GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn: "Còn sức là còn cống hiến"

Nhịp làm việc kỷ luật của vị giáo sư già

Trong căn hộ chung cư tại Khu đô thị mới Nghĩa Đô, Hà Nội, GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn cùng vợ là bà Thái Thị Thanh Mùi, 84 tuổi, vẫn đang từng ngày thu xếp cuộc sống mới. Vợ chồng ông dọn từ nhà mặt đất về đây để bà tiện dưỡng bệnh sau đợt tai biến, tránh phải leo cầu thang bộ và hạn chế tiếng ồn xe cộ. Căn hộ có diện tích khiêm tốn, góc làm việc của Giáo sư nằm gọn trong phòng ngủ bên tủ sách nhỏ, nhiều chồng tài liệu vẫn phải xếp tạm trên giường do chưa mang hết "thư viện" cá nhân đồ sộ từ nhà cũ về. 

Dù vậy, nhịp đọc và viết của vị giáo sư 87 tuổi chưa từng ngắt quãng. Chỉ trong hai năm qua, ông vẫn ra mắt 2 cuốn sách riêng cùng hàng chục bài báo khoa học chất lượng.

Mỗi ngày, Giáo sư duy trì kỷ luật làm việc nghiêm cẩn trung bình từ 6 đến 7 tiếng, sáng từ 6 -7 giờ đến 12 giờ trưa, chiều từ 14 giờ đến 18 giờ. Buổi tối là khoảng thời gian ông nghỉ ngơi và theo dõi thời sự, nhưng nếu có ý tưởng bất chợt bật ra, ông lại choàng dậy bật đèn ghi nhanh vào sổ tay. Thành thục máy tính và các trang mạng xã hội, ông vẫn không phụ thuộc vào công nghệ mà chọn ghi chép cẩn thận vào những cuốn sổ tay. Khi tra cứu, ông chỉ cần nhớ từ khóa là biết chính xác thông tin nằm ở cuốn sách nào, trang bao nhiêu. 

Chia sẻ về bí quyết giữ trí tuệ minh mẫn vượt thời gian, ông hóm hỉnh cho biết chính công việc bắt bộ não phải liên tục suy nghĩ, phân tích; khi tư duy không ngừng vận động thì sự minh mẫn sẽ tự khắc được nuôi dưỡng. Với ông, nhiệt tình ấy khó giải thích bằng lời, chỉ biết rằng khi đã được Đảng và nhân dân tạo điều kiện học tập thì trách nhiệm của người làm khoa học là phải đóng góp lại cho đời, còn sức thì còn làm, tư duy còn minh mẫn thì còn tiếp tục phụng sự.

Tự do tư duy khoa học để trọn đời cống hiến

Hành trình tri thức của GS.TS Nguyễn Trọng Chuẩn bắt đầu từ vùng quê nghèo Thanh Hóa, nơi cả làng thời đó chưa ai học hết cấp 3. Nhớ lời cha răn dạy "bố mẹ không có của cải để lại cho con, con cố mà học", ông nỗ lực không ngừng và được cử sang Liên Xô học tập vào năm 1959. Từ sự ngỡ ngàng ban đầu với ngành triết học, ông bén duyên và dành trọn niềm đam mê sau khi đọc cuốn "Vũ trụ quan" của GS Trần Văn Giàu. 

Tốt nghiệp Đại học Quốc gia Lomonosov, ông trở về giảng dạy tại Khoa Văn học, Đại học Tổng hợp Hà Nội, cùng các học giả hàng đầu như GS Hoàng Xuân Nhị, GS Hà Minh Đức, GS Lê Đình Kỵ, GS Phan Cự Đệ, trước khi chuyển về Viện Triết học năm 1968. Ông cũng từng bảo vệ xuất sắc luận văn sinh học về di truyền tế bào người đạt điểm 10 vào năm 1975, ông mang tư duy thực nghiệm ấy làm giàu thêm cho lý luận triết học.

Trong suốt gần 70 năm gắn bó với sự nghiệp nghiên cứu và giảng dạy, Giáo sư từng đứng trước nhiều cơ hội bước sang làm quản lý hành chính cấp cao. Trân trọng trí tuệ của người thầy cũ, cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng khi làm Chủ tịch Quốc hội từng ngỏ lời mời ông về hỗ trợ công việc. Tuy nhiên, Giáo sư đã khéo léo từ chối vì cho rằng điều quan trọng nhất của người làm khoa học là phải được tự do suy nghĩ, tự do nghiên cứu chứ không thể gò ép mình trong khuôn khổ công việc hành chính. 

Đến nay, ông đã xuất bản 90 cuốn sách, giáo trình cùng hơn 200 bài báo khoa học trong và ngoài nước. Ở tuổi 87, ông vẫn dành nhiều tâm huyết nghiên cứu toàn tập tác phẩm của cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng dưới góc độ triết học văn hóa và nhân cách con người. Tác phẩm "Coi trọng liêm sỉ, biết giữ thể diện và uy tín trước dân là trách nhiệm chính trị của cán bộ, Đảng viên hiện nay" đã xuất sắc đoạt giải A Cuộc thi viết "Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong tình hình mới " lần thứ 4 năm 2024-2025. Với những cống hiến bền bỉ, ông đã được Nhà nước trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Ba (1984), Huân chương Lao động hạng Nhất (2008) cùng nhiều Kỷ niệm chương cao quý.