợp Thủ tướng Chính phủ quyết định. Bên cạnh đó, Cơ quan chủ trì thẩm tra đề nghị bổ sung khóa giải mã tham số mật mã của hệ thống cấp độ 4, cấp độ 5 vào phạm vi không được chuyển; Xác định rõ chủ thể có thẩm quyền quyết định biện pháp hạn chế, tạm dừng dịch vụ xuyên biên giới; Bổ sung cơ chế thông báo khi thay đổi quyền kiểm soát đối với doanh nghiệp quản lý dữ liệu từ cấp độ 4 trở lên.

Ngoài ra, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị xác định rõ ranh giới giữa mật mã an ninh, mật mã cơ yếu, mật mã dân sự đồng thời cần sửa đổi các quy định có liên quan của Luật An ninh mạng, Luật Cơ yếu, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước để đảm bảo tính thống nhất; Đề nghị làm rõ việc điều phối sự cố đối với hệ thống thông tin quân sự, cơ yếu trong hệ thống chuyên ngành của Bộ Quốc phòng, cơ yếu Chính phủ; Bổ sung diễn tập ứng phó sự cố đối với hệ thống cấp độ 4, cấp độ 5; Quy định rõ thẩm quyền, điều kiện, trình tự và cơ chế bồi hoàn khi huy động lực lượng, phương tiện của tổ chức, cá nhân cho thống nhất với pháp luật về trưng mua, trưng dụng tài sản.