Gỡ nút thắt cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa - lực lượng nòng cốt của kinh tế tư nhân

Kinh tế tư nhân đang ngày càng khẳng định vai trò là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế. Đến cuối năm 2025, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 45-50% GRDP của Hà Nội, chiếm gần 58% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và tạo ra gần 80% việc làm mới mỗi năm. Nhiều doanh nghiệp đã chủ động đổi mới công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và nguồn thu ngân sách.

Chính vì vậy, việc hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) không chỉ là câu chuyện riêng của một nhóm doanh nghiệp mà còn là điều kiện quan trọng để kinh tế tư nhân phát triển đúng vai trò, vị trí trong nền kinh tế.

Trong bức tranh đó, DNNVV chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp, được xem là "xương sống" của khu vực kinh tế tư nhân. Không chỉ tạo việc làm cho hàng triệu lao động, DNNVV còn đóng vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo, phát triển các mô hình kinh doanh mới, kết nối mạng lưới cung ứng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh sang doanh nghiệp.

Đó cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đặt ra tại Hội thảo "Tham vấn chính sách, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, gợi mở định hướng hoàn thiện chính sách trong giai đoạn mới" diễn ra ngày 23/6, do Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tổ chức.

Theo TS. Tô Hoài Nam, Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME), sau gần 1 thập kỷ triển khai, Luật Hỗ trợ DNNVV vẫn chưa đạt được hiệu quả như kỳ vọng.

Ông Nam cho rằng nghịch lý lớn nhất hiện nay là những doanh nghiệp cần hỗ trợ nhất lại chính là nhóm khó tiếp cận chính sách nhất. Dù hệ thống chính sách hỗ trợ đã được xây dựng khá đầy đủ, song khoảng cách giữa quy định và thực tiễn vẫn còn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ, siêu nhỏ gần như đứng ngoài các chương trình hỗ trợ do thiếu thông tin, thủ tục phức tạp hoặc không đáp ứng được các điều kiện tiếp cận.

"Chính sách tuy nhiều nhưng chưa thực sự đến được đúng đối tượng cần hỗ trợ nhất. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả hỗ trợ mà còn khiến nguồn lực bị phân tán, thiếu tính lan tỏa", ông Nam nhận định.

Đại diện VINASME cũng cho rằng cần có cơ chế hỗ trợ thực chất hơn đối với hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi lên doanh nghiệp. Đây là giai đoạn then chốt nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro khi nhiều hộ kinh doanh còn e ngại về nghĩa vụ thuế, thủ tục hành chính và yêu cầu quản trị cao hơn.

Theo ông Nam, nếu không có chính sách đủ mạnh để đồng hành trong giai đoạn đầu, quá trình chuyển đổi sẽ tiếp tục diễn ra chậm, làm hạn chế sự phát triển của khu vực doanh nghiệp và kinh tế tư nhân. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các hiệp hội doanh nghiệp như một cầu nối giữa Nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp để chính sách thực sự đi vào cuộc sống.

Nhiều bất cập trong hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp

Từ góc độ cơ quan quản lý, ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển kinh tế tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho biết, sau hơn 8 năm thực hiện, hệ thống pháp luật hỗ trợ DNNVV đã từng bước được hoàn thiện với 8 nghị định, khoảng 20 thông tư cùng nhiều chính sách liên quan đến tín dụng, đất đai, đào tạo, tư vấn, chuyển đổi số và phát triển thị trường.

Tuy nhiên, thực tiễn vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Trước hết, tiêu chí xác định DNNVV hiện còn khá phức tạp khi kết hợp giữa lao động tham gia bảo hiểm xã hội với doanh thu hoặc nguồn vốn. Cách tiếp cận này chưa phản ánh đầy đủ đặc thù hoạt động của doanh nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo ngày càng mạnh mẽ.

Bên cạnh đó, nhiều chính sách hỗ trợ chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới. Tỷ trọng dư nợ tín dụng dành cho DNNVV hiện chỉ duy trì ở mức khoảng 19-20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp còn phân tán, thiếu liên kết và chất lượng dịch vụ chưa đồng đều giữa các địa phương.

ThS. Nguyễn Hoa Cương, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và chiến lược, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho biết, một thực tế đáng lưu ý là có những doanh nghiệp không muốn nhận hỗ trợ do phải thực hiện quá nhiều thủ tục, phát sinh thêm chi phí và thời gian.

Theo ông Cương, nhiều nguồn lực đã được bỏ ra để xây dựng và triển khai chính sách nhưng hiệu quả thực tế chưa tương xứng. Công tác theo dõi, đánh giá sau hỗ trợ cũng chưa được thực hiện đầy đủ, khiến cơ quan quản lý khó xác định chính xác doanh nghiệp đã thay đổi như thế nào sau khi nhận hỗ trợ.

Doanh nghiệp mong có "bản đồ" tiếp cận chính sách

Từ thực tế hoạt động, nhiều doanh nghiệp cho rằng bên cạnh việc hoàn thiện luật, điều quan trọng là cần giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và thực thi các quy định hiện hành.

Bà Lưu Diệp Linh, Nhà sáng lập, CEO Công ty TNHH Thương mại và Dịch thuật Anvina, cho biết hội thảo đã mang lại nhiều thông tin hữu ích cho cộng đồng DNNVV. Tuy nhiên, theo bà, vẫn còn một khoảng trống lớn trong việc hướng dẫn doanh nghiệp ngay từ những bước đầu thành lập và vận hành.

Bà Linh cho biết nhiều doanh nghiệp, kể cả doanh nghiệp FDI, vẫn lúng túng khi tiếp cận các quy định hiện hành do thiếu một "bản đồ" hướng dẫn cụ thể về thủ tục, trình tự và thời gian thực hiện. Không ít doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp, phải tự tìm hiểu và làm việc với nhiều cơ quan khác nhau, làm gia tăng chi phí và thời gian tuân thủ.

Từ thực tế này, bà đề xuất xây dựng hệ thống hướng dẫn với các đầu việc và mốc thời gian rõ ràng để doanh nghiệp mới thành lập dễ dàng thực hiện đúng quy định.

Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi được xây dựng theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Các chuyên gia cũng kiến nghị đẩy mạnh số hóa quy trình hỗ trợ, giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian thực hiện chính sách và thiết kế các chương trình phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp đặc thù.

Theo các chuyên gia, việc sửa đổi luật không chỉ hoàn thiện khung pháp lý mà còn góp phần tháo gỡ rào cản tiếp cận chính sách, tạo điều kiện để DNNVV phát huy vai trò "xương sống" của khu vực kinh tế tư nhân.