Megalive đầu tiên của ngành xuất bản: "Kênh phát hành" mới hay phép thử trong hành trình chuyển đổi số?

Hình thành hệ sinh thái chung

Điểm khác biệt lớn nhất của Megalive lần này nằm ở sự phối hợp, 14 nhà xuất bản và đơn vị phát hành cùng xuất hiện trong một không gian chung, điều hiếm thấy trong bối cảnh các đơn vị vốn quen hoạt động độc lập.

Việc "đứng cùng một sân" vừa tạo hiệu ứng truyền thông, vừa gợi mở một mô hình liên kết mới. Thay vì cạnh tranh riêng lẻ, các đơn vị bắt đầu chia sẻ không gian, chia sẻ tệp khách hàng và cùng thử nghiệm cách tiếp cận độc giả trong môi trường số.

Tuy nhiên, chính mô hình này cũng đặt ra một câu hỏi lớn, liệu sự liên kết này có thể duy trì lâu dài, hay sẽ nhanh chóng trở lại trạng thái phân mảnh quen thuộc như trước khi sự kiện diễn ra?

Ở góc độ quản lý, ông Nguyễn Nguyên - Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành nhấn mạnh một điểm cốt lõi, sách không chỉ là sản phẩm tri thức, mà còn là nơi lưu giữ ký ức và tình cảm của một cộng đồng, thậm chí của cả một dân tộc. Sách đóng vai trò như một cầu nối giữa các thế hệ, góp phần hạn chế sự đứt gãy văn hóa trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng.

Chính vì vậy, việc đưa sách lên nền tảng livestream không đơn thuần là thay đổi kênh bán hàng, mà còn là cách để duy trì và làm mới sự hiện diện của sách trong đời sống hiện đại.

Tuy nhiên, khi bước vào không gian số, sách phải đối mặt với áp lực lớn khi cạnh tranh trực tiếp với các nội dung giải trí nhanh, ngắn và giàu tính kích thích. Trong cuộc chạy đua ấy, sách buộc phải tìm cách thích nghi để không đánh mất giá trị cốt lõi của mình.

Từ thử nghiệm đến chiến lược

Theo bà Khúc Thị Hoa Phượng, Giám đốc – Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam, hiệu quả của Megalive không chỉ đo bằng lượt xem, mà còn qua thời gian theo dõi, mức độ tương tác. Đặc biệt là khả năng chuyển đổi, từ người xem thành người mua sách, người theo dõi hay người tham gia các hoạt động đọc.

Thực tế cho thấy livestream đã bước đầu tạo ra những tín hiệu tích cực. Người xem không "lướt qua", mà bắt đầu ở lại lâu hơn, tương tác nhiều hơn và thậm chí đưa ra quyết định mua sách ngay trong phiên live.

Nhưng nếu nhìn sâu hơn, những con số này vẫn mang tính ngắn hạn. Hiệu ứng tò mò có thể giúp một phiên livestream thành công, nhưng không đảm bảo sự bền vững. Câu hỏi lớn hơn vẫn còn đó, liệu Megalive có thể tạo ra một thói quen mới cho độc giả, hay chỉ là một trải nghiệm nhất thời?

Một trong những vấn đề rõ ràng nhất của Megalive đầu tiên nằm ở nội dung. Dù đã có sự kết hợp giữa phần tọa đàm và phần bán sách, chương trình vẫn bị đánh giá là dài, thiếu điểm nhấn và chưa tối ưu với hành vi người dùng trên nền tảng số - nhà văn Phạm Bảo Thoa chia sẻ quan điểm.

Khi livestream, người xem có thể rời đi chỉ sau vài giây, việc giữ chân họ trở thành bài toán sống còn. Nội dung đúng chưa đủ, mà còn phải nhanh, hấp dẫn và có thể tương tác.

Trần Thị Kiều, sinh viên tại Hải Phòng cho biết, cô bị thu hút bởi cách giới thiệu sách sinh động và đã quyết định mua ngay trong livestream. Tuy nhiên, cô cũng thừa nhận không theo dõi trọn vẹn vì chương trình kéo dài, thiếu điểm nhấn. Trong khi đó, bạn đọc Lê Anh (Hà Nội) mua 3 cuốn sách sau khi xem live vì tò mò, nhưng anh cũng nhận xét nội dung còn dàn trải, chưa đủ “giữ chân” độc giả. Chương trình nên tăng thêm yếu tố tương tác như hỏi – đáp, mini game và có thể mời những gương mặt có sức ảnh hưởng lớn để dẫn dắt.

