Đưa di sản Lý Công Uẩn vào đời sống số

Hội thảo có sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý đến từ các cơ quan quản lý nhà nước, trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn trong nước, quốc tế, cùng đại diện hậu duệ dòng họ Lý Hoa Sơn tại Hàn Quốc. Hơn 60 tham luận góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho việc xây dựng Hồ sơ trình UNESCO và hướng tới kỷ niệm 1.000 năm ngày mất của vị vua sáng lập vương triều Lý.

Tại Hội thảo, các chuyên gia khẳng định các di sản gắn liền với triều đại nhà Lý cần được nhìn nhận như một hệ sinh thái văn hóa đa dạng, từ đó chuyển dịch tư duy từ bảo tồn đơn thuần sang tích hợp, sáng tạo nhằm trao truyền giá trị cho xã hội đương đại.

Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, Lý Công Uẩn nổi lên như một nhân vật kiệt xuất khi không chỉ tạo nên bước ngoặt cho thời đại mình mà còn để lại những giá trị tinh thần vượt qua giới hạn không gian và thời gian. Là người khai sáng vương triều Lý tồn tại hơn 2 thế kỷ, ông đã đặt nền móng vững chắc cho độc lập, tự chủ và sự phát triển toàn diện của quốc gia Đại Việt trên mọi lĩnh vực. Tầm vóc của ông thể hiện rõ nhất qua năng lực nhận thức thời cuộc và ý chí kiến tạo trật tự mới. Năm 1010, việc ban hành Chiếu dời đô, chuyển kinh đô từ Hoa Lư về thành Đại La và đổi tên thành Thăng Long, đã trở thành quyết định mang tính mở đường cho cả một thời đại.

Đánh giá về tầm vóc này, GS. TS Từ Thị Loan, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Văn hóa Thăng Long, cho rằng ở góc nhìn dân tộc, Lý Công Uẩn là vị vua sáng nghiệp, nhà cải cách đặt nền móng cho kinh đô Thăng Long. Đặt trong hệ quy chiếu rộng hơn, ông để lại những giá trị mang tính phổ quát về tư duy lãnh đạo hướng đến hòa bình, sự tôn trọng quy luật phát triển, tinh thần khoan hòa và khát vọng xây dựng một quốc gia giàu bản sắc. Những dấu ấn lịch sử, văn hóa này cũng là cơ sở quan trọng để tiếp tục nghiên cứu, đề xuất UNESCO cùng tham gia kỷ niệm và vinh danh danh nhân Lý Công Uẩn.

Nhìn từ góc độ bảo tồn, GS.TS Trương Quốc Bình, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, nhấn mạnh vai trò đặc biệt của hệ thống di tích từ Thăng Long - Hà Nội đến nơi phát tích Bắc Ninh và các di sản Phật giáo rực rỡ thời kỳ này. Tuy nhiên, trước nguy cơ di sản phi vật thể bị biến dạng và nhiều di tích kiến trúc đang xuống cấp nghiêm trọng sau hàng nghìn năm, việc tiếp cận di sản như một hệ sinh thái bao gồm vật thể, phi vật thể, tư liệu, ký ức cộng đồng và không gian văn hóa là đòi hỏi cấp thiết. Cách làm này giúp chuyển đổi phương thức bảo tồn theo hướng tích hợp, phát huy sáng tạo thay vì thụ động.

Để di sản thực sự sống động trong kỷ nguyên mới, các chuyên gia thống nhất rằng số hóa và đổi mới phương thức truyền thông là chìa khóa hàng đầu. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu số đồng bộ cùng việc ứng dụng các công nghệ hiện đại như 3D hay GIS sẽ giúp lưu giữ tri thức cốt lõi ngay cả khi cấu trúc vật chất của di tích bị hư hỏng. Bên cạnh đó, cách diễn giải di sản cũng cần chuyển mình mạnh mẽ để giải đáp rõ giá trị di sản liên quan thế nào đến cuộc sống hôm nay. Chẳng hạn với Chiếu dời đô, thay vì chỉ trưng bày văn bản thuần túy, ngành văn hóa có thể xây dựng các lớp diễn giải đa chiều thông qua thực tế ảo, phim tài liệu, trò chơi giáo dục hay mô hình tái hiện thành Thăng Long thế kỷ XI.

Song song với công nghệ, việc gắn kết di sản với giáo dục và phát triển công nghiệp văn hóa có trách nhiệm cũng đóng vai trò then chốt. Những mô-típ mỹ thuật thời Lý có thể trở thành nguồn cảm hứng dồi dào cho thiết kế, thời trang và sản phẩm số, miễn là có sự phân định rõ ràng giữa di sản gốc và sản phẩm sáng tạo nhằm bảo đảm tính chính xác lịch sử. Bản thân Chiếu dời đô cũng cần được khai thác vượt khuôn khổ một tác phẩm văn học thông thường để trở thành bài học sinh động về tầm nhìn quốc gia, tư duy quy hoạch và tinh thần đổi mới vì nhân dân. Việc tôn vinh Lý Công Uẩn vì thế không chỉ dừng lại ở phạm vi trong nước mà còn mở ra cơ hội đối thoại quốc tế, giới thiệu đến bạn bè thế giới hình mẫu lãnh đạo lịch sử gắn liền với hòa bình, tri thức và ý chí độc lập dân tộc.