Chủ động bảo vệ con trước cúm mùa
Bác sĩ kiểm tra sức khỏe cho bệnh nhi bị cúm mùa tại Bệnh viện Nhi Trung ương
Cúm mùa có thể diễn biến nặng ở trẻ nhỏ nếu không được phòng ngừa và phát hiện sớm. Chủ động tiêm vaccine, giữ vệ sinh và theo dõi sát sức khