Nghệ sĩ Bá Hân: Hơn 20 năm gắn bó với dự án nhiếp ảnh cho trẻ em Việt Nam

Mối duyên thực hiện dự án 

Năm 2006, nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân nhận lời tham dự triển lãm cá nhân và Liên hoan nhiếp ảnh quốc tế tại Nhật Bản. Từ cơ duyên này, anh tiếp tục nhận được lời mời tham gia Ban tổ chức Liên hoan Nhiếp ảnh dành cho học sinh trung học tại Nhật Bản. 

"Tôi bắt đầu nảy ra ý tưởng tổ chức một cuộc thi trong nước để tuyển chọn những tài năng nhiếp ảnh trẻ, qua đó thực hiện dự án "Vì tương lai một thế hệ nhiếp ảnh Việt Nam", nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân kể. 

Việc liên tục được mời tham dự các sự kiện nhiếp ảnh quốc tế tại Nhật Bản đã tạo ra một mối cơ duyên đặc biệt khiến nghệ sĩ Bá Hân có cơ hội tiếp xúc với quy mô và cách tổ chức các liên hoan nhiếp ảnh quốc tế, đặc biệt là những Festival dành cho lứa tuổi học sinh. Anh đã đặt ra các tiêu chí ưu tiên ban đầu cho việc tuyển chọn học sinh là phải giỏi ngoại ngữ, viết văn tốt, có khả năng giao tiếp nhanh nhẹn, bên cạnh năng khiếu về nhiếp ảnh, hướng tới một dự án mang tính toàn diện hơn là chỉ tập trung vào kỹ thuật chụp ảnh.

"Trẻ em Việt Nam không có điều hiện học trong các trường chuyên đào tạo nhiếp ảnh cho học sinh như các nước khác, nên tôi mong muốn tạo ra một sân chơi và cơ hội để các em tiếp cận với nhiếp ảnh một cách bài bản và chuyên nghiệp hơn thông qua các liên hoan quốc tế. Ngoài ra, từ tai nạn bỏng nặng của cá nhân, tôi đã tìm được sự "tái sinh" nên đã tìm thấy ý nghĩa trong việc hỗ trợ và truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ. Tôi thật sự hạnh phúc khi nhìn thấy học trò của mình đạt được thành công và đam mê với nhiếp ảnh", nghệ sĩ Bá Hân chia sẻ. 

Chính vì vậy, các liên hoan nhiếp ảnh dành cho trẻ em diễn ra tại Nhật Bản, đều không thể thiếu được sự góp mặt của thầy trò Bá Hân. Anh cho rằng, nếu được hướng dẫn đúng cách, học sinh Việt Nam có đủ sức cạnh tranh với bạn bè quốc tế ở lĩnh vực nghệ thuật này. Ngoài việc là sân chơi nghệ thuật, Bá Hân còn thấy đây chính là cầu nối văn hóa giúp thế hệ trẻ Việt Nam có cơ hội thử sức ở các môi trường rộng lớn hơn sân nhà. 

Dự án ảnh phục vụ cộng đồng

Từ năm 2000, sau hàng loạt các triển lãm ảnh tại châu Âu, nghệ sĩ Bá Hân tạm ngưng việc đi sáng tác ảnh đơn lẻ. Anh tập trung nghiên cứu ảnh bộ, ảnh dự án. Anh được nhận học bổng nhiếp ảnh 6 tháng tại Mỹ, tiếp cận và thực hành nhiếp ảnh đương đại. Từ sự kiện này, Bá Hân thay đổi ý tưởng về nhiếp ảnh cho tới nay. Anh bước sang giai đoạn tư duy và thực hiện các dự án ảnh phục vụ cộng đồng. 

"Vì một thế hệ tương lai nhiếp ảnh Việt Nam" là một trong những dự án dài hơi mà Bá Hân đã thai nghén, ấp ủ và theo đuổi hơn 20 năm qua. 

Dự án của nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân vẫn đang tiếp tục được thực hiện, cho dù gặp rất nhiều khó khăn về tài chính, kinh phí và nguồn lực. Anh đã phải tự trích thu nhập từ nhiếp ảnh thương mại, bán ảnh, dạy học; hoặc kêu gọi tài trợ cá nhân/đơn vị nhỏ lẻ khác hỗ trợ khi cần thiết. Để tiết kiệm tối đa, nghệ sĩ Bá Hân đã phải tự làm hậu kỳ, tự lên kế hoạch di chuyển, tận dụng hỗ trợ từ bạn bè và cộng đồng.

Trong quá trình làm việc với trẻ em, nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân cũng xây dựng được mối quan hệ tin cậy, bền vững cùng gia đình các em. Các làm việc của anh dựa trên tiêu chí minh bạch, rõ mục tiêu để tạo niềm tin, giữ thái độ chuyên nghiệp và tôn trọng tuyệt đối quyền riêng tư.

