Mạng lưới “Đại sứ Chuyển đổi số”: Lực lượng nòng cốt giúp phụ nữ thu hẹp khoảng cách số và tự tin hội nhập

Dự và chủ trì hội thảo có: Bà Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam. Tham dự hội thảo có các chuyên gia trong lĩnh vực chuyển đổi số, an toàn thông tin, truyền thông số, đại diện Ban Công tác Phụ nữ và một số đơn vị thuộc Trung ương Hội; đại diện lãnh đạo Hội LHPN một số tỉnh/thành phố; đại diện hội viên, phụ nữ thành phố Hà Nội.

Hình thành lực lượng nòng cốt "cầm tay chỉ việc" tại cộng đồng

Phát biểu khai mạc hội thảo, bà Nguyễn Thị Minh Hương, Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, nhấn mạnh tầm quan trọng cấp bách của việc nâng cao năng lực số cho phụ nữ trong giai đoạn hiện nay. Phó Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam chỉ ra rằng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã làm thay đổi tận gốc rễ phương thức làm việc, học tập, kinh doanh và giao tiếp xã hội. Công nghệ số mở ra cơ hội chưa từng có để phụ nữ nâng cao học vấn, phát triển kinh tế, khởi nghiệp, mở rộng thị trường và khẳng định vị thế. 

Tuy nhiên, nếu không được trang bị kỹ năng số kịp thời, phụ nữ, đặc biệt là nhóm phụ nữ lớn tuổi, phụ nữ nông thôn, phụ nữ dân tộc thiểu số, phụ nữ yếu thế - sẽ đối mặt với nguy cơ bị tụt hậu và chịu nhiều bất lợi. Không dừng lại ở khoảng cách kỹ năng, môi trường số còn mang đến những thách thức phức tạp về an toàn thông tin, lừa đảo trực tuyến, tin giả, xâm hại trẻ em và thao túng tâm lý bằng trí tuệ nhân tạo. 

Xuất phát từ thực tiễn đó, Phó Chủ tịch Nguyễn Thị Minh Hương khẳng định nâng cao năng lực số cho phụ nữ không chỉ là nhiệm vụ riêng của cơ quan quản lý nhà nước mà là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống Hội thông qua các mô hình gần dân, dễ hiểu, dễ tiếp cận. Sự ra đời của Mạng lưới "Đại sứ Chuyển đổi số" được kỳ vọng sẽ khắc phục hạn chế của các chương trình truyền thông mang tính sự kiện đơn thuần trước đây, chuyển hướng sang mô hình hỗ trợ thường xuyên, lấy sự chuyển biến thực chất trong kỹ năng số của phụ nữ làm thước đo cao nhất.

Theo dự thảo khung hướng dẫn do Trung ương Hội LHPN Việt Nam xây dựng, Mạng lưới "Đại sứ Chuyển đổi số" là lực lượng nòng cốt do các cấp Hội lựa chọn, kết nối và điều phối nhằm thúc đẩy chuyển đổi số trong công tác Hội cũng như trong cộng đồng. Mạng lưới được tổ chức theo cấu trúc linh hoạt, hướng mạnh về cơ sở và không tạo thêm bộ máy hành chính cồng kềnh. Mạng lưới hướng tới mục tiêu tổng quát là thu hẹp khoảng cách số, giúp phụ nữ tự tin tham gia kinh tế số, xã hội số và công dân số.

Các chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 được xác định rõ ràng: Phấn đấu 100% Hội LHPN cấp tỉnh và ít nhất 70% Hội Phụ nữ cấp cơ sở xây dựng được mạng lưới; mỗi cơ sở Hội có từ 1 đến 3 Đại sứ hoạt động thường xuyên; mỗi Đại sứ trực tiếp hỗ trợ từ 10 đến 15 phụ nữ mỗi năm và ít nhất 70% hội viên được tiếp cận thông tin kỹ năng số.

Tiêu chí lựa chọn Đại sứ nhấn mạnh vào kiến thức số cơ bản, phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm, uy tín cộng đồng, khả năng hướng dẫn theo phương châm "cầm tay chỉ việc" và sự thấu hiểu các quy tắc an toàn thông tin.

Về cơ chế vận hành, Mạng lưới hoạt động dựa trên nguyên tắc bám sát chỉ đạo của Đảng, chính quyền, lấy hội viên làm trung tâm, thực hiện phương châm "dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm" và liên kết chặt chẽ với các lực lượng như Tổ Công nghệ số cộng đồng, Đoàn Thanh niên. Quy trình triển khai tại cơ sở bao gồm 6 bước bài bản từ khảo sát nhu cầu, lập kế hoạch, lựa chọn nhân sự, ra mắt truyền thông, tổ chức hoạt động thường xuyên cho đến theo dõi, đánh giá, biểu dương và nhân rộng.

Các giải pháp từ dữ liệu thực chứng và kinh nghiệm địa phương

Nhằm làm rõ cơ sở thực tiễn và hoàn thiện khung vận hành cho Mạng lưới, hội thảo đã nghe các tham luận chuyên sâu từ đại diện lãnh đạo địa phương và các chuyên gia nghiên cứu.

