“Liên thông ngược” tạo cơ hội học tập linh hoạt cho người học

Theo học ngành Quản trị kinh doanh tại Trường Đại học Thương mại Hà Nội năm 2023, anh Trần Minh Hoàng (27 tuổi, quê Hưng Yên) từng nghĩ sẽ gắn bó với công việc văn phòng ổn định đang làm. Tuy nhiên, sau gần 2 năm theo học, anh nhận ra bản thân không phù hợp với môi trường hành chính, trong khi lại có hứng thú với lĩnh vực kỹ thuật ô tô.

"Tôi từng nghĩ có bằng đại học là đủ. Nhưng khi đi làm mới thấy nhiều doanh nghiệp hiện nay cần người có kỹ năng thực hành tốt hơn là chỉ giỏi lý thuyết", anh Hoàng chia sẻ.

Giữa năm 2025, anh Hoàng dừng chương trình học đại học và đăng ký học một trường cao đẳng thực hành ở Hà Nội với chuyên ngành Công nghệ ô tô. Tuy nhiên, theo anh Hoàng, việc lựa chọn theo học chương trình cao đẳng khiến anh gặp nhiều khó khăn về thời gian, tiền bạc khi anh phải học lại hoàn toàn từ đầu kể cả những học phần đại cương - những học phần mà anh đã hoàn thành ở chương trình học đại học trước đó.

"Các môn như giáo dục thể chất, tiếng Anh, giáo dục quốc phòng… tôi đã được học và hoàn thiện, giờ phải học lại sẽ mất nhiều thời gian. Trong khi đó, nhu cầu lựa chọn học chương trình cao đẳng của tôi chỉ tập trung nhiều vào lý thuyết và thực hành liên quan đến chuyên ngành học. Vì thế, việc phải học lại những môn đã hoàn thành trước đó theo tôi là không cần thiết", anh Hoàng chia sẻ.

Từ thực tế đó, theo anh Hoàng, việc đề xuất công nhận những kết quả học tập mà người học đã tích lũy được, từ đó tạo điều kiện để họ tiếp tục học tập theo nhu cầu thực tế mà không phải học lại những nội dung đã đạt chuẩn trong dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học đang được Bộ GD-ĐT lấy ý kiến là hợp lý và góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi giữa các ngành học mà không làm mất nhiều thời gian của sinh viên.

Chia sẻ với PV Báo PNVN về nội dung này, TS Lê Viết Khuyến, Phó Chủ tịch Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam cho rằng, thực tế, trong nền giáo dục tại Việt Nam, không tồn tại thuật ngữ "liên thông ngược" (nghĩa là liên thông từ Đại học xuống Cao đẳng, Trung cấp) liên quan đến đề xuất trong dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học đang được Bộ GD-ĐT lấy ý kiến.

"Nói đến liên thông trong nền giáo dục là nói đến việc chuyển đổi từ thấp lên cao. Nghĩa là anh học Trung cấp, muốn học lên sẽ học liên thông lên bậc tiếp theo là Cao đẳng sau đó lên cao nhất là Đại học. Thực tế, trong đề xuất của Bộ GD-ĐT, nội hàm của đề xuất này đó là người học được lược bỏ những môn học đã hoàn thành, tích lũy ở các chương trình học trước đó để rút ngắn thời gian", ông Khuyến cho biết.

Theo vị chuyên gia, đề xuất trên là hợp lý trong giai đoạn phát triển đa dạng các ngành nghề và tạo điều kiện để người học có thể chuyển đổi lộ trình học phù hợp hơn. Tuy nhiên, việc gắn đề xuất trên với thuật ngữ "liên thông ngược" đã khiến cho những điểm tích cực của đề xuất bị gạt bỏ.

Thực tế, "đề xuất người học ở trình độ cao hơn có thể liên thông để hoàn thành chương trình ở trình độ thấp hơn theo nhu cầu học tập, nghề nghiệp và yêu cầu của thị trường lao động" trong dự thảo Thông tư về liên thông giữa trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học đang được Bộ GD-ĐT lấy ý kiến đã nhận về những ý kiến trái chiều.

Làm rõ nội dung này, GS.TS Nguyễn Tiến Thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học - Bộ GD-ĐT cho rằng, mục tiêu của đề xuất này là bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học, giảm lãng phí trong đào tạo và tạo điều kiện cho học tập suốt đời.

Theo ông Thảo, trong giáo dục hiện đại, người học có thể học ở nhiều môi trường, nhiều chương trình và nhiều thời điểm khác nhau phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng.

"Trên thực tế, nhiều người có nhu cầu quay lại học tập sau nhiều năm đi làm, học thêm chứng chỉ nghề nghiệp, học chương trình kỹ thuật hoặc thực hành trong lĩnh vực mới, chuyển đổi giữa các ngành nghề, tích lũy kết quả học tập theo từng giai đoạn… Do đó, nếu một học phần đã được đánh giá đạt chuẩn thì cần có cơ chế ghi nhận, bảo lưu và sử dụng hợp lý, thay vì buộc người học học lại cùng một nội dung", GS.TS Nguyễn Tiến Thảo phân tích.

Ông Thảo cũng cho biết, dự thảo không thiết kế một dòng đào tạo từ trình độ cao xuống trình độ thấp, cũng không khuyến khích người học đang theo học bậc cao chuyển sang học bậc thấp hơn như một xu hướng đào tạo. Vấn đề cốt lõi ở đây là công nhận kết quả học tập đã tích lũy, để người học có thể sử dụng phần kiến thức, kỹ năng đã được đánh giá đạt chuẩn trong một lộ trình học tập phù hợp hơn với điều kiện cá nhân, nhu cầu nghề nghiệp hoặc vị trí việc làm.