Nghệ sĩ thiệt hại, khán giả hoang mang vì "deepfake"

Ngày 5/1/2026, ca sĩ Tùng Dương công khai phản ánh việc hình ảnh của anh và nhạc sĩ Trần Tiến bị một trang mạng xã hội giả mạo sử dụng để quảng cáo. Các hình ảnh được photoshop tinh vi, trong đó 2 nghệ sĩ cầm sản phẩm thảm ngải cứu như đang tham gia quảng bá.

Sự việc của Tùng Dương không phải cá biệt. Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là deepfake (công nghệ AI tạo nội dung giả), phát triển mạnh mẽ, hình ảnh và giọng nói của nghệ sĩ Việt đang bị sao chép, cắt ghép, sử dụng tràn lan cho mục đích quảng cáo trái phép, lừa đảo hoặc gây tổn hại danh dự. Hàng loạt nghệ sĩ lên tiếng "cầu cứu", cho thấy môi trường số đang thiếu những rào chắn đủ mạnh để bảo vệ người bị xâm phạm.

Nghệ sĩ liên tiếp "kêu cứu"

Deepfake đánh trúng tâm lý tò mò của người xem. Hình ảnh giống thật, giọng nói chuẩn xác, hành vi được dựng lại thuyết phục khiến không ít người khó phân biệt thật - giả, nhất là khi nội dung lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội.

Chia sẻ với PV Báo Phụ nữ Việt Nam, NSƯT Hạnh Thúy thừa nhận bản thân đôi khi cũng bị "đánh lừa" bởi các sản phẩm deepfake ngày càng tinh vi. "Nhiều video ghép mặt, lồng tiếng rất thật. Có lúc tôi xem cũng thắc mắc: "Ủa, sao người này lại làm vậy?". Chỉ đến khi gọi điện xác minh, bạn bè nói bị mạo danh, tôi mới biết", chị kể.

Không chỉ dừng lại ở sự nhầm lẫn, NSƯT Hạnh Thúy cho biết bản thân từng nhiều lần trở thành mục tiêu của các chiêu trò lừa đảo như yêu cầu thanh toán những đơn hàng mà chị chưa từng đặt hay chiêu "chuyển nhầm tài khoản", yêu cầu làm theo hướng dẫn để hoàn tiền. "Khi tôi từ chối, họ quay sang chửi bới rất thô tục", chị nói.

Đáng lo hơn, tên tuổi của NSƯT Hạnh Thúy còn bị lợi dụng để tuyển sinh cho một số đơn vị mà chị hoàn toàn không liên quan: "Nhiều người bị lừa, tưởng tôi đứng ra tuyển sinh. Khi biết chuyện, tôi thực sự sốc. Tôi phải đăng bài cảnh báo, nhờ cơ quan chức năng hỗ trợ và kêu gọi khán giả báo cáo các tài khoản mạo danh".

Ca sĩ Mỹ Tâm cũng nhiều lần lên tiếng về việc hình ảnh và giọng nói của mình bị AI giả mạo để quảng bá sản phẩm trái phép, thậm chí lừa người tiêu dùng mua hàng kém chất lượng. Cô gửi lời nhắn đến người hâm mộ, kêu gọi nâng cao cảnh giác, chủ động báo cáo khi phát hiện nội dung giả mạo nhằm tránh bị lừa đảo.

Tương tự, Hồ Ngọc Hà cho biết nhiều đối tượng xấu đã cắt ghép video, sử dụng công nghệ deepfake để tạo ra các đoạn quảng cáo giả, biến cô thành "đại sứ thương hiệu" cho những sản phẩm mà cô hoàn toàn không hợp tác. Theo nữ ca sĩ, tình trạng này không chỉ gây hiểu lầm cho khán giả mà còn khiến nhiều người mất tiền vì tin tưởng vào hình ảnh quen thuộc của cô. "Thật đáng tiếc khi công nghệ ngày càng hiện đại thì ranh giới thật - giả lại ngày càng bị xáo trộn", Hồ Ngọc Hà chia sẻ.

Hòa Minzy cũng đã cảnh báo khán giả về sự xuất hiện của các trang giả mạo mang tên cô để trục lợi. Nữ ca sĩ khẳng định không quảng cáo, bán hàng hay tuyển dụng nhân sự như nội dung các trang này đăng tải. "Mong mọi người luôn tỉnh táo. Tôi không bán hàng tào lao, không tuyển nhân sự. Hãy đặt nghi vấn trước mọi thông tin để tránh bị lừa", cô nhắn nhủ. Không lâu trước đó, quản lý của ca sĩ Đức Phúc lên tiếng việc hình ảnh của anh trong chung kết Intervision 2025 tại Nga bị một số fanpage sử dụng để quảng cáo giao dịch tiền điện tử trái phép.

