Lễ hội Thành Tuyên: Từ thú vui rước đèn đến sản phẩm du lịch độc đáo

Mỗi mùa Trung Thu, những con phố ở Tuyên Quang lại rực sáng lung linh bởi hàng trăm mô hình đèn lồng khổng lồ, được tạo nên từ bàn tay và sức sáng tạo của cộng đồng.

Từ một phong tục rước đèn Trung Thu trong khu dân cư, Lễ hội Thành Tuyên đã trở thành một sản phẩm văn hóa-du lịch đặc sắc, thu hút đông đảo du khách mỗi dịp Rằm tháng Tám.

Năm 2026, Lễ hội diễn ra từ ngày 19-25/9 với chuỗi hoạt động văn hóa, nghệ thuật, du lịch, thương mại và thể thao. Tâm điểm là Đêm hội Thành Tuyên với những mô hình đèn lồng quy mô lớn, hứa hẹn tiếp tục tạo nên một mùa Trung Thu rực rỡ tại “Thủ đô kháng chiến.”

Từ những đám rước đèn lồng trong ngõ nhỏ

Lễ hội Thành Tuyên bắt nguồn từ khoảng năm 2004, khi một số hộ gia đình và tổ dân phố ở thành phố Tuyên Quang tự góp kinh phí, công sức làm những mô hình đèn bằng giấy và nan tre để rước trong dịp Trung Thu.

Bởi những chiếc đèn giấy truyền thống thường nhỏ và dễ rách, người dân đã phá cách, làm ra nhiều mẫu đèn lồng kích thước lớn và sáng tạo thêm nhiều mô hình dựa trên những câu chuyện lịch sử, cổ tích, truyền thuyết dân gian và cả từ thực tiễn đời sống, lao động sản xuất.

Hoạt động này rất nhanh chóng nhận được sự yêu thích từ trẻ em và người dân, trở thành phong trào sinh hoạt văn hóa cộng đồng độc đáo vào mỗi dịp Trung Thu.

Và thế là từ những mô hình nhỏ, những đoàn rước nhỏ quanh nơi ngõ xóm, "thú" rước đèn Trung Thu của người dân Tuyên Quang ngày càng được tổ chức quy mô, bài bản, các mô hình đèn cũng ngày càng sinh động và to đẹp hơn, thu hút không chỉ người dân trong tỉnh mà hấp dẫn cả du khách từ các địa phương lân cận đến tham gia.

Năm 2014, Lễ hội Thành Tuyên lần đầu được tổ chức ở quy mô cấp tỉnh và được Guinness xác lập các kỷ lục: “Đêm hội có nhiều mô hình đèn Trung Thu độc đáo và lớn nhất Việt Nam,” “Mâm cỗ Trung Thu lớn nhất Việt Nam” và “Cặp đèn lồng lớn nhất Việt Nam.”

Năm 2015, tỉnh Tuyên Quang chủ trương quy hoạch, xây dựng Lễ hội Thành Tuyên trở thành sản phẩm du lịch cấp tỉnh và cấp quốc gia. Từ đó, lễ hội không ngừng được đầu tư, đổi mới nhưng vẫn giữ được nét đặc biệt: người dân là chủ thể sáng tạo và trực tiếp làm nên lễ hội.

Những chiếc đèn lồng kể chuyện

Khoảng đầu tháng Tám âm lịch, các khu dân cư ở Tuyên Quang đã bắt đầu rộn ràng chuẩn bị mô hình đèn. Mỗi tổ dân phố lựa chọn một hình tượng, cùng nhau lên ý tưởng, dựng khung, tạo hình, lắp hệ thống chiếu sáng và hoàn thiện từng chi tiết.

Có những mô hình gợi nhắc lịch sử như Bác Hồ với thiếu nhi, cây đa Tân Trào; có hình ảnh rùa Hồ Gươm; cũng có những nhân vật quen thuộc trong thế giới cổ tích, truyền thuyết như rồng, cá chép, thiên nga, Bạch Tuyết, Tấm Cám, Lọ Lem, nàng tiên cá hay Thạch Sanh...

