Hy vọng mới trong việc điều trị dứt điểm HIV nhờ ghép tủy xương
Bác sỹ Mario Ostrowski tại Bệnh viện St. Michael's, Unity Health Toronto, đồng thời là Giáo sư về miễn dịch học, y học xét nghiệm và bệnh lý học tại Khoa Y Temerty thuộc Đại học Toronto.
Các nhà khoa học tại Canada vừa ghi nhận một bước tiến y học quan trọng với trường hợp của một người đàn ông 62 tuổi, được gọi là "Bệnh nhân Toronto". Đây là trường hợp mắc HIV đầu tiên tại quốc gia này đạt được "trạng thái thuyên giảm bền vững" sau khi thực hiện ca ghép tủy xương từ người hiến tặng có đột biến gene kháng virus hiếm gặp.
Hành trình y tế phức tạp
Bệnh nhân này có một lịch sử bệnh lý kéo dài và phức tạp. Năm 1999, ông được chẩn đoán mắc đồng thời HIV và ung thư hạch Burkitt giai đoạn 4. Sau một thời gian hóa trị và duy trì thuốc kháng virus (ART), cả hai căn bệnh đều tạm thời thuyên giảm.
Tuy nhiên, vào tháng 7/2020, ông phát triển hội chứng rối loạn sinh tủy (hệ quả từ quá trình hóa trị trước đó) và tiến triển thành bệnh bạch cầu dòng tủy cấp vào tháng 11/2021. Tình trạng này khiến việc ghép tủy xương trở thành lựa chọn điều trị mang tính sống còn.
Điểm mấu chốt của ca điều trị này nằm ở việc lựa chọn nguồn tủy. Các bác sĩ tại Trung tâm Ung thư Princess Margaret đã chủ đích chọn người hiến mang một đột biến tự nhiên hiếm gặp, giúp các tế bào miễn dịch có khả năng kháng lại HIV.
Về mặt kỹ thuật, hệ miễn dịch cũ của bệnh nhân — nơi virus HIV trú ngụ — đã bị loại bỏ và thay thế hoàn toàn bằng hệ miễn dịch mới có khả năng chống lại virus từ người hiến.
Kết quả cho thấy lượng virus HIV trong tế bào bệnh nhân giảm dần sau ca ghép. Bệnh nhân đã ngừng sử dụng thuốc kháng virus từ tháng 7/2025. Đến nay, các xét nghiệm vẫn không phát hiện thấy virus HIV trong cơ thể.
Dù hiện tại "Bệnh nhân Toronto" vẫn được xếp vào nhóm "thuyên giảm bền vững", nhưng nếu tình trạng này tiếp tục duy trì, ông có thể được chính thức công nhận là đã khỏi bệnh theo các tiêu chuẩn quốc tế. Trên thế giới hiện mới chỉ ghi nhận khoảng 10 trường hợp tương tự.
Những thách thức
Mặc dù đây là một thành tựu lớn, các chuyên gia y tế vẫn đưa ra những khuyến cáo thận trọng. Bác sĩ Mario Ostrowski, Bệnh viện St. Michael's nhấn mạnh rằng ghép tủy xương là một thủ thuật có rủi ro cao với tỷ lệ tử vong lên tới gần 20%. Do đó, phương pháp này không thể áp dụng đại trà cho khoảng 65.000 người đang sống chung với HIV tại Canada vì vấn đề an toàn và chi phí.
Tuy nhiên, giá trị khoa học của trường hợp này là không thể phủ nhận. Theo bà Sharon Walmsley, Giám đốc Phòng khám HIV tại Bệnh viện Đa khoa Toronto, thành công này mở ra hướng nghiên cứu mới là tìm cách mô phỏng tác dụng của đột biến gene thông qua thuốc hoặc công nghệ sinh học. Mục tiêu cuối cùng là giúp hệ miễn dịch của người bệnh tự kháng virus hoặc loại bỏ virus khỏi các "ổ chứa" ở trạng thái ngủ mà không cần đến quy trình ghép tủy xâm lấn và nguy hiểm.
