Hà Nội: Nhiều chương trình nghệ thuật "xuống phố" tìm khán giả

Để di sản có thêm khán giả

Chị Lê Minh Hạnh (phường Thanh Xuân), 24 tuổi, từng nghĩ chèo là một loại hình "khó xem", khá xa với người trẻ. Không có nhiều trải nghiệm với sân khấu truyền thống, Hạnh chưa từng nghĩ mình sẽ chủ động mua vé xem chèo cho đến khi xem "Nét duyên Chèo Hà thành".

"Trước đây tôi nghĩ chèo chắc sẽ khó xem và hơi xa với người trẻ. Nhưng khi xem rồi mới thấy câu chuyện, cách diễn của nghệ sĩ có nhiều điều rất gần gũi. Nếu chương trình được giới thiệu dễ tiếp cận hơn thì tôi nghĩ nhiều bạn trẻ cũng sẽ muốn thử", Hạnh chia sẻ.

Với "Nét duyên Chèo Hà Thành", Nhà hát Chèo Hà Nội lựa chọn những trích đoạn tiêu biểu, tổ chức chương trình với thời lượng, tiết tấu phù hợp hơn, đồng thời chú ý đến ánh sáng, âm thanh và cách dẫn dắt. Phần giới thiệu bằng tiếng nước ngoài cũng được chú trọng để du khách có thể hiểu nội dung và câu chuyện văn hóa phía sau mỗi trích đoạn.

NSND Nguyễn Thị Thu Huyền, Giám đốc Nhà hát Chèo Hà Nội, cho rằng điều quan trọng không phải biến chèo thành một loại hình khác để chiều theo thị hiếu, mà tìm cách để những giá trị vốn có của chèo đến với người xem thuận lợi hơn.

Với một người chưa từng xem chèo, việc biết trước chương trình có gì, kéo dài bao lâu, câu chuyện được kể như thế nào có thể giúp họ bớt e ngại. Khi khoảng cách ban đầu được thu hẹp, sự tò mò có thể trở thành lý do để họ bước vào nhà hát và tiếp tục tìm hiểu...

"Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội" của Nhà hát Ca Múa Nhạc Thăng Long chọn chính thành phố làm chất liệu. Những con phố, ký ức, con người, âm thanh và nhịp sống đô thị được đưa lên sân khấu, để khán giả gặp lại một Hà Nội quen thuộc bằng một cách khác.

Chị Trương Khánh Ly, 43 tuổi (phường Hai Bà Trưng), từng cùng chồng và hai con đi xem chương trình vào một tối thứ Sáu. Với chị, một buổi xem nghệ thuật cùng gia đình cũng là một cách để các con hiểu hơn về thành phố mình đang sống.

"Các con tôi vẫn biết Hà Nội qua những địa điểm quen thuộc, nhưng xem biểu diễn nghệ thuật lại là một cách khác. Khi câu chuyện về thành phố được kể bằng âm nhạc, sân khấu hay những hình ảnh quen thuộc, các con dễ hình dung và nhớ lâu hơn", chị Ly nói.

Một người trẻ lần đầu xem chèo, một gia đình tìm đến nhà hát vào cuối tuần hay một du khách muốn hiểu Hà Nội qua nghệ thuật, đó là những nhóm công chúng mà các đơn vị nghệ thuật đang tìm cách tiếp cận. 

Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội cho rằng việc ra mắt các chương trình nghệ thuật chất lượng cao mang thương hiệu Hà Nội cho thấy các đơn vị đang dần chuyển từ cách làm những chương trình đơn lẻ sang xây dựng sản phẩm có khả năng biểu diễn ổn định, thu hút công chúng và phục vụ du khách.

Hà Nội có lợi thế về bề dày văn hóa, nhiều không gian di sản và đội ngũ nghệ sĩ chuyên nghiệp. Vấn đề là chuyển những lợi thế ấy thành các chương trình cụ thể, dễ tiếp cận hơn. Từ nội dung, thời lượng, cách dàn dựng đến giới thiệu và bán vé đều cần được tính đến ngay từ đầu.

"Nét duyên Chèo Hà thành", "Chuyện Hà Nội - Một ngày rất Hà Nội" hay "Âm nhạc cuối tuần" chỉ là một số chương trình, hoạt động nghệ thuật được triển khai thời gian gần đây. Cùng với đó là nhiều chương trình biểu diễn, sản phẩm văn hóa khác đang được các đơn vị xây dựng, làm mới và thử nghiệm ở những không gian, hướng đến những nhóm công chúng khác nhau.

Trải nghiệm văn hóa

Nếu "Nét duyên Chèo Hà thành" tìm cách đưa khán giả mới đến gần nghệ thuật truyền thống thì "Âm nhạc cuối tuần" tại Nhà Bát Giác lại đi theo hướng khác, đưa nghệ thuật đến nơi công chúng đang hiện diện.

Cuối tuần, âm nhạc xuất hiện trong không gian công cộng gắn với kiến trúc và lịch sử Hà Nội. Những ca khúc quen thuộc được làm mới bằng cách thể hiện hiện đại, trong đó có jazz. Người nghe vừa thưởng thức âm nhạc, vừa cảm nhận không gian xung quanh. Một địa điểm vốn quen thuộc vì thế có thêm lý do để người dân dừng lại.

Nhà hát vẫn là không gian quan trọng, nhưng không phải nơi duy nhất để nghệ thuật gặp công chúng. Khi chương trình bước ra không gian công cộng, đi vào khu vực di sản hoặc gắn với hoạt động du lịch, việc "đi xem nghệ thuật" dần trở thành một phần của trải nghiệm văn hóa.

Đưa nghệ thuật đến gần khán giả mới chỉ là bước đầu. Khó hơn là để họ quay lại. Một chương trình có thể gây tò mò trong những buổi đầu. Để đứng lâu hơn trên lịch diễn, chương trình cần chất lượng ổn định, lịch biểu diễn rõ ràng và một nhóm khán giả riêng.

Đây cũng là bài toán không dễ với nghệ thuật truyền thống. Chạy theo thị hiếu quá mức có thể làm nhạt những giá trị cốt lõi; giữ nguyên cách tiếp cận cũ lại dễ khiến công chúng mới tiếp tục đứng ngoài.

Theo đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, phát triển sản phẩm nghệ thuật phục vụ công chúng và du khách không có nghĩa chạy theo thị hiếu để làm nhẹ giá trị nghệ thuật. Điều quan trọng là giữ chất lượng, bản sắc, đồng thời tìm cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm người xem.

Chị Lê Minh Hạnh cho rằng thông tin về chương trình nếu ngắn gọn, dễ hiểu sẽ khiến người chưa từng xem chèo mạnh dạn thử hơn. Những điều tưởng như nằm ngoài sân khấu ấy lại có thể quyết định một người có mua vé hay không. Bởi vậy, phía sau mỗi chương trình còn là câu chuyện về truyền thông, bán vé, nghiên cứu khán giả và kết nối du lịch.

Với du khách, thông tin cần dễ tìm, đặt vé thuận tiện và chương trình đủ hấp dẫn để trở thành một phần trong lịch trình khám phá Hà Nội. Sự kết nối với doanh nghiệp du lịch, khách sạn, điểm tham quan và các nền tảng bán vé cũng trở nên cần thiết.

Không phải chương trình nào cũng trở thành sản phẩm du lịch. Nhưng nếu có chất lượng, lịch diễn ổn định và tìm được nhóm khán giả riêng, một chương trình hoàn toàn có thể trở thành một điểm đến văn hóa của Hà Nội.