Hà Nội đề xuất cơ chế đặc thù gỡ "nút thắt" giãn dân phố cổ

Trình bày tờ trình, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, tại khu vực phố cổ thuộc phường Hoàn Kiếm hiện còn 902 hộ với 3.621 nhân khẩu đang sinh sống trong các nhà đông hộ với diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người. Đây là nhóm đối tượng có hoàn cảnh rất khó khăn, điều kiện sống không bảo đảm mức tối thiểu, luôn đối mặt với nguy cơ mất an toàn, cháy nổ và không có khả năng tự cải thiện chỗ ở. Theo quy định hiện hành, các hộ phải tham gia bốc thăm như các đối tượng khác nên chưa biết khi nào mới được bố trí nhà ở mới.

Dù chủ trương giãn dân phố cổ đã được đặt ra từ năm 2013 nhưng chưa đi vào cuộc sống do chưa có sẵn quỹ nhà phù hợp. Việc tháo gỡ khó khăn về nhà ở cho nhóm đối tượng này là yêu cầu cấp bách, gắn trực tiếp với an toàn tính mạng, sức khỏe của nhân dân và trách nhiệm của chính quyền.

Trên cơ sở thẩm quyền tại Luật Thủ đô năm 2026, UBND thành phố trình HĐND thành phố ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời triển khai chính sách tại các dự án nhà ở xã hội dự kiến hoàn thành, mở bán trong năm 2026 và đầu năm 2027. Đối tượng áp dụng trước mắt tại phường Hoàn Kiếm là các hộ gia đình, cá nhân đã thường trú và thực tế sinh sống trước ngày Nghị quyết được thông qua, có diện tích nhà ở bình quân dưới 5m² sàn/người, nếu tự nguyện đăng ký và được UBND phường phê duyệt.

Thành phố dự kiến bố trí quỹ nhà tại mỗi dự án không quá 20% số căn hộ mở bán trong năm 2026 (tương ứng khoảng 552 căn hộ tại 9 dự án) và tiếp tục bố trí trong năm 2027. Chính sách này không làm phát sinh khoản chi ngân sách trực tiếp cho các đối tượng thụ hưởng. Sau khi Nghị quyết được thông qua, UBND thành phố sẽ tập trung chỉ đạo lập danh sách, công bố quỹ nhà và ban hành các quy định tổ chức thực hiện bảo đảm đúng đối tượng, công khai, minh bạch.

Rà soát tiêu chí, bảo đảm công bằng cho người dân

Báo cáo thẩm tra về nội dung này, Trưởng Ban Đô thị HĐND thành phố Trần Hợp Dũng cho biết, Ban Đô thị thống nhất về sự cần thiết ban hành nghị quyết và việc ưu tiên giải quyết trước cho nhóm khó khăn nhất. Tuy nhiên, Ban Đô thị đề nghị UBND thành phố làm rõ kinh phí rà soát, lập danh sách, tuyên truyền, quản lý diện tích nhà ở cũ; đồng thời có cơ chế bảo đảm nguồn quỹ nhà trong trường hợp chủ đầu tư không thỏa thuận được với người dân hoặc dự án chậm tiến độ.

Ban Đô thị cũng đề nghị giải trình cơ sở xác định ngưỡng diện tích dưới 5m²/người, cung cấp số liệu các hộ có diện tích nhỉnh hơn ngưỡng này để đánh giá tác động, tránh bỏ sót trường hợp thực sự khó khăn. Bên cạnh đó, cần có phương án đối với các nhóm hộ nằm ngoài đối tượng áp dụng như người thuê nhà, lao động di cư không có đăng ký thường trú.

Về tiêu chí xét chọn, dự thảo đề xuất ưu tiên các hộ khó khăn nhất, hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, hộ nghèo, cận nghèo và hộ đăng ký trước. Ban Đô thị đề nghị nghiên cứu thay thế hoặc điều chỉnh tiêu chí "đăng ký trước" để tránh gây bất lợi cho người ít thông tin, người cao tuổi hay người khuyết tật. Ngoài ra, cần quy định rõ nguyên tắc xử lý đối với trường hợp có cả chủ sở hữu, hộ thuê cùng sinh sống hoặc người đã chuyển đi nơi khác nhưng còn quyền lợi liên quan.

Thảo luận tại hội trường, các đại biểu HĐND thành phố đánh giá cao tính nhân văn của chính sách và tập trung góp ý vào khâu tổ chức thực hiện.

Đại biểu Lê Văn Đức, Tổ đại biểu số 3, đề xuất giải quyết đồng bộ mối quan hệ giữa nơi đi và nơi đến: "Đối với nơi đi, cần làm rõ cơ chế quản lý, thu hồi và xử lý các diện tích còn lại, tránh tình trạng tái lấn chiếm hoặc bỏ hoang, không giải quyết triệt để được những vấn đề đặt ra. Đối với nơi đến, cần có các biện pháp kết nối, tổ chức môi trường sống hợp lý để người dân gắn bó với nơi ở mới; đồng thời, có giải pháp hỗ trợ tài chính, nghề nghiệp, bảo đảm đời sống của người dân sau khi di chuyển".

Đại biểu Lưu Quang Huy, Tổ đại biểu số 17, đề nghị làm rõ việc hoàn thiện thể chế để tiến tới quy phạm hóa chính sách trên diện rộng, đồng thời chủ động chuẩn bị quỹ nhà ở xã hội và "làm rõ quy hoạch các khu nhà ở xã hội tập trung mà thành phố đã triển khai trong giai đoạn trước, ưu tiên gắn với phát triển đô thị theo mô hình TOD gắn với đường sắt đô thị, tạo thuận lợi cho việc chuyển đổi chỗ ở cũng như sức hấp dẫn để người dân đến sinh sống tại nơi ở mới".

Đại biểu Lê Ngọc Anh, Tổ đại biểu số 9, cũng thể hiện sự thống nhất cao với dự thảo Nghị quyết và đề nghị UBND thành phố làm rõ kế hoạch chuẩn bị các điều kiện để đưa nghị quyết vào cuộc sống.

Giải trình các ý kiến, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn nhấn mạnh thành phố sẽ thực hiện cơ chế linh hoạt: Người thuộc diện phải di dời nhưng chưa có nhà ở sẽ được phép mua nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm. UBND thành phố sẽ xây dựng phương án cụ thể cho từng trường hợp, bảo đảm khu vực nơi đi được cải thiện, tái cấu trúc; khu vực nơi đến đáp ứng đầy đủ yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và hạ tầng công cộng.

Phát biểu điều hành phiên thảo luận, Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch Thường trực HĐND thành phố Trần Thế Cương nhấn mạnh, việc áp dụng tiêu chí diện tích từ 5m² trở xuống nhằm trước mắt tập trung hỗ trợ những trường hợp khó khăn nhất. Thời gian tới, thành phố sẽ tiếp tục triển khai để bảo đảm các tiêu chí công bằng, công khai và minh bạch hơn. Đồng chí đề nghị UBND thành phố khẩn trương hoàn thiện báo cáo giải trình bằng văn bản gửi các đại biểu HĐND thành phố làm căn cứ xem xét, thông qua nghị quyết ngay trong chiều cùng ngày.