Học cách nói lời từ chối với người thân
Ảnh minh họa
Trong nhiều gia đình, "không" vẫn là một từ khó nói. Chúng ta quen với việc nhường nhịn, hy sinh, chiều theo nhau để giữ hòa khí. Tuy nhiên, chính thói quen ấy khiến không ít người sống trong mệt mỏi, ấm ức, thậm chí tổn thương sâu sắc vì phải chấp nhận những điều mình không thực sự muốn.
Học cách nói lời từ chối trong gia đình không phải để ích kỷ mà để sống trung thực với cảm xúc, nhu cầu của mình, từ đó giữ gìn mối quan hệ bền vững, an yên.
Một lời "vâng" khiến người trong cuộc kiệt sức
Chị Huyền 38 tuổi, nhân viên văn phòng, là con dâu cả trong một gia đình 3 thế hệ. Suốt nhiều năm, chị gần như không bao giờ từ chối việc nhà: Chăm bố mẹ chồng ốm, lo cỗ bàn giỗ chạp, trông cháu giúp em chồng… Mỗi lần muốn nghỉ ngơi, chị lại tự nhủ: "Mình mà nói không, chắc mọi người sẽ buồn". Kết quả là chị rơi vào trạng thái kiệt sức, dễ cáu gắt với chồng con, cảm thấy mình "bị lợi dụng" dù không ai ép buộc trực tiếp.
Chỉ đến khi chị thẳng thắn chia sẻ với chồng: "Em rất mệt, không thể gánh hết mọi việc như trước", gia đình mới bắt đầu thay đổi cách phân công. Chị nhận ra, nhiều khi tổn thương không đến từ việc nói lời từ chối mà từ việc không dám nói ra giới hạn của mình.
Khác với các mối quan hệ xã hội, gia đình gắn liền với tình cảm, kỳ vọng và những vai trò "mặc định": Con phải nghe lời cha mẹ, anh chị phải nhường em, vợ chồng phải vì nhau… Khi một người nói "không", dễ bị hiểu là ích kỷ, vô tâm hay thiếu trách nhiệm. Bản thân người từ chối cũng mang cảm giác tội lỗi, sợ bị đánh giá "không biết nghĩ cho người khác". Nhưng nếu mọi nhu cầu đều bị dồn nén, sự yêu thương ban đầu rất dễ chuyển thành ấm ức, oán trách âm thầm. Gia đình khi ấy không còn là nơi nuôi dưỡng, mà trở thành không gian khiến người ta mệt mỏi.
Từ chối là lựa chọn cách gắn bó lành mạnh
Anh Thủy (45 tuổi), từng rất buồn khi con trai từ chối về quê ăn Tết để ở lại làm thêm. "Con rất muốn về, nhưng công việc này giúp con có cơ hội tốt hơn. Con mong bố hiểu và con sẽ bù thời gian cho gia đình sau". Cách nói này của con không làm giảm đi tình cảm mà giúp bố con hiểu nhau hơn.
Nói lời từ chối với người thân là kỹ năng cần được học và thực hành. Một lời từ chối đúng cách có thể ngăn chặn những tổn thương tích tụ lâu dài, giúp mỗi thành viên sống đúng với khả năng, nhu cầu của mình. Gia đình không phải nơi ai cũng phải hy sinh đến cạn kiệt, mà là nơi mọi người cùng học cách tôn trọng nhau, kể cả khi phải nói "không".
Việc dạy trẻ biết nói lời từ chối đúng lúc cũng rất quan trọng. Nhiều cha mẹ vô tình tạo áp lực cho con: "Con phải làm vì bố mẹ". Thực tế, một đứa trẻ biết từ chối phù hợp sẽ là người biết bảo vệ bản thân, có ranh giới rõ ràng khi trưởng thành.
3 nguyên tắc giúp nói lời từ chối
Thứ nhất, nói từ cảm xúc và nhu cầu của bản thân, không đổ lỗi. Thay vì: "Mẹ lúc nào cũng bắt con làm", hãy thử: "Con đang rất mệt và cần nghỉ ngơi, con sợ mình không làm tốt nếu cố gắng thêm". Cách nói này giúp người nghe hiểu bạn đang gặp khó khăn chứ không phải cảm thấy bị trách móc.
Thứ hai, thừa nhận mong muốn của người kia trước khi từ chối. Ví dụ: "Con biết bố mẹ mong con về đúng ngày giỗ và con trân trọng điều đó, nhưng hiện tại con không thể sắp xếp được". Sự thừa nhận này giúp người nghe cảm thấy mình được tôn trọng, dù mong muốn không được đáp ứng trọn vẹn.
Thứ ba, đề xuất một phương án khác nếu có thể. Khi từ chối trông cháu cả tuần, người chị dâu có thể nói: "Tuần này chị không trông được cả ngày, nhưng chị có thể giúp 2 buổi chiều". Từ chối kèm giải pháp cho thấy bạn vẫn quan tâm đến gia đình, chỉ là trong giới hạn phù hợp.
