"Học nhẹ, thi dễ, điểm cao" không phải hạnh phúc trong giáo dục

Tự tin đứng vững bằng chính năng lực của mình

Hội thảo "Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động" vừa diễn ra tại Trường Đại học Đại Nam (Hà Nội) đã mở ra một cuộc đối thoại đáng chú ý về tương lai của giáo dục đại học Việt Nam.

Tiến sĩ Lê Đắc Sơn, Chủ tịch HĐQT Trường Đại học Đại Nam nhấn mạnh khái niệm "hạnh phúc dài hạn" trong giáo dục. Một trường đại học hạnh phúc không phải là nơi né tránh áp lực hay tạo ra sự dễ dãi cho người học. Hạnh phúc trong giáo dục càng không thể được đánh đồng với "học nhẹ, thi dễ, điểm cao". Niềm hạnh phúc bền vững của người trẻ không đến từ một tấm bằng đẹp, mà đến từ cảm giác tự tin có thể đứng vững bằng chính năng lực của mình trước những thử thách của cuộc đời.

Cũng theo Tiến sĩ Lê Đắc Sơn, mô hình "Đại học hạnh phúc" mà Trường Đại học Đại Nam hướng tới được xây dựng trên 3 trụ cột đó là giảng viên hạnh phúc, sinh viên hạnh phúc và nhà trường phát triển bền vững. Trong đó, giảng viên cần được tôn trọng, có cơ hội phát triển nghề nghiệp và tìm thấy niềm vui trong công việc. Sinh viên phải được trang bị năng lực thật, có khả năng làm việc, tự lập và tự tin bước vào đời. Còn nhà trường phải đủ uy tín để tạo ra giá trị tích cực cho xã hội.

Chủ tịch HĐQT Trường Đại học Đại Nam cũng cho rằng, trong thời đại trí tuệ nhân tạo, giá trị của giáo dục không còn nằm ở việc ghi nhớ quá nhiều kiến thức vĩ mô, mà nằm ở năng lực tư duy, sáng tạo, học tập liên tục và khả năng hợp tác với AI.

"Sinh viên không sợ hãi trước AI mà phải biết sử dụng AI như một trợ lý ảo để nâng cao hiệu quả học tập, nhưng tuyệt đối không bị lệ thuộc vào nó", ông nhấn mạnh.

Cũng theo ông Sơn, sinh viên khó có thể trưởng thành nếu thiếu va chạm thực tế. Vì vậy, mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp không thể chỉ dừng ở những bản ký kết hình thức hay vài chuyến tham quan trải nghiệm ngắn ngày. Doanh nghiệp cần trở thành một phần hữu cơ trong quá trình đào tạo, cùng xây dựng chuẩn đầu ra, tham gia giảng dạy, đánh giá năng lực và tuyển dụng trực tiếp.

"Nhà trường không lựa chọn sự dễ dãi, nhưng cũng nói không với áp lực hình thức. Mọi áp lực học đường chỉ có ý nghĩa khi nó giúp con người trưởng thành hơn", ông Sơn chia sẻ.

Đại học phải tạo ra niềm tự hào

Chúng ta không nên xây dựng đại học theo hướng làm hài lòng sinh viên, mà phải hướng tới việc tạo ra những ngôi trường khiến sinh viên tự hào- Tiến sĩ Lê Mai Lan, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học VinUni nêu quan điểm.

Theo bà Lan, hạnh phúc không đơn thuần là cảm xúc tích cực thoáng qua. Đó là cảm giác được thuộc về, được sống có ý nghĩa và duy trì trạng thái cân bằng ấy trong dài hạn. Bà dẫn câu chuyện về khảo sát NPS trong năm 2023 (khảo sát mức độ sẵn sàng lựa chọn lại) tại VinUni. Hơn 85% sinh viên cho biết hài lòng với nhà trường và tỷ lệ này thấp hơn khi được hỏi: "Nếu được lựa chọn lại, bạn có tiếp tục chọn VinUni không?".

"Hiện nay, chỉ số NPS đã tăng lên 60,36%, nhưng chúng tôi vẫn chưa dừng lại. Bởi NPS không đơn thuần là câu chuyện hài lòng, mà phản ánh mức độ tự hào, nếu có cơ hội lựa chọn lại, liệu sinh viên có tiếp tục chọn chính ngôi trường mình đang học hay không", bà Lan nói.

Theo bà Lan, "hài lòng" chỉ phản ánh khoảng cách giữa kỳ vọng và những gì người học nhận được. Nhưng "tự hào" mới là thứ giữ chân cựu sinh viên quay trở lại và tạo nên bản sắc của một trường đại học. Bà đưa ra công thức: "Tự hào = bản sắc cá nhân + sự chuyển hóa + cảm giác thuộc về".

"Đó là lý do VinUni theo đuổi mô hình 'đại học kiến tạo tự hào', nơi sinh viên không chỉ nhận tấm bằng tốt nghiệp mà còn có 'hồ sơ trải nghiệm' và 'hồ sơ năng lực', ghi nhận toàn bộ dự án, kỹ năng công nghệ, trải nghiệm quốc tế và những sản phẩm cá nhân đã tạo ra. Đại học không phải mô hình kinh doanh giáo dục. Sinh viên không phải khách hàng. Chúng tôi là tổ chức giáo dục và sinh viên là những người đồng hành", bà Lan nhấn mạnh.

"Thiên tài sinh ra từ niềm vui"

PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội lại tiếp cận chủ đề từ góc nhìn khoa học giáo dục. Ông cho rằng, hạnh phúc không phải khái niệm cảm tính mà hoàn toàn có thể được kiến tạo bằng những nền tảng cụ thể. "Thiên tài được sinh ra từ niềm vui", ông nói.

Theo ông Nam, khi người học được truyền cảm hứng, cảm thấy hạnh phúc và được phát triển bản thân, họ mới có thể sáng tạo và bứt phá. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy nhiều sinh viên đang chịu áp lực lớn từ học tập, thi cử và nỗi lo nghề nghiệp. Có những thời điểm, nhiều bạn trẻ gần như không còn khả năng tận hưởng hạnh phúc.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của "sư phạm số", nơi người học không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn chủ động kiến tạo nội dung học tập cho chính mình.

Theo ông Nam, công thức của một "trường đại học hạnh phúc" cần dựa trên nhiều trụ cột: tự chủ đại học; hệ sinh thái nhân văn; sức khỏe thể chất, tinh thần và khả năng tự quyết của người học.

"Hạnh phúc học đường là kết quả của việc nhân cấp hệ thống quản trị hiện đại với môi trường nhân văn, cộng hưởng cùng năng lực tự thân của sinh viên", PGS.TS Trần Thành Nam khẳng định.