Lý do ngại sinh con của nhiều vợ chồng trẻ

Muôn nỗi lo đè nặng giấc mơ làm cha mẹ

Trong căn phòng trọ chưa đầy 15m2 tại xã Thiên Lộc (Hà Nội), chị Nguyễn Thị Thắm (27 tuổi, quê Thanh Hóa) đang tất bật chuẩn bị bữa cơm tối sau khi tan ca làm. Kết hôn đã được 3 năm nhưng căn phòng của đôi vợ chồng trẻ vẫn như hồi đầu, không có sự xuất hiện của một món đồ chơi trẻ em nào.

Tổng thu nhập của hai vợ chồng làm công nhân, nếu tăng ca đều đặn, được khoảng 20 triệu đồng/tháng. Số tiền ấy nghe thì có vẻ ổn nhưng nó nhanh chóng bị chia thành hàng trăm khoản nhỏ. Nào tiền nhà trọ, tiền điện nước theo giá kinh doanh, tiền gửi về phụ giúp bố mẹ già đau yếu và tiền ăn uống… Chị Thắm bảo, mỗi tháng, căn ke chi tiêu lắm thì vợ chồng chị cũng chỉ có thể để dư ra được 1 đến 2 triệu đồng.

3 năm kết hôn, vợ chồng chị Thắm cũng mong muốn có một đứa trẻ cho vui cửa nhà nhưng thật cám cảnh, cứ mỗi lần trễ kinh là một lần vợ chồng chị nín thở, không phải vì mong chờ mà vì… sợ. "Nghĩ đến cảnh sinh con ra, tiền bỉm sữa, tiền gửi trẻ, rồi những ngày con ốm đau phải nghỉ việc không lương, tôi rất hoang mang. Sinh một đứa trẻ trong căn phòng trọ chật hẹp này, không có tiền tích lũy, chẳng khác nào đẩy con vào cái vòng nghèo khó của bố mẹ", chị Thắm tâm sự.

Áp lực chuyện sinh con trở thành nỗi ám ảnh nhất đối với hai vợ chồng vào mỗi chuyến về quê. Chị Thắm kể, ngày lễ, ngày Tết vốn là dịp để sum họp nhưng lại khiến vợ chồng chị vô cùng căng thẳng. Bước qua bậc cửa, chưa kịp cởi bỏ chiếc ba lô đường xa, câu hỏi quen thuộc từ họ hàng, chòm xóm đã bủa vây: "Cưới ba năm rồi, bao giờ cho ông bà bế cháu?", "Sao kén chọn thế, đẻ đi thôi chứ toan về già rồi!"…

Ban đầu, vợ chồng chị còn cố nở nụ cười trừ, khéo léo chuyển sang chuyện công việc, lương thưởng. Nhưng khi những câu hỏi ấy lặp đi lặp lại, sự quan tâm ấy dần biến thành một thứ áp lực vô hình. "Đau lòng nhất là ánh mắt mong mỏi pha chút thở dài của cha mẹ 2 bên về mong ước có một đứa cháu để bế ẵm. Tôi còn may mắn hơn nhiều người khi có người chồng cùng chung quan điểm, muốn cố gắng ổn định kinh tế trước khi nghĩ đến chuyện có con", chị Thắm chia sẻ thêm.

Trong khi nguyên nhân "ngại sinh con" của vợ chồng chị Thắm là bài toán cơm áo gạo tiền thì với những gia đình được coi là "ổn định" kinh tế cũng có những nỗi niềm khác mỗi khi nhắc đến chuyện sinh con. Chị Trần Minh Khuê (30 tuổi, trú tại phường Xuân Phương, Hà Nội) đang có công việc ổn định với mức thu nhập tốt tại một ngân hàng. Chị có một gia đình hạnh phúc khi chồng làm kỹ sư xây dựng, cậu con trai đầu lòng năm nay cũng đã bước sang tuổi thứ 8. "Năm 23 tuổi chúng tôi kết hôn và quyết định có con luôn. Thời điểm ấy, vợ chồng tôi đều mới ra trường và đều may mắn có công việc tốt. Tuy nhiên, quyết định có con sớm khi ấy đến bây giờ theo tôi vẫn là một sự bồng bột", chị Khuê chia sẻ.

