Hành trình tìm lại hy vọng của người phụ nữ gốc Việt đầu tiên bay vào vũ trụ

Tháng 4/2025, Amanda Nguyen đánh dấu mốc lịch sử khi trở thành người phụ nữ gốc Việt đầu tiên bay vào vũ trụ trên chuyến tàu New Shepard. Nhưng nhiều năm trước mốc sự kiện này, cô đã nổi tiếng toàn cầu với vai trò nhà hoạt động xã hội kiên cường vì quyền của những người sống sót sau xâm hại tình dục - cuộc đấu tranh từng đưa cô đến đề cử giải Nobel Hòa bình vào năm 2019.

Ngay từ thuở bé, Amanda Nguyen đã nuôi dưỡng giấc mơ trở thành phi hành gia. Cô hiện thực hóa ước mơ bằng việc theo học ngành Vật lý thiên văn tại Đại học Harvard và bắt đầu thực tập tại Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) từ năm 18 tuổi. Cô mơ ước làm việc lâu dài cho NASA, mong muốn phát hiện một hành tinh mới và đặt tên theo chú chó Lucky của mình.

Tuy nhiên, bi kịch xảy ra ngay sau sinh nhật tuổi 22 đã khiến toàn bộ cuộc đời cô chuyển hướng. Trải qua vụ xâm hại tình dục, Amanda rơi vào khủng hoảng tâm lý sâu sắc. Sau khi thực hiện giám định pháp y tại bệnh viện, cô đứng trước sự lựa chọn: Theo đuổi vụ kiện kéo dài nhiều năm với tỷ lệ thắng chỉ khoảng 1%, hoặc nỗ lực bảo vệ sự nghiệp tại NASA hay CIA. Để giữ lại tương lai, cô chọn lưu trữ bộ công cụ bằng chứng dưới tên ẩn danh "Jane Doe" nhằm có thêm thời gian cân nhắc.

Khi đọc kỹ tập tài liệu từ bệnh viện, Amanda bàng hoàng phát hiện quy định nghiệt ngã: Bộ chứng cứ của các nạn nhân giấu tên sẽ tự động bị tiêu hủy sau mỗi 6 tháng. Trong khi đó, thời hiệu khởi kiện tội xâm hại tình dục tại bang Massachusetts kéo dài tới 15 năm. Lỗ hổng này vô tình tước đi cơ hội đòi công lý của vô số nạn nhân.

Trong cuốn sách Hồi ký của hy vọng (tựa gốc Saving Five: A Memoir of Hope, Nguyễn Như Uyển Linh dịch, NXB Dân trí và First News phát hành), Amanda bày tỏ sự thất vọng về hệ thống tư pháp, khi tỷ lệ thất bại lên tới 99% khiến nạn nhân cảm thấy bị tước đi tiếng nói và bị phản bội lần thứ hai. Cô quyết định thành lập tổ chức phi lợi nhuận RISE, tự tìm hiểu quy trình lập pháp và trực tiếp tham gia vận động tại Quốc hội Mỹ với mục tiêu bảo đảm không ai phải trải qua những bi kịch tương tự.

Sau quá trình kiên trì theo đuổi, năm 2016, Đạo luật về Quyền cho những người sống sót sau xâm hại tình dục đã được thông qua tại cả Thượng viện và Hạ viện Mỹ. Đạo luật bảo đảm quyền được lưu trữ bằng chứng miễn phí trong suốt thời hạn tố tụng và yêu cầu phải thông báo trước cho nạn nhân nếu chứng cứ bị hủy. Trước khi luật được thông qua, dù nhận được đề nghị đặt tên mình cho dự luật, Amanda đã từ chối vì muốn văn bản này mang tính đại diện chung cho tất cả những người sống sót.

Viết nên hy vọng từ nỗi đau

Đan xen với hành trình đấu tranh là cuộc phiêu lưu giả tưởng của Amanda ở tuổi 30, khi cô quay về quá khứ để đối thoại với chính mình ở các mốc 5, 15 và 22 tuổi. Nhờ góc nhìn độc đáo này, cuốn sách không đi theo trình tự thời gian thông thường của một hồi ký mà mang nhịp kể cuốn hút như một tiểu thuyết. Những chương mô tả đêm xảy ra biến cố được khắc họa tỉ mỉ để chỉ ra sự thiếu sót của hệ thống hỗ trợ, trong khi các chương về hành trình vận động chính sách lại được truyền tải bằng sự tinh tế và dí dỏm.

Xuyên suốt tác phẩm, tác giả chia sẻ về những áp lực văn hóa, nỗi cô đơn của một phụ nữ châu Á trẻ tuổi trong không gian quyền lực, cũng như sự đồng hành quý báu từ bạn bè, các phi hành gia và những nhà lập pháp. Điểm đáng chú ý là cuốn sách không khai thác nỗi đau để lấy nước mắt mà giữ được vẻ đời thường chân thật.

Nhiều năm sau biến cố, Amanda đã hoàn thành chuyến bay vào không gian, chính thức trở lại với giấc mơ bị gián đoạn hơn một thập kỷ. Câu chuyện của cô mang lại sự thấu hiểu cho những ai đang hàn gắn tổn thương, cung cấp nhiều góc nhìn thực tế về cách một dự luật đi từ ý tưởng đến thực thi tại Mỹ, đồng thời gửi gắm thông điệp rằng một ước mơ dở dang không có nghĩa là đã chấm dứt.