Hoạt động Mặt trận ở chính quyền 2 cấp: Bài học kinh nghiệm từ công tác cứu trợ bão lũ tại Thanh Hóa

"Phép thử" tinh gọn bộ máy và bài toán quản lý nguồn lực 200 tỷ đồng

Trong 2 năm, 2024 - 2025, tỉnh Thanh Hoá liên tiếp hứng chịu 12 đợt thiên tai lớn nhỏ, đáng chú ý là siêu bão số 3 (Yagi năm 2024) cùng các cơn bão số 5 và số 10 vào năm 2025. 

Những đợt mưa lũ dữ dội này đã cướp đi sinh mạng và làm bị thương 27 người, khiến hơn 3.000 ngôi nhà bị hư hỏng, tốc mái, đồng thời làm cho 17.918 ngôi nhà tại 54 xã, phường chìm trong biển nước. Không dừng lại ở đó, thiên tai còn tàn phá trên 70.000 ha hoa màu và diện tích nuôi trồng thủy sản, phá hủy nhiều công trình hạ tầng cốt lõi, kéo theo tổng thiệt hại ước tính lên tới trên 2.000 tỷ đồng. 

Giữa bối cảnh tang thương ấy, một sự chuyển dịch mang tính lịch sử đã diễn ra khi Thanh Hóa chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp từ ngày 01/7/2025, tinh gọn hệ thống hành chính toàn tỉnh xuống còn 166 xã, phường. Sự thay đổi này đặt Ủy ban Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam tỉnh Thanh Hóa - Ban Cứu trợ tỉnh trước một bài toán quản trị đầy áp lực là phải làm thế nào để tinh thông bộ máy, điều phối hiệu quả dòng nguồn lực khổng lồ hỗ trợ nhân dân mà không để xảy ra bất kỳ sự thất thoát hay trục lợi nào. 

Khi hệ thống hành chính chuyển sang mô hình mới, số lượng nhân sự Mặt trận cấp xã giảm mạnh trong khi địa bàn quản lý rộng hơn, đòi hỏi quy trình làm việc phải cực kỳ khoa học và tinh thông nghiệp vụ. Đối mặt với thách thức đó, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa đã chủ trì, phối hợp chặt chẽ với Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh cùng các cấp ngành nhằm vận hành dòng tiền cứu trợ một cách chuẩn xác. Bằng việc ban hành hàng nghìn văn bản chỉ đạo, hướng dẫn linh hoạt cùng sự đồng lòng của xã hội, Ban Vận động Cứu trợ tỉnh đã tiếp nhận nguồn kinh phí lên tới trên 200 tỷ đồng từ gần 4.000 cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và các nhà hảo tâm trong và ngoài nước.

Từ nguồn lực to lớn này, Mặt trận tỉnh đã kịp thời phân bổ, hỗ trợ cho hơn 32.400 lượt hộ gia đình bị thiệt hại trên địa bàn. Bên cạnh việc chăm lo cho nhân dân trong tỉnh, MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa còn thể hiện trách nhiệm sẻ chia khi chuyển hơn 21 tỷ đồng về Quỹ Cứu trợ Trung ương để ủng hộ đồng bào miền Trung và Tây Nguyên bị mưa lũ.

Để bộ máy tinh gọn có thể điều hành trôi chảy khối tài sản lớn này, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa đã chủ động ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin và chuyển đổi số. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ giúp quá trình tổng hợp, thống kê thiệt hại từ cơ sở được thực hiện nhanh chóng, chính xác và khách quan. Toàn bộ quy trình tiếp nhận ủng hộ đều được thực hiện qua các tài khoản riêng, có sổ sách chứng từ đầy đủ và danh sách các nhà hảo tâm được công bố công khai hàng ngày, hàng tuần trên các phương tiện thông tin đại chúng nhằm tối ưu hóa tính minh bạch.

Dưới sự điều hành linh hoạt và bám sát các quy định pháp luật, các mức hỗ trợ cụ thể đã được Mặt trận phân phối trực tiếp, đúng đối tượng, đảm bảo không có sự trùng lặp hay bỏ sót. Nguồn lực được ưu tiên tối đa cho các đối tượng dễ bị tổn thương nhất sau thiên tai bao gồm các gia đình chính sách, hộ nghèo, cận nghèo, phụ nữ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn và trẻ em vùng lũ.

