Đưa OCOP thành sản phẩm du lịch, đánh thức văn hóa bản địa

Ngày 18/8, tại Hà Nội, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học xây dựng Đề án "Phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, tri thức bản địa các vùng nông thôn Việt Nam".

Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Hà Văn Siêu chủ trì Hội thảo, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà khoa học, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp du lịch, cơ quan quản lý và các chủ thể OCOP trên cả nước.

Là một nội dung trong các Chương trình mục tiêu quốc gia, Đề án hướng tới khơi dậy các nguồn lực mới, thúc đẩy phát triển sản phẩm OCOP thông qua du lịch, đồng thời tạo động lực phát triển làng nghề và kinh tế nông thôn.

Từ sản phẩm OCOP đến trải nghiệm văn hóa

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu nhấn mạnh, phát triển du lịch nông thôn gắn với khai thác sản phẩm OCOP và bảo tồn các giá trị văn hóa không chỉ là xu hướng phát triển bền vững mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước.

Theo ông Hà Văn Siêu, hướng đi này mang lại "lợi ích kép" cho khu vực nông thôn: vừa nâng tầm giá trị sản phẩm OCOP, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, vừa góp phần phục hồi, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tri thức bản địa; đồng thời đáp ứng xu hướng du lịch xanh, bền vững và mục tiêu xây dựng nông thôn mới.

Để Đề án đi vào thực tiễn, Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu cho rằng cần có sự tham gia của đầy đủ các bên. Doanh nghiệp giữ vai trò đầu tư, tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm ra thị trường; chuyên gia hỗ trợ hoàn thiện phương thức phát triển; nghệ nhân và cộng đồng là những chủ thể gìn giữ, sáng tạo và truyền tải các giá trị văn hóa, câu chuyện của sản phẩm.

Trong khi đó, cơ quan quản lý và chính quyền địa phương có vai trò kiến tạo môi trường, chính sách và điều kiện thuận lợi; các tổ chức tài trợ, đối tác phát triển có thể đồng hành, hỗ trợ các dự án cụ thể. Đề án cần trở thành công cụ thực chất để thúc đẩy chính sách, chương trình, dự án và huy động nguồn lực phát triển du lịch tại địa phương.

Tại Hội thảo, đại diện Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam trình bày những nội dung cơ bản của Đề án, trong đó tập trung làm rõ xu hướng phát triển, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước; mối liên kết đa giá trị giữa du lịch - OCOP - văn hóa; tổng quan 6 nhóm sản phẩm OCOP và thị hiếu của các thị trường khách trọng điểm.

Đề án đồng thời đề xuất các giải pháp chuyên biệt cho từng nhóm sản phẩm OCOP và nhóm giải pháp tổng thể nhằm thúc đẩy liên kết Du lịch - OCOP - Văn hóa theo hướng bền vững, xác định các trụ cột trọng tâm, lộ trình thực hiện và phân công trách nhiệm cụ thể cho các bộ, ngành, địa phương.

Phó Chánh Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình Mục tiêu quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phương Đình Anh chia sẻ tổng quan về Chương trình OCOP và vai trò của các chủ thể OCOP trong định hướng sản xuất, tiêu dùng sản phẩm gắn với phát triển du lịch.

Theo ông Phương Đình Anh, việc kết nối OCOP với du lịch không chỉ góp phần mở rộng thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm mà còn tạo thêm sinh kế, thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn và bảo tồn những giá trị văn hóa, tri thức bản địa.

Đại diện cơ quan quản lý du lịch các địa phương cũng trao đổi về thực trạng, định hướng phát triển du lịch gắn với sản xuất và tiêu dùng sản phẩm OCOP, qua đó góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, tri thức bản địa.

Từ thực tiễn triển khai, đại diện các chủ thể OCOP, làng nghề, hợp tác xã chia sẻ kinh nghiệm khai thác giá trị du lịch tại một số mô hình tiêu biểu như làng gốm Bát Tràng (Hà Nội), Hợp tác xã Lụa đũi Nam Cao (Hưng Yên), sản phẩm OCOP du lịch Ecohost (Ninh Bình).

Muốn bán được OCOP, phải bán cả câu chuyện và trải nghiệm

Các ý kiến tại Hội thảo tập trung vào những giải pháp nhằm xây dựng Đề án thiết thực, có tính khả thi và mang lại lợi ích rõ nét cho cộng đồng. Một trong những vấn đề được nhấn mạnh là sản phẩm OCOP cần có câu chuyện, tạo cảm xúc và mang đến trải nghiệm cho du khách.

Địa phương và các chủ thể OCOP cần xây dựng, hệ thống hóa những câu chuyện bản địa, đồng thời tăng cường phối hợp với các nhà văn hóa để tạo ra những sản phẩm không chỉ có giá trị vật chất mà còn có khả năng kể câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa địa phương.

PGS.TS. Phạm Hồng Long, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, cho rằng phát triển du lịch OCOP cần được đặt trong một chuỗi cung ứng dịch vụ hoàn chỉnh, từ ẩm thực, lưu trú, vận chuyển đến vui chơi, giải trí và mua sắm.

Du khách không chỉ cần được đưa đến tham quan điểm OCOP mà còn cần được trực tiếp tham gia vào quá trình tạo ra sản phẩm, thưởng thức, tìm hiểu, kết nối và mua sản phẩm mang về. Đặc biệt, cần đẩy mạnh số hóa và nâng cao chất lượng sản phẩm để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của du khách.

PGS.TS. Bùi Thanh Thủy, Trưởng Khoa Du lịch, Đại học Văn hóa Hà Nội, nhấn mạnh yêu cầu tăng cường liên kết giữa cộng đồng, nghệ nhân, doanh nghiệp, nhà hàng và các tổ chức công nghiệp văn hóa.