Từ góc nhìn của người làm nội dung, Tâm Anh (Cô Nở) - Bookstagrammer và KOL trong cộng đồng yêu sách cho rằng Megalive là thử nghiệm đáng chú ý khi thu hút được lượng lớn người xem, đặc biệt là Gen Z, đồng thời tạo ra khả năng mua sách khá rõ nhờ sự kết hợp giữa KOL và ưu đãi.

Tuy nhiên, cô cho rằng việc biến người mua thành người đọc thực sự vẫn là bài toán dài hạn. Giá tốt hay hình thức đẹp chỉ là bước đầu, còn việc giữ chân độc giả phụ thuộc vào cách truyền cảm hứng ngay trong nội dung livestream. Về lâu dài, Tâm Anh nhấn mạnh vai trò của storytelling (nghệ thuật kể chuyện) thay vì giới thiệu sách khô khan, cần kể những trải nghiệm cá nhân để tạo kết nối cảm xúc. Đồng thời, cô cũng lưu ý không nên phụ thuộc quá nhiều vào việc giảm giá, vì dễ làm “rẻ” giá trị sách, và các KOL cần hiểu nội dung đủ sâu để giữ uy tín khi chia sẻ về sách.

Tiếp cận độc giả trẻ

Một điểm đáng chú ý là Megalive đang được nhìn nhận vượt ra ngoài chức năng bán hàng. Nó mở ra khả năng tiếp cận độc giả trẻ- nhóm đang dần rời xa các kênh truyền thống, đồng thời giúp các nhà xuất bản và tác giả trở nên gần gũi hơn với công chúng. 

Bên cạnh đó, dữ liệu thu được từ các phiên livestream có thể trở thành nguồn thông tin quý giá để hiểu thị hiếu độc giả, từ đó điều chỉnh nội dung và chiến lược phát hành. 

Dù mang lại nhiều tín hiệu tích cực, Megalive vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm. Để trở thành một kênh bền vững, nó cần được vận hành như một chiến lược dài hạn, với lịch trình định kỳ, nội dung được tối ưu liên tục và sự tham gia của nhiều chủ thể trong hệ sinh thái.

Quan trọng hơn, ngành xuất bản cần hiểu rằng livestream không phải “phép màu”, mà chỉ là một công cụ. Làm tốt hay không vẫn nằm ở cách mình sử dụng nó.

Megalive đầu tiên có thể chưa hoàn hảo, nhưng đã làm được điều quan trọng nhất đó là  tạo ra một "cú chạm", nơi sách bước ra khỏi không gian tĩnh để đối thoại trực tiếp với người đọc.

Như ông Nguyễn Nguyên nhấn mạnh, sách là nơi lưu giữ ký ức và kết nối các thế hệ, thì việc tìm ra cách để sách tiếp tục hiện diện trong đời sống số là một nhiệm vụ không thể trì hoãn.

Câu hỏi còn lại không phải là "có nên làm Megalive hay không", mà là "làm như thế nào để Megalive thực sự khiến người ta muốn đọc". Nếu trả lời được câu hỏi đó, đây có thể trở thành một động lực mới cho ngành xuất bản trong tương lai.

Góc nhìn từ người trong cuộc

Bà Khúc Thị Hoa Phượng – Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam cho biết bà trực tiếp theo dõi Megalive để đánh giá hiệu quả qua các chỉ số như tiếp cận, tương tác và chuyển đổi. 

Từ đó, bà rút ra kinh nghiệm, cần tổ chức thường xuyên hơn, có sự tham gia của KOL, KOC; nội dung phải ngắn gọn, rõ ràng, có điểm nhấn và kết hợp giữa tri thức với giải trí. Đồng thời, cần tăng tương tác trực tiếp như hỏi - đáp, chuẩn bị kịch bản kỹ và xử lý dữ liệu sau mỗi phiên để tối ưu hiệu quả.

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch Thái Hà Books cho rằng, đây không chỉ là một phiên bán sách mà là một dấu mốc quan trọng của ngành xuất bản, thể hiện sự phối hợp hiếm có giữa các đơn vị. 

Giá trị lớn nhất không nằm ở doanh thu mà ở việc tạo hiệu ứng lan tỏa và mở ra cách tiếp cận độc giả mới trong môi trường số. Đây là bước khởi đầu cho việc hình thành kênh phát hành qua livestream.