Showbiz trở thành môi trường đầy nghi ngờ

Deepfake đang khiến môi trường giải trí trở nên mong manh hơn bao giờ hết. Khi người xem không còn biết đâu là thật, đâu là giả, nghệ sĩ dễ bị gán ghép, phán xét dựa trên những hình ảnh, video được tạo dựng bằng AI.

Tin giả lan truyền nhanh, nghệ sĩ trở thành người "chịu trận", trong khi kẻ đứng sau thường ẩn danh hoặc ở ngoài lãnh thổ. Không chỉ gây tổn thương cho từng cá nhân, tình trạng này còn ảnh hưởng niềm tin của khán giả đối với lĩnh vực giải trí nói chung.

NSƯT Hạnh Thúy cho biết chị thường xuyên gửi thông tin các trường hợp vi phạm đến cơ quan chức năng và mong muốn có những biện pháp xử lý mạnh tay hơn. "Nếu không có rào chắn đủ mạnh, deepfake sẽ tiếp tục bị lạm dụng và gây ra những hệ lụy khó lường", chị nhấn mạnh.

Dù vậy, nhiều nghệ sĩ cũng nhìn nhận AI và deepfake không hoàn toàn tiêu cực. Nếu được sử dụng đúng cách, công nghệ này có thể hỗ trợ sáng tạo MV, tái dựng giọng nói, tạo hiệu ứng đặc biệt trong livestream hoặc xây dựng hình ảnh nghệ sĩ số. Vấn đề nằm ở ranh giới pháp lý và đạo đức khi khai thác.

Không thể coi sản phẩm AI là "tài nguyên miễn phí"

Theo các chuyên gia, sự lan rộng của AI đang kéo theo hàng loạt hệ lụy pháp lý liên quan đến quyền riêng tư và quyền nhân thân. Đã đến lúc xã hội cần nhìn nhận nghiêm túc rằng sản phẩm do AI tạo ra không phải là "tài nguyên miễn phí" để tùy tiện sử dụng.

Chia sẻ với PV Báo Phụ nữ Việt Nam, luật sư Hoàng Ngọc (Văn phòng luật sư Gia Phạm) cho biết các quy định pháp luật về quyền hình ảnh hiện nay đã khá đầy đủ. "Theo Khoản 1, Điều 32 Bộ luật Dân sự 2015, việc sử dụng hình ảnh cá nhân, đặc biệt cho mục đích thương mại, phải được sự đồng ý của người có hình ảnh và trả thù lao, trừ khi có thỏa thuận khác. Không thể viện lý do "bồi thường sau" để hợp thức hóa hành vi sử dụng trái phép", ông nhấn mạnh.

Theo luật sư Hoàng Ngọc, sự đồng ý phải có trước, rõ ràng và minh bạch. Việc sử dụng hình ảnh, giọng nói của người thật để tạo ra sản phẩm AI mà không xin phép là hành vi vi phạm ngay từ thời điểm bắt đầu. Nếu hành vi này gây xúc phạm danh dự, nhân phẩm hoặc vu khống, mức xử phạt hành chính có thể lên tới 20 - 40 triệu đồng. Trong trường hợp deepfake bị sử dụng cho mục đích lừa đảo, hành vi có thể cấu thành tội phạm hình sự.

Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu xử lý. Trên môi trường số, chỉ cần một video deepfake được đăng tải, trong vài phút đã có thể lan truyền tới hàng nghìn người. "Ban đầu chỉ là một người vi phạm, nhưng quá trình chia sẻ vô thức khiến rất nhiều người khác trở thành "đồng phạm" mà không hề hay biết", luật sư Hoàng Ngọc phân tích.

Việc truy vết, xác minh gặp nhiều khó khăn, đặc biệt khi các nền tảng mạng xã hội lớn đều vận hành xuyên biên giới.

Theo luật sư, các nền tảng như Facebook, TikTok, Zalo cần chủ động hơn trong việc áp dụng công nghệ quét nội dung, cảnh báo và chặn các video có dấu hiệu giả mạo. "Không thể chỉ trông chờ vào việc người dùng báo cáo thủ công. Môi trường số chỉ có thể lành mạnh khi nền tảng và cơ quan chức năng cùng hành động", ông nói.