Theo bà, sản phẩm OCOP cần bảo đảm tính nguyên bản, tôn trọng tự nhiên; lấy cộng đồng, nghệ nhân làm trung tâm, bảo tồn văn hóa làm nền tảng, sáng tạo làm động lực, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về an toàn, chất lượng và phát triển bền vững.

Từ thực tiễn phát triển du lịch cộng đồng, bà Bùi Thị Nhàn, Giám đốc Công ty CP Tư vấn và Đầu tư Ecohost, Du lịch cộng đồng Hải Hậu, cho rằng Việt Nam đang có nguồn tài nguyên lớn từ nông nghiệp, làng nghề và các sản phẩm OCOP, nhưng điểm nghẽn hiện nay là sự kết nối với ngành du lịch còn hạn chế. Xuất phát từ quê hương Hải Hậu với những giá trị nông nghiệp đặc trưng như gạo tám Xoan, bà mong muốn đưa câu chuyện về con người, văn hóa và đời sống địa phương đến với du khách trong và ngoài nước.

Theo bà Nhàn, làm du lịch cộng đồng trước hết là giúp mỗi địa phương nhận diện và kể được câu chuyện riêng của mình. Với triết lý "genuine local experience", Ecohost hướng tới việc để du khách được trải nghiệm những giá trị văn hóa thực sự tại cộng đồng. "Mỗi gia đình là một câu chuyện, mỗi ngôi làng là một cuốn sách", vì vậy những câu chuyện về nông nghiệp, nghề truyền thống, con người và văn hóa cần được chuyển hóa thành những trải nghiệm cụ thể cho du khách.

Bà Nhàn cũng chỉ ra một điểm nghẽn đáng chú ý: Việt Nam có nhiều sản phẩm OCOP, sản phẩm làng nghề và sản phẩm văn hóa đặc sắc nhưng khách du lịch chưa dễ dàng tiếp cận và mua được những sản phẩm này. Theo bà, cần có sự kết nối chặt chẽ hơn giữa chủ thể OCOP - làng nghề - doanh nghiệp du lịch - hệ thống phân phối, để sản phẩm địa phương thực sự trở thành một phần của hành trình trải nghiệm.

Đáng chú ý, theo bà Nhàn, không nhất thiết phải thu nhỏ sản phẩm để phù hợp với hành lý của du khách. Vấn đề quan trọng hơn là xây dựng hệ thống logistics để khách có thể mua sản phẩm tại điểm du lịch và hàng hóa được vận chuyển về tận nhà. Khi giải quyết được khâu này, việc mua sắm sản phẩm địa phương sẽ thuận tiện hơn, đồng thời mở rộng khả năng tiêu thụ sản phẩm OCOP.

Từ góc độ này, bà Nhàn cho rằng muốn đưa khách về làng nghề, địa phương cũng phải xây dựng sản phẩm theo nhu cầu của du khách, hoàn thiện những điều kiện cơ bản về hạ tầng, nhà vệ sinh, dịch vụ đón khách, quy trình phục vụ và khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường.

Theo bà, sản phẩm nông nghiệp, sản phẩm OCOP và sản phẩm du lịch cần được xây dựng song song, bắt đầu từ việc phân tích thị trường, xác định nhu cầu của khách hàng, xây dựng sản phẩm phù hợp, sau đó mới truyền thông, quảng bá và kết nối bán hàng. Đây là yếu tố quyết định để chuyển từ việc "có sản phẩm OCOP" sang thực sự "bán được sản phẩm OCOP cho khách du lịch".

Kết nối OCOP với thị trường để tạo động lực phát triển nông thôn

Từ kinh nghiệm thực tiễn của Đà Nẵng, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng Văn Bá Sơn cho rằng cần biến câu chuyện bản địa thành nguồn lực phát triển du lịch.

Người kể chuyện phải biết chuyển tải những giá trị văn hóa, tri thức dân gian thành sản phẩm hấp dẫn; đồng thời gắn sản phẩm với thị trường và tích hợp sản phẩm OCOP vào hệ thống dịch vụ du lịch. Trong đó, sự định hướng của chính quyền và cơ quan quản lý địa phương giữ vai trò quan trọng.

Những ý kiến tại Hội thảo cho thấy, để OCOP thực sự trở thành một phần của sản phẩm du lịch, cần vượt qua cách tiếp cận đơn thuần là quảng bá và bán hàng. Điều quan trọng là hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất, xây dựng câu chuyện, thiết kế trải nghiệm, tổ chức điểm đến đến phân phối và logistics.

Khi du khách có thể trực tiếp trải nghiệm quá trình làm ra sản phẩm, nghe câu chuyện về vùng đất, thưởng thức sản vật địa phương và thuận tiện mua hàng, giá trị của OCOP sẽ được mở rộng từ một sản phẩm tiêu dùng thành một sản phẩm văn hóa và du lịch.

Kết luận Hội thảo, Phó Cục trưởng Hà Văn Siêu cho biết Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến đóng góp, tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và điều chỉnh để hoàn thiện Đề án, trình lãnh đạo Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xem xét, ban hành.

Việc gắn OCOP với du lịch được kỳ vọng không chỉ mở rộng đầu ra cho sản phẩm nông thôn mà còn tạo thêm động lực để cộng đồng gìn giữ nghề truyền thống, bảo tồn văn hóa và phát huy tri thức bản địa.

Quan trọng hơn, khi mỗi sản phẩm OCOP được đặt trong một câu chuyện, một không gian văn hóa và một trải nghiệm du lịch cụ thể, những giá trị của làng quê Việt Nam có thể trở thành nguồn lực mới cho phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, bền vững và giàu bản sắc.