Điều đáng quý là đằng sau mỗi mô hình không chỉ là một sản phẩm trang trí. Người góp kinh phí, người góp ngày công, người đóng góp ý tưởng; các gia đình cùng tham gia, gặp gỡ và chia sẻ trong quá trình chế tác. Bởi vậy, làm đèn Trung Thu đã trở thành dịp để cộng đồng phát huy sức sáng tạo, tăng sự gắn kết và vun đắp tình làng nghĩa xóm.

Từ những khung sắt thô sơ, các mô hình dần trở nên sinh động, hoành tráng và mang dấu ấn riêng của từng khu dân cư. Đặc biệt, những người thợ còn bắt đầu ứng dụng công nghệ mới, trong đó có trí tuệ nhân tạo (AI), để tìm kiếm ý tưởng và nâng cao tính thẩm mỹ cho các mô hình.

Chính sự tham gia rộng rãi của cộng đồng là yếu tố tạo nên sức sống riêng của Lễ hội Thành Tuyên. Du khách đến đây không chỉ ngắm những chiếc đèn khổng lồ mà còn được cảm nhận không khí chuẩn bị, sự háo hức và tinh thần chung tay của người dân trước ngày hội.

Mùa Trung Thu 2026 hứa hẹn đầy hấp dẫn

Lễ hội Thành Tuyên 2026 được tổ chức theo hướng đổi mới, sáng tạo, an toàn và giàu bản sắc, đồng thời mở rộng sự kết nối giữa văn hóa với du lịch, thương mại và thể thao.

Tâm điểm là Đêm hội Thành Tuyên 2026, diễn ra lúc 20 giờ ngày 20/9 tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, phường Minh Xuân, với chủ đề “Lung linh đêm hội Trăng Rằm.” Chương trình mở đầu bằng màn múa lân, sư, rồng và các hoạt động dành cho thiếu nhi, trong đó có trao quà cho 100 em nhỏ có hoàn cảnh khó khăn.

Tiếp đó là chương trình nghệ thuật cùng màn diễu 40 mô hình đèn xuất sắc được lựa chọn từ cuộc thi mô hình của các phường trung tâm.

Không gian lễ hội kéo dài từ ngày 19-25/9 với nhiều hoạt động hấp dẫn. Nổi bật là Festival Nông sản, OCOP làng nghề gắn kết du lịch - Tuyên Quang 2026 tại đường Chiến Thắng Sông Lô, cùng không gian ẩm thực và Lễ hội Bia với 30 gian hàng ẩm thực tiêu chuẩn.

Trong tháng Chín, Giải Marathon Tuyên Quang 2026 với chủ đề “Tuyên Quang - Nơi vẻ đẹp hội tụ” cũng được tổ chức tại khu vực phường Minh Xuân. Bên cạnh đó là Giải trình diễn xe ôtô-môtô địa hình tỉnh Tuyên Quang mở rộng lần thứ IV, mang đến thêm những trải nghiệm mới cho du khách.

Sự kết hợp giữa lễ hội truyền thống, nghệ thuật, ẩm thực, thể thao và quảng bá sản phẩm địa phương giúp hành trình khám phá Tuyên Quang trở nên đa dạng hơn. Du khách có thể vừa hòa mình vào không khí Trung Thu, chiêm ngưỡng những mô hình đèn rực rỡ, vừa trải nghiệm văn hóa, thưởng thức đặc sản và tìm hiểu đời sống địa phương.

Từ một phong tục rước đèn do người dân tự khởi xướng, Lễ hội Thành Tuyên đã trở thành một thương hiệu văn hóa-du lịch riêng có của Tuyên Quang. Sức hấp dẫn ấy không chỉ đến từ những mô hình “siêu khủng” mà còn từ câu chuyện về một cộng đồng cùng sáng tạo, cùng gìn giữ và cùng làm nên ngày hội.

Với hàng trăm mô hình đèn lồng lung linh trên phố cùng chuỗi hoạt động phong phú, Lễ hội Thành Tuyên 2026 hứa hẹn mang đến một mùa Trung Thu nhiều màu sắc, đồng thời tiếp tục lan tỏa hình ảnh vùng đất, con người Tuyên Quang đến du khách trong nước và quốc tế.