Mức sinh giảm sâu: Cần chính sách đủ mạnh để người dân "muốn sinh và dám sinh"

Sáng 21/4, tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội, đại biểu Lê Thị Ngọc Linh bày tỏ sự thống nhất với các Báo cáo của Chính phủ và cơ quan thẩm tra, đồng thời nhấn mạnh một vấn đề có tác động sâu rộng đến đời sống xã hội, đó là: Già hóa dân số nhanh, tỷ suất sinh giảm thấp hơn mức sinh thay thế.

Nguy cơ "già hóa trước khi giàu"

Theo số liệu được đại biểu dẫn chứng, tổng tỷ suất sinh của Việt Nam hiện chỉ còn khoảng 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế là 2,1 con. Nếu như năm 2022, mức sinh còn duy trì quanh ngưỡng thay thế với gần 2,1 con, thì đến năm 2023 giảm xuống khoảng 1,96 con/phụ nữ và tiếp tục giảm còn 1,91 vào năm 2024.

"Những con số này cho thấy xu hướng giảm nhanh trở lại trong 2 năm gần đây, đặc biệt ở khu vực thành thị - nơi mức sinh thấp hơn đáng kể so với nông thôn", nữ đại biểu nhận định.

Theo đại biểu, điều này phản ánh rõ thực tế quy mô gia đình ngày càng thu nhỏ, số trẻ em sinh ra không còn đủ để duy trì quy mô dân số ổn định trong dài hạn. Hệ quả không chỉ dừng ở câu chuyện dân số, mà còn kéo theo những áp lực lớn về lao động, an sinh xã hội và tăng trưởng kinh tế.

Một vấn đề đang gây chú ý, có tác động sâu rộng trong đời sống xã hội, đó là: Già hóa dân số nhanh, tỷ suất sinh giảm thấp hơn mức sinh thay thế. Cùng với đó là Việt Nam đang chuyển nhanh từ giai đoạn "dân số vàng" sang "dân số già". Tỷ lệ người từ 60 tuổi trở lên ngày càng tăng, trong khi lực lượng lao động trẻ có xu hướng suy giảm.

Sự chuyển dịch này đặt ra thách thức kép: Vừa thiếu hụt lao động trong tương lai, vừa gia tăng gánh nặng chăm sóc người cao tuổi. Nếu không có chính sách điều chỉnh kịp thời, nguy cơ "già hóa trước khi giàu" hoàn toàn có thể xảy ra.

Đề xuất giải pháp "khuyến sinh" đồng bộ

Trước thực trạng trên, Chủ tịch Hội LHPN tỉnh Cà Mau đề xuất các giải pháp mang tính hệ thống, nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ chính sách dân số.

Trước hết, cần điều chỉnh chính sách theo hướng chuyển từ "kế hoạch hóa gia đình" sang "duy trì mức sinh thay thế một cách bền vững". Trong đó, việc phân vùng chính sách là cần thiết, tập trung vào các địa phương có mức sinh thấp, đặc biệt là đô thị lớn và khu công nghiệp.

"Khuyến khích các cặp vợ chồng sinh đủ 02 con, coi đây là trách nhiệm xã hội gắn với phát triển bền vững đất nước", bà Lê Thị Ngọc Linh đề xuất.

Bên cạnh định hướng chính sách, đại biểu nhấn mạnh về vai trò của các chính sách hỗ trợ tài chính thiết thực. Theo đó, Nhà nước cần có các chính sách dài hạn nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí sinh con và nuôi con, như hỗ trợ chi phí sinh nở, chăm sóc trẻ nhỏ, trợ cấp hợp lý cho các cặp vợ chồng sinh con lần thứ nhất và thứ hai.

Ngoài ra, cần mở rộng các chính sách miễn, giảm học phí, chi phí y tế cho trẻ em, đồng thời nghiên cứu kéo dài thời gian nghỉ thai sản, nhất là đối với lao động nữ trong khu vực ngoài nhà nước. Các chính sách thuế ưu đãi cho hộ gia đình nuôi con nhỏ cũng cần được xem xét.

Không chỉ dừng ở hỗ trợ tài chính, đại biểu cho rằng việc đầu tư vào hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ em là yếu tố then chốt. Cần phát triển mạng lưới nhà trẻ, trường mầm non đồng bộ, đặc biệt tại các khu đô thị và khu công nghiệp - nơi nhu cầu gửi trẻ rất lớn.

Các dịch vụ trông giữ trẻ ngoài giờ, chăm sóc trẻ linh hoạt cũng cần được mở rộng, phù hợp với điều kiện làm việc hiện đại. Song song đó, chính sách nhà ở, việc làm ổn định và nâng cao thu nhập cho các cặp vợ chồng trẻ sẽ giúp họ yên tâm hơn trong việc lập gia đình và sinh con.

Ở góc độ xã hội, đại biểu nhấn mạnh vai trò của truyền thông và giáo dục trong việc thay đổi nhận thức. Cần khuyến khích kết hôn và sinh con đúng độ tuổi, hạn chế xu hướng trì hoãn hôn nhân và sinh con đang gia tăng trong giới trẻ.

"Cần chuyển mạnh sang chính sách 'khuyến sinh' chủ động, đồng bộ và dài hạn, lấy gia đình và phụ nữ làm trung tâm; tôn trọng quyền lựa chọn sinh con nhưng tạo môi trường thuận lợi để người dân 'muốn sinh và có thể sinh'", bà Lê Thị Ngọc Linh nói.

Bên cạnh đó, việc hoàn thiện thể chế cũng được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết. Đại biểu đề nghị rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến dân số, lao động, an sinh xã hội, bình đẳng giới theo hướng đồng bộ, thống nhất.

Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương, bảo đảm nguồn lực thực hiện chính sách dân số trong dài hạn. Đáng chú ý, nữ đại biểu tỉnh Cà Mau đề xuất đưa chỉ tiêu duy trì mức sinh thay thế trở thành một chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội quan trọng trong từng giai đoạn.

Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh nhấn mạnh: "Mức sinh không chỉ là câu chuyện của mỗi gia đình, mà là vấn đề chiến lược của quốc gia, liên quan trực tiếp đến tương lai dân tộc, chất lượng nguồn nhân lực và sự phát triển bền vững của đất nước".

Từ đó, bà bày tỏ mong muốn sớm có những quyết sách kịp thời, mạnh mẽ và đồng bộ hơn để xây dựng một môi trường thực sự thân thiện với gia đình và trẻ em - nơi mỗi cặp vợ chồng không chỉ "muốn sinh con" mà còn "có điều kiện để sinh và nuôi dạy con tốt hơn".