Lan tỏa bền vững giá trị áo dài Việt từ hội họa

Trong không gian triển lãm Mộng giữa chiều hoa của họa sĩ Lê Trang tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (Hà Nội), talkshow Áo dài và hội họa đã diễn ra vào chiều 17/1/2026. Chương trình không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật mà còn gợi mở vai trò của hội họa trong việc gìn giữ, làm mới và lan tỏa giá trị áo dài trong đời sống đương đại.

Talkshow do CLB Di sản Văn hóa Áo dài Việt Nam phối hợp cùng họa sĩ Lê Trang tổ chức. Đây là một trong những hoạt động nhằm hiện thực hóa mục tiêu của hệ thống CLB Di sản Văn hóa Áo dài trên cả nước, tôn vinh, bảo tồn và quảng bá giá trị văn hóa của áo dài, hướng tới đề cử áo dài trở thành Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại, đồng thời kết nối cộng đồng yêu áo dài trong và ngoài nước.

Ba diễn giả chính của chương trình gồm bà Nguyễn Thị Thanh Tâm - Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam, họa sĩ Chu Nhật Quang - người nắm giữ kỷ lục Guinness thế giới về tranh sơn mài và họa sĩ Lê Trang. Từ những góc nhìn khác nhau, các diễn giả cùng làm rõ mối quan hệ giữa hội họa và áo dài trong bối cảnh giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Tâm, 3 năm qua, hệ thống CLB Di sản Văn hóa Áo dài Việt Nam đã phát triển với 15 CLB trong nước và 8 CLB ở nước ngoài. Việc Hiệp hội Văn hóa Áo dài Việt Nam chính thức ra mắt vào tháng 9/2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình bảo tồn và lan tỏa áo dài một cách bài bản. Bà khẳng định, áo dài không chỉ là trang phục mà đã trở thành một dạng "nhận diện văn hóa" của Việt Nam. Trong hành trình đó, hội họa được nhìn nhận như một phương thức lưu giữ và truyền tải giá trị bền vững bởi khả năng vượt qua giới hạn không gian, thời gian và các hình thức quảng bá ngắn hạn.

Ở góc độ sáng tạo, họa sĩ Chu Nhật Quang cho rằng áo dài là một trong số ít biểu tượng văn hóa vừa mang đậm yếu tố truyền thống, vừa có khả năng thích nghi với nhịp sống hiện đại. Theo anh, việc thể hiện áo dài trong hội họa không dừng ở việc tái hiện trang phục mà là tìm cách kết nối tinh thần của áo dài với ngôn ngữ tạo hình đương đại. Sự chắt lọc những giá trị cốt lõi kết hợp với tư duy sáng tạo của thế hệ trẻ được xem là điều kiện để di sản tiếp tục được truyền nối.

Là nhân vật trung tâm của không gian triển lãm Mộng giữa chiều hoa và cũng là một trong những diễn giả chính, họa sĩ Lê Trang mang đến câu chuyện về áo dài từ trải nghiệm cá nhân và hành trình sáng tác. Sinh ra và lớn lên tại Huế, ký ức về sắc tím, về hình ảnh người phụ nữ trong tà áo dài đã trở thành một phần tự nhiên trong thế giới nghệ thuật của cô. Theo Lê Trang, áo dài không chỉ xuất hiện trong tranh như một chi tiết tạo hình, mà là "linh hồn" của nhiều sáng tác, phản ánh tinh thần Huế và vẻ dịu dàng của người phụ nữ Việt Nam.

Chính hình ảnh người phụ nữ Việt Nam trong áo dài đã đưa những tác phẩm đầu tiên của Lê Trang đến với các triển lãm quốc tế tại Anh, Pháp, Ý và Mỹ. Nữ họa sĩ cho rằng, điều khiến công chúng và các nhà sưu tầm quốc tế quan tâm không chỉ là kỹ thuật hội họa, mà còn là câu chuyện văn hóa được gửi gắm qua từng nếp áo, từng lớp màu. Trong bối cảnh hội nhập, áo dài trở thành dấu hiệu nhận diện rõ ràng, giúp hội họa Việt Nam tạo được bản sắc riêng trên bản đồ mỹ thuật quốc tế.

Các trao đổi tại talkshow cũng cho thấy, việc vẽ áo dài là một thử thách không nhỏ với họa sĩ. Đó không đơn thuần là vẽ trang phục, mà là thể hiện sự hài hòa giữa áo dài, nhân vật và bối cảnh, đồng thời truyền tải được thần thái và chiều sâu văn hóa. Chính yêu cầu khắt khe này khiến áo dài trở thành một đề tài giàu sức gợi, buộc nghệ sĩ phải không ngừng tìm tòi và đổi mới.