Dược liệu Việt Nam phong phú nhưng mới đáp ứng được khoảng 30% nguồn cung trong nước
Hiện nay có hơn 5.100 loài cây thuốc và nấm được sử dụng làm dược liệu tại Việt Nam.
Việt Nam có hơn 5.100 loài cây thuốc và nấm được sử dụng làm dược liệu, nhưng nguồn cung trong nước mới đáp ứng khoảng 25-30% nhu cầu. Sản xuất manh mún, thiếu vùng trồng đạt chuẩn và đầu ra chưa ổn định đang là những điểm nghẽn lớn của ngành dược liệu.
Những thông tin trên được công bố tại tọa đàm "Phát triển dược liệu sạch, khởi nguồn giá trị y học cổ truyền từ nông nghiệp bền vững" do Viện Đông y Việt Nam vừa tổ chức với sự tham dự của các nhà khoa học, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp và hợp tác xã trong lĩnh vực dược liệu.
Tại tọa đàm, PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Đông y Việt Nam, cho biết Việt Nam được đánh giá là quốc gia có nguồn tài nguyên dược liệu phong phú, với hơn 5.117 loài cây thuốc và nấm, 408 loài động vật, 52 loài tảo biển và 75 loại khoáng vật được sử dụng làm thuốc.
Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển y học cổ truyền, công nghiệp dược và kinh tế sinh học. Tuy nhiên, việc khai thác và phát triển nguồn dược liệu trong nước vẫn chưa tương xứng với tiềm năng.
Theo DSCKI Ngô Mạnh Trí, Viện Đông y Việt Nam, nhu cầu sử dụng dược liệu tại Việt Nam hiện khoảng 60.000-80.000 tấn mỗi năm. Trong khi đó, sản xuất trong nước mới đáp ứng khoảng 25-30% nhu cầu, khiến Việt Nam vẫn phải nhập khẩu một lượng lớn dược liệu.
Cả nước hiện có khoảng 350.000 ha có khả năng canh tác, phát triển dược liệu, trong đó hơn 220.000 ha là đất lâm nghiệp, dưới tán rừng và hơn 130.000 ha đất nông nghiệp. Tuy nhiên, diện tích trồng cây dược liệu mới đạt gần 59.000 ha.
Các chuyên gia cho rằng một trong những điểm nghẽn lớn là sản xuất còn nhỏ lẻ, manh mún, khó áp dụng công nghệ cao và chưa hình thành chuỗi giá trị khép kín. Số vùng trồng tập trung đạt tiêu chuẩn GACP-WHO còn hạn chế, trong khi liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân chưa chặt chẽ.
Đáng chú ý, đầu ra của dược liệu cũng là vấn đề khiến người sản xuất gặp khó. PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng cho biết có những hợp tác xã trồng hàng trăm tấn dược liệu nhưng sau thu hoạch lại không tìm được nơi tiêu thụ.
"Có những hợp tác xã trồng hàng trăm, vài trăm tấn dược liệu, thu hái xong nhưng không bán được vì không có đầu ra, để thành cỏ", ông Hưng chia sẻ.
PGS.TS Nguyễn Tuấn Hưng, Viện trưởng Viện Đông y Việt Nam phát biểu tại tọa đàm.
ThS Hoàng Thị Yến, giảng viên Khoa Dược, Trường Đại học Đông Đô, cho rằng khoa học công nghệ cần được xem là chìa khóa để nâng cao giá trị dược liệu Việt Nam. Công nghệ có thể được ứng dụng từ bảo tồn nguồn gen, chọn giống có hàm lượng hoạt chất cao, nhân giống sạch bệnh đến nghiên cứu tiền lâm sàng, lâm sàng nhằm đánh giá tính an toàn, hiệu quả của sản phẩm.
Các chuyên gia cũng đề xuất từng bước xây dựng ngân hàng gen dược liệu quốc gia, bảo tồn các nguồn gen quý, đặc hữu có nguy cơ tuyệt chủng; đồng thời ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng, chế biến và truy xuất nguồn gốc. Mục tiêu là 80-90% nguồn giống dược liệu đưa vào sản xuất đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Để giải quyết bài toán đầu ra, các đại biểu cho rằng doanh nghiệp cần tham gia chuỗi liên kết ngay từ đầu, từ đặt hàng vùng nguyên liệu, hỗ trợ kỹ thuật, chế biến đến bao tiêu sản phẩm. Nhà nước cần quy hoạch vùng trồng tập trung phù hợp với từng địa phương, ưu tiên các cây dược liệu bản địa có lợi thế và hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn đối với dược liệu, vị thuốc cổ truyền.
Việc phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, tăng ứng dụng khoa học công nghệ và hình thành chuỗi liên kết bền vững được kỳ vọng sẽ giúp giảm phụ thuộc vào nguồn dược liệu nhập khẩu, đồng thời nâng cao giá trị của nguồn tài nguyên dược liệu Việt Nam.
