Kinh tế tư nhân Việt Nam "đông nhưng chưa mạnh"

Nhiều biến động nhưng lạc quan

Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố ngày 15/5 vừa qua đã phác họa một giai đoạn đầy biến động nhưng cũng nhiều tín hiệu lạc quan. Tính đến cuối năm 2025, cả nước đã có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động, tăng 6,6% so với năm trước, cùng với sự gia nhập thị trường đạt mức kỷ lục là 297.500 doanh nghiệp mới.

Đáng chú ý, khu vực này kết hợp với khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh đang tạo ra việc làm cho 26 triệu lao động, chiếm hơn 50% tổng lượng việc làm của cả nước, khẳng định vị thế là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế. Sự xuất hiện của Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) lần đầu tiên đã cho thấy sự bứt phá của các đầu tàu kinh tế khi TP. HCM dẫn đầu cả nước, theo sau là Hà Nội và Quảng Ninh về năng lực đổi mới sáng tạo và hiệu quả phát triển thực tế.

Tuy nhiên, kết quả từ Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI 2.0) cũng cho thấy một thực tế là sự phát triển này đang đặt trong bối cảnh cải cách hành chính lớn khi số đơn vị cấp tỉnh sáp nhập từ 63 xuống còn 34 địa phương.

Mặc dù số lượng doanh nghiệp tư nhân chiếm tới 96,6% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, lực lượng này vẫn đang rơi vào tình trạng "đông nhưng không mạnh".

Số liệu khảo sát chỉ ra rằng có tới hơn 80% doanh nghiệp có quy mô nhỏ dưới 50 lao động và hơn 70% có mức vốn điều lệ dưới 10 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, khu vực hộ kinh doanh vốn là xương sống của an sinh xã hội đang phải vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất mỏng, khi có tới 81,5% hộ bị sụt giảm doanh thu và hơn 73% chỉ đạt mức lãi đủ duy trì cuộc sống tối thiểu. Tâm lý phòng thủ vẫn đang bao trùm khi phần lớn doanh nghiệp chọn phương án giữ nguyên quy mô để thăm dò thị trường thay vì bứt phá.

Khai thông 4 điểm nghẽn lớn

Để khu vực tư nhân thực sự trở thành động lực vươn mình của đất nước, báo cáo của VCCI đã thẳng thắn chỉ ra 4 điểm nghẽn lớn đang kìm hãm sức phát triển. Khó khăn lớn nhất hiện nay là thị trường đầu ra khi có hơn 60% doanh nghiệp gặp trở ngại trong việc tìm kiếm khách hàng, một con số tăng mạnh so với các năm trước.

Tiếp theo là bài toán tiếp cận nguồn vốn khi 75,5% doanh nghiệp thừa nhận không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm, cho thấy dòng vốn tín dụng vẫn chưa thực sự vận hành theo phương án kinh doanh hay dòng tiền thực tế.

Bên cạnh đó, chi phí không chính thức vẫn là một gánh nặng khi khoảng 26% doanh nghiệp phát sinh chi phí ngoài quy định khi xin giấy phép, cao gấp ba lần mức trung bình khu vực. Đặc biệt, khả năng dự báo chính sách thấp khiến hơn một nửa số doanh nghiệp phải tiếp cận thông tin dự thảo pháp luật qua mạng xã hội thay vì các kênh chính thống.

Trước những thách thức này, Chủ tịch VCCI Hồ Sỹ Hùng nhấn mạnh rằng chính sách "cần phải chuyển dịch căn bản từ tư duy quản lý sang tư duy đồng hành và từ giảm gánh nặng thủ tục sang kiến tạo năng lực cạnh tranh". Mục tiêu đạt 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 chỉ có thể thành hiện thực nếu các điểm nghẽn về vốn, thị trường và minh bạch chính sách được tháo gỡ quyết liệt trong 12 đến 18 tháng tới.

Các chuyên gia cũng kiến nghị chính quyền cần xây dựng một hệ sinh thái kinh doanh minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hỗ trợ chuyển đổi số thực chất thay vì chỉ chú trọng vào các thủ tục cấp phép đơn thuần. Sự phát triển bền vững của kinh tế tư nhân không chỉ nằm ở số lượng doanh nghiệp thành lập mới mà phải được đo bằng khả năng sống sót, sinh lời và vươn tầm trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Theo các chuyên gia, bức tranh kinh tế tư nhân 2025 là một sự đan xen giữa khát vọng vươn mình và những rào cản thực tế. Khi chúng ta thấu hiểu rằng đằng sau mỗi con số doanh nghiệp là sinh kế của hàng triệu gia đình, việc kiến tạo một môi trường kinh doanh công bằng và dự báo được, chính là món quà lớn nhất dành cho chủ doanh nghiệp đang nỗ lực mỗi ngày.