Tiếp cận vấn đề dưới góc độ khoa học và dữ liệu thực chứng, tham luận của ThS. Phan Cao Quang Anh, Phó Viện trưởng Viện Công nghệ thông tin, Học viện Phụ nữ Việt Nam, đã công bố kết quả khảo sát quy mô lớn trên 57.575 hội viên, phụ nữ tại 29 tỉnh, thành phố. Khảo sát chỉ ra rằng năng lực số của phụ nữ Việt Nam nhìn chung đạt mức khá, với điểm trung bình 6 miền năng lực dao động từ 2,99 đến 3,35 trên thang điểm 5. 

Trong đó, các nhóm năng lực như "Giải quyết vấn đề số" (3,35 điểm), "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo" (3,34 điểm) và "Thông tin - Dữ liệu số" (3,33 điểm) ghi nhận mức điểm cao nhất, phản ánh sự nhanh nhạy của phụ nữ trong việc tiếp cận các thiết bị thông minh và công cụ AI thế hệ mới. Ngược lại, nhóm "Sáng tạo nội dung số" đạt điểm thấp nhất (2,99 điểm), chỉ ra khoảng trống lớn giữa năng lực tiêu dùng công nghệ và năng lực tạo ra giá trị kinh tế trên môi trường số. Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng nhu cầu bồi dưỡng năng lực số của phụ nữ tập trung cao nhất ở các lĩnh vực "Ứng dụng trí tuệ nhân tạo" (32.820 lượt đề xuất) và "An toàn số" (32.703 lượt đề xuất). 

Từ bức tranh dữ liệu này, nhóm nghiên cứu đề xuất mô hình triển khai Mạng lưới Đại sứ Chuyển đổi số theo cơ chế "Train-the-Trainer" (Đào tạo giảng viên nguồn). Theo đó, Đại sứ không chỉ là người hỗ trợ kỹ thuật đơn thuần mà đóng 3 vai trò cốt lõi: Phổ cập kỹ năng số nền tảng tại cộng đồng; chuyển hóa bộ học liệu "Bình dân học vụ số" phù hợp với từng đối tượng thực tế; và là hạt nhân lan tỏa văn hóa học tập suốt đời. Nhóm nghiên cứu khẳng định, để Mạng lưới vận hành hiệu quả, chương trình đào tạo cần được mô-đun hóa, ưu tiên các kỹ năng thực hành AI và an toàn mạng, đồng thời cần thể chế hóa vị trí của Mạng lưới trong chiến lược phát triển của Hội và áp dụng bộ chỉ số đánh giá tác động thực chất dựa trên kết quả đầu ra.

Là địa phương đi đầu trong công tác chuyển đổi số, Hội LHPN thành phố Hải Phòng đã mang đến những bài học kinh nghiệm sinh động. Phó Chủ tịch Hội LHPN thành phố Hải Phòng Phạm Thị Thuý Hải cho biết, 100% cán bộ Hội chuyên trách tại Hải Phòng đã sử dụng nền tảng số trong điều hành, tổ chức hàng loạt lớp đào tạo về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), phần mềm Canva, CapCut và xuất bản sách lật điện tử để đổi mới tuyên truyền. Bên cạnh đó, các mô hình như "Chợ 4.0", "Phụ nữ kết nối dịch vụ công" và sự tham gia của 100% cán bộ Hội cấp xã vào Tổ Công nghệ số cộng đồng đã hỗ trợ hơn 12.000 lượt hội viên nâng cao kỹ năng số. 

Tuy nhiên, thực tiễn Hải Phòng cũng bộc lộ những rào cản lớn khi một bộ phận phụ nữ nông thôn, lớn tuổi vẫn e ngại công nghệ, tình trạng lừa đảo mạng diễn biến tinh vi, trong khi kỹ năng cán bộ cơ sở chưa đồng đều và thiếu lực lượng chuyên trách nòng cốt để duy trì hỗ trợ thường xuyên. 

Từ thực tế đó, Hội LHPN thành phố Hải Phòng kiến nghị việc xây dựng Mạng lưới Đại sứ là yêu cầu cấp thiết; đồng thời đề xuất bổ sung tiêu chí lựa chọn Đại sứ về khả năng truyền cảm hứng, tính sáng tạo và tinh thần chủ động học hỏi AI. Phó Chủ tịch Hội LHPN thành phố Hải Phòng nhấn mạnh Trung ương Hội cần sớm xây dựng kho học liệu số dùng chung toàn quốc (bao gồm video, infographic, cảnh báo an toàn mạng) và thiết lập cơ chế biểu dương, khen thưởng thỏa đáng để nuôi dưỡng động lực cho lực lượng Đại sứ tại cơ sở.

Sau phiên tham luận, hội thảo tiếp tục diễn ra sôi nổi với phần thảo luận, đóng góp ý kiến từ các chuyên gia và đại biểu đại diện các địa phương nhằm hoàn thiện khung tiêu chí, cơ chế vận hành, quyết tâm sớm đưa Mạng lưới 'Đại sứ Chuyển đổi số' đi vào hoạt động thực chất và hiệu quả."