Tính logic và nhân văn trong việc phân bổ được thể hiện rõ nét qua các con số thực tế, trước hết là việc chi trả mức 15 - 25 triệu đồng/người tử vong cho các gia đình có 18 nạn nhân tử vong, mất tích và hỗ trợ từ 2 - 5 triệu đồng/người đối với 9 người bị thương. Tiếp đó, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa đã dành tới 53.089 tỷ đồng để xây dựng và sửa chữa 2.702 căn nhà cho các hộ bị thiệt hại, trong đó nhà thiệt hại hoàn toàn được hỗ trợ 80 triệu đồng, nhà thiệt hại nặng nhận từ 30 - 40 triệu đồng và nhà thiệt hại một phần là 10 triệu đồng. 

Bên cạnh việc hỗ trợ an cư và khắc phục 14 điểm trường bị thiệt hại, MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa còn kịp thời cấp kinh phí tiền ăn và chi phí sinh hoạt cho 6.767 hộ gia đình gặp khó khăn do bão số 3 và số 10 với mức 2 - 3 triệu đồng/hộ, đồng thời hỗ trợ mua sách vở cho 463 học sinh vùng lũ với mức 250.000 đồng/cháu. Để đảm bảo sinh kế dài hạn, nguồn ngân sách hơn 9,6 tỷ đồng cũng được giải ngân cho 22.467 hộ dân bị thiệt hại về sản xuất nông, lâm nghiệp, chăn nuôi và thủy sản nhằm giúp họ tái thiết cuộc sống vững chắc. Sự hỗ trợ này càng toàn diện hơn khi Mặt trận chủ động điều phối, phối hợp với các xã, phường bị thiệt hại để trao trực tiếp hàng trăm nghìn suất quà cùng nhu yếu phẩm thiết yếu đến tay người dân trong thời gian sớm nhất. 

Song song với hoạt động an sinh, MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa cũng thể hiện bản lĩnh vững vàng trong việc chủ động nâng cao ý thức cảnh giác, quyết liệt đấu tranh phản bác trước các luận điệu xuyên tạc, lợi dụng hoạt động nhân đạo, từ thiện để trục lợi hoặc chống phá khối đại đoàn kết trên thực tế và trên không gian mạng. Bằng cách đẩy mạnh tuyên truyền theo phương châm "lấy cái đẹp, dẹp cái xấu" để biểu dương các tấm gương tiêu biểu, kết hợp với việc công khai dữ liệu sạch, Mặt trận đã bảo vệ vững chắc niềm tin của nhân dân. 

Đồng thời, sự minh bạch còn được bảo đảm tuyệt đối nhờ việc phát huy vai trò giám sát của Nhân dân, Ban Thanh tra nhân dân và Ban Giám sát đầu tư cộng đồng tại các xã, phường nhằm ngăn chặn từ sớm mọi biểu hiện tiêu cực, sai phạm hoặc lãng phí nguồn lực cứu trợ.

Kiến nghị thiết thực từ thực tiễn

Từ những trải nghiệm thực tế đầy thử thách tại mô hình chính quyền 2 cấp, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa đã đưa ra kiến nghị mang tính chiến lược nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho hệ thống Mặt trận trong giai đoạn mới. Thực tế chứng minh rằng dù Nghị định số 93/2021/NĐ-CP của Chính phủ đã tạo ra cơ sở pháp lý quan trọng cho công tác vận động và phân phối nguồn đóng góp tự nguyện, song trước yêu cầu tinh gọn bộ máy của mô hình chính quyền 2 cấp hiện nay, một số quy định đã bắt đầu bộc lộ sự bất cập. 

Bà Đỗ Thị Toán, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa, kiến nghị Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam sớm tham mưu đề xuất bổ sung, sửa đổi Nghị định số 93/2021/NĐ-CP để bảo đảm tính tương thích với thực tiễn quản lý cứu trợ của mô hình chính quyền hai cấp. Đồng thời, các văn bản hướng dẫn quy định cụ thể, rõ ràng về quy trình phân bổ, sử dụng nguồn hỗ trợ từ Quỹ cứu trợ cũng cần sớm được ban hành, giúp toàn hệ thống MTTQ Việt Nam vận hành thống nhất, thanh thoát và hiệu quả trong nhiệm kỳ mới. 

Bài học từ "rốn lũ" Thanh Hóa đã khẳng định một chân lý sâu sắc rằng khi lợi ích của Nhân dân được đặt ở vị trí trung tâm, bộ máy dù được tinh giản đến đâu nhưng nếu biết dựa vào sức mạnh của công nghệ, sự minh bạch và bản lĩnh chính trị vững vàng, tổ chức Mặt trận vẫn luôn là chỗ dựa tin cậy nhất của Nhân dân trước thiên tai.