Mang thai vị thành niên giảm nhưng độ tuổi thai phụ ngày càng trẻ hóa

Ghi nhận của phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam tại Bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội), số ca mang thai ở tuổi vị thành niên có xu hướng giảm rõ rệt trong 2 năm gần đây. Năm 2024, bệnh viện tiếp nhận 22 trường hợp thai phụ ở độ tuổi vị thành niên, trong đó có 15 ca sinh theo yêu cầu và 7 ca được theo dõi, điều trị tại Khoa Phụ sản.

Sang năm 2025, con số này giảm xuống còn 13 trường hợp, gồm 8 ca sinh theo yêu cầu và 5 ca điều trị tại khoa Phụ sản.

Sự sụt giảm này phần nào phản ánh những chuyển biến tích cực trong công tác tuyên truyền, giáo dục sức khỏe sinh sản, đặc biệt tại khu vực nội thành, nơi người dân có điều kiện tiếp cận thông tin, dịch vụ y tế và giáo dục đầy đủ hơn. 

Tuy nhiên, theo các bác sĩ, đằng sau tín hiệu giảm về số lượng lại xuất hiện một xu hướng đáng lo ngại khác, đó là độ tuổi thai phụ ngày càng trẻ hóa.

Bác sĩ Kiều Tiến Quyết, Phó khoa Sản, Bệnh viện Thanh Nhàn, cho biết các ca mang thai ở độ tuổi vị thành niên có giảm nhưng lại trẻ hóa ở nhóm đối tượng. Điển hình là trường hợp bệnh nhân nữ 14 tuổi nhập viện trong tình trạng mang thai kèm sùi mào gà. Đáng nói, đây là bệnh nhân vẫn đang đi học THCS. Qua khai thác tiền sử, bệnh nhân cho biết có quan hệ với nhiều người khác nhau và không sử dụng các biện pháp tránh thai.

Theo bác sĩ Kiều Tiến Quyết, việc mang thai ở độ tuổi còn là trẻ em là cực kỳ nguy hiểm bởi ở giai đoạn này, cơ thể và tâm lý của trẻ chưa phát triển hoàn thiện để đảm đương thai kỳ và sinh nở. Về mặt sức khỏe, trẻ mang thai sớm có nguy cơ cao gặp các biến chứng như thiếu máu, tiền sản giật, sản giật, nhiễm trùng thai kỳ. Đặc biệt, khung chậu chưa phát triển đầy đủ dễ dẫn đến đẻ khó, tắc chuyển dạ, buộc phải can thiệp y khoa, làm tăng nguy cơ tai biến sản khoa, thậm chí đe dọa trực tiếp đến tính mạng của cả mẹ và con.

Không chỉ đối với thai phụ, thai nhi của các bà mẹ vị thành niên cũng đối mặt với nhiều rủi ro. Nguy cơ sinh non, nhẹ cân, suy dinh dưỡng bào thai và tử vong chu sinh ở nhóm này cao hơn đáng kể so với các thai kỳ ở phụ nữ trưởng thành. Những hậu quả này không chỉ ảnh hưởng tức thời mà còn có thể để lại hệ lụy lâu dài cho sự phát triển thể chất và tinh thần của trẻ sau này.

Bên cạnh những nguy cơ y khoa, mang thai ở tuổi vị thành niên còn kéo theo hàng loạt hệ lụy tâm lý và xã hội. Trẻ dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn, lo âu, trầm cảm; nhiều em buộc phải bỏ học giữa chừng, đánh mất cơ hội học tập và phát triển trong tương lai. Áp lực từ gia đình, sự kỳ thị của xã hội và những khó khăn trong việc nuôi dưỡng con cái khi bản thân chưa trưởng thành càng khiến các em trở nên dễ tổn thương.

Tại Bệnh viện Đa khoa Ba Vì, năm 2024 trẻ mang thai vị thành niên thấp nhất là 16 tuổi. Sang năm 2025 đối với các trường hợp thai phụ chỉ mới 13 tuổi, độ tuổi các em vẫn đang ngồi trên ghế nhà trường.

Số ca phá thai giảm mạnh trong hơn thập kỷ qua

Nhiều địa phương trên cả nước cũng ghi nhận xu hướng giảm mang thai ở tuổi vị thành niên trong những năm gần đây. Tại tỉnh Sơn La, tỷ lệ tảo hôn đã giảm mạnh từ mức trên 20% xuống còn khoảng 11% vào năm 2024. Cùng với đó, số ca mang thai và sinh con ở tuổi vị thành niên cũng giảm rõ rệt so với giai đoạn trước. Đây được xem là kết quả của quá trình can thiệp dài hơi, có sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành y tế, giáo dục, chính quyền địa phương và sự đồng thuận của cộng đồng.

Một trong những yếu tố then chốt tạo nên chuyển biến tích cực này chính là việc từng bước đưa giáo dục giới tính toàn diện vào nhà trường. Thay vì né tránh hay coi đây là vấn đề "nhạy cảm", nhiều địa phương đã đổi mới cách tiếp cận, cung cấp cho học sinh những kiến thức khoa học, phù hợp với từng lứa tuổi về cơ thể, sức khỏe sinh sản, tình dục an toàn, bình đẳng giới và kỹ năng tự bảo vệ.

Song song với đó là việc mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản thân thiện với thanh thiếu niên tại các cơ sở y tế. Việc tạo ra môi trường tư vấn cởi mở, an toàn, bảo mật giúp các em dễ dàng tiếp cận thông tin, khám và hỗ trợ tâm lý khi cần thiết, thay vì tìm đến những nguồn thông tin thiếu kiểm chứng hoặc tự xoay xở trong im lặng.

Theo báo cáo Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế thì năm 2025, tình trạng mang thai ở vị thành niên tại Việt Nam tiếp tục ghi nhận xu hướng giảm, chỉ chiếm khoảng 2,5% tổng số phụ nữ mang thai. Đáng chú ý, cả tỷ suất sinh và tỷ lệ phá thai ở nhóm tuổi này đều giảm so với năm 2024, phản ánh những chuyển biến tích cực trong công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản cho thanh thiếu niên.

Theo thông tin mà Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế thì việc đồng thời giảm cả tỷ suất sinh và tỷ lệ phá thai là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của các chính sách và chương trình đang được triển khai. Việc đưa giáo dục giới tính phù hợp lứa tuổi vào nhà trường, kết hợp với truyền thông cộng đồng và các dịch vụ y tế thân thiện đã giúp thanh thiếu niên nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe sinh sản của bản thân.

Số liệu thống kê hiện nay chủ yếu dựa trên các cơ sở y tế công lập, trong khi các ca mang thai và phá thai tại cơ sở tư nhân hoặc không chính thức vẫn khó được kiểm soát đầy đủ. Điều này đặt ra yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống giám sát, thu thập dữ liệu để có cái nhìn sát thực hơn về thực trạng.

Để duy trì và thúc đẩy xu hướng giảm mang thai ở tuổi vị thành niên một cách bền vững, theo Cục Cục Bà mẹ và Trẻ em cần tiếp tục đầu tư cho giáo dục giới tính toàn diện, mở rộng các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản thân thiện với thanh thiếu niên, đồng thời nâng cao vai trò của gia đình trong việc đồng hành, định hướng và hỗ trợ con em.