7 năm trước, lúc sinh con đầu lòng, vợ chồng chị Khuê phải "tự bơi" vì bố mẹ 2 bên đều ở xa, lại yếu đau không thể xuống Hà Nội đỡ đần. Chồng chị làm xây dựng, công việc đặc thù nên thường xuyên phải xa nhà dài ngày để theo công trình. Chị Khuê nhớ như in những chuỗi ngày ngập trong stress khi vừa phải lo hoàn thành KPI ở công ty để giữ "ghế", vừa quay cuồng với bỉm sữa, tối đến lại thức trắng đêm trông con ốm.

"Bây giờ con đã bước sang tuổi thứ 8, về cơ bản cháu đã có thể tự lập được phần nào nên tôi mới tìm lại được chút khoảng trống cho bản thân và sự nghiệp. Giờ nếu sinh đứa thứ 2, đồng nghĩa với việc tôi phải quay lại giai đoạn bỉm sữa như trước. Guồng quay công việc hiện tại không cho phép tôi lơ là, nhà lại không có người chăm sóc, nếu thuê giúp việc thì trăm sự chẳng an tâm. Tôi không muốn mình biến thành một bà mẹ luôn gắt gỏng, kiệt sức và đánh mất chính mình. Thế nên, vợ chồng tôi quyết định không sinh thêm con", chị Khuê chia sẻ.

Chị Khuê bảo, để có được quyết định này, chị đã phải vượt qua điều áp lực nhất là những câu hỏi của người thân như: "Bao giờ cho thằng lớn có em?"…

Cần chính sách thúc đẩy gia đình trẻ sinh con

Bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Vụ phó Truyền thông - Giáo dục, Cục Dân số (Bộ Y tế), cho biết, người Việt Nam kết hôn lần đầu ngày càng muộn hơn ở tuổi 27,3 (tăng 2,1 tuổi so với năm 2019). Trong đó, nam giới trung bình trên 29 tuổi, còn nữ giới trên 25 tuổi. Đặc biệt, ở thành phố lớn như TPHCM, con số này là 30,4 (cao nhất cả nước). Độ tuổi kết hôn tăng cùng tỷ lệ sinh giảm sẽ đẩy nhanh hơn quá trình già hóa dân số ở Việt Nam. "Mức sinh Việt Nam giảm thấp nhất trong lịch sử, dự báo tiếp tục giảm trong tương lai", ông Phương nhận định.

Vị chuyên gia cho rằng, xu hướng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân, song chủ yếu là áp lực kinh tế và chi phí nuôi dạy con cái, đặc biệt trong bối cảnh chi phí sinh hoạt tăng cao, thu nhập lại không ổn định. Tỷ lệ đô thị hóa và phát triển chóng mặt tạo áp lực về công việc, khiến các cặp vợ chồng không có thời gian chăm sóc con cái. Hơn nữa, việc lo ngại về chỗ ở và hàng loạt chi phí sinh hoạt như sữa bỉm, giáo dục, y tế trong bối cảnh trượt giá, khiến nhiều người trì hoãn và từ chối sinh con. Chưa kể, phụ nữ còn căng thẳng với thiên chức làm vợ làm mẹ. Họ vừa đi làm vừa phải lo toàn việc nhà, gánh nặng đè vai. Họ cũng đối mặt với áp lực tâm lý và sức khỏe sau sinh, nhiều người bị trầm cảm, bệnh tật. Ngoài ra, sự kỳ vọng của gia đình và xã hội cũng tạo áp lực lên các cặp vợ chồng hiện nay.

Theo ông Phương, để tăng mức sinh, giúp dân số phát triển bền vững, 2 vấn đề cấp thiết cần thực hiện đó là: có chính sách hỗ trợ thực tế và thay đổi nhận thức xã hội. Cụ thể, về chính sách, cần có trợ cấp sinh con (đặc biệt là sinh con thứ hai); giảm thuế nhà ở, hỗ trợ vay mua nhà ưu đãi và các phúc lợi khác cho gia đình có con nhỏ.