"Trong suốt hơn 10 năm qua, không phải là tôi không có thời gian bị "tuột mood". Bất kể dự án kéo dài nào cũng đòi hỏi sức bền, sự kiên trì và khả năng duy trì nhịp độ, đặc biệt lại là dự án về nhiếp ảnh dành cho trẻ em. Có những thời gian, vì công việc mưu sinh mà tôi cũng phải tạm dừng; có những giai đoạn cảm hứng bị suy giảm trầm trọng, thậm chí tôi còn muốn bỏ cuộc. 

Dù vậy, thời gian dịch bệnh Covid-19, tôi đã vượt qua nhiều trở ngại khó khăn để thành lập 3 đội tuyển các em tham gia triển lãm ảnh online và đạt được thành tích cao. Điều này khiến tôi rất vui mừng", nghệ sị nhiếp ảnh Bá Hân cho biết. 

Vượt qua bi kịch cá nhân để lan tỏa điều tích cực

Nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân đã phải trải qua khúc ngoặt bi thương của cuộc đời. Anh bị tai nạn bỏng nghiêm trọng vào năm 1982, khi đang ở độ tuổi sung sức của đời người.

Bi kịch cá nhân đã là động lực mạnh mẽ, thay đổi sâu sắc nhân sinh quan, sức sáng tác và hành trình tìm lại sự tự tin và thành công của nam nghệ sĩ. Anh phải mất một thời gian khá dài để bình phục, không chỉ là thể xác mà còn là những vết sẹo, những ánh nhìn thương hại và tò mò của người khác. 

Vượt qua sự mặc cảm và tổn thương tinh thần, chiếc máy ảnh trở thành người bạn gần gũi, giúp anh thể hiện cách nhìn cuộc sống với chiều sâu mới: tìm được sự đồng cảm, sự thấu hiểu với những mảnh đời bất hãnh; từ đó truyền tải những thông điệp ý nghĩa qua lăng kính nhiếp ảnh.

"Sau tai nạn, để tiếp tục đam mê nhiếp ảnh, tôi đã phải thường xuyên đấu tranh với sự tự ti về ngoại hình và khả năng của mình. Chính sự động viên và tình yêu vô bờ bến từ những người thân yêu trong gia đình và nguồn cảm hứng từ những câu chuyện về sự vượt lên nghịch cảnh đã làm cho tôi như có được phao cứu sinh, giúp tôi phấn khích, mạnh mẽ hẳn lên. Nhờ có vốn ngoại ngữ, tôi tự tìm hiểu, không ngừng trau dồi kỹ năng nhiếp ảnh, tìm tòi những phong cách mới, và có thể đã tập trung vào những chủ đề mà tôi cảm thấy có thể mang lại ý nghĩa cho cuộc sống. Và nhiếp ảnh trẻ em, là chủ đề mà tôi tìm thấy sự hồn nhiên và niềm vui tuyệt vời nhất", nghệ sĩ Bá Hân tâm sự. 

Năm 2002, quyển sách ảnh Thời thơ ấu của anh được thực hiện với chủ đề duy nhất: hơn 70 tấm ảnh được chọn lọc, chụp về trẻ em Việt Nam trên khắp các vùng miền. Nhờ Thời thơ ấu, mà giới nhiếp ảnh quốc tế biết tới nghệ sĩ Bá Hân và anh đã được nhận học bổng tại Mỹ vào tháng 4/2002. Tới thời điểm này, Thời thơ ấu đã được tái bản 4 lần. 

Khi đã dần lấy lại sự tự tin, nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân đã đã tập trung vào việc xây dựng phong cách nhiếp ảnh độc đáo, đặc biệt là với trẻ em, nơi anh có thể thể hiện sự đồng cảm và niềm vui. 

Nghệ sĩ Bá Hân cho biết: "Dự án 'Vì một tương lai nhiếp ảnh Việt Nam" là một trong các dự án của tôi đã và đang thực hiện từ 20 năm qua, hướng đến đối tượng các bạn học sinh yêu thích nhiếp ảnh. Dự án này tôi muốn truyền cảm hứng và đào tạo qua việc chia sẻ câu chuyện và tác phẩm cá nhân tới nhiều người khác, đặc biệt là những người cũng đang đối mặt với nghịch cảnh".

Tai nạn và bi kịch đã định hình lại cuộc đời và sự nghiệp của nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân, đưa anh thành một người nghệ sĩ mạnh mẽ, cá tính, giàu lòng trắc ẩn và có sức ảnh hưởng lan tỏa với cộng đồng. 

Với dự án nhiếp ảnh dành cho trẻ em, nghệ sĩ nhiếp ảnh Bá Hân đã luôn được giới nhiếp ảnh quốc tế trân trọng và yêu quý. Anh trở thành giám tuyển cho Ban tổ chức Liên hoan Nhiếp ảnh Quốc tế dành cho học sinh trung học từ năm 2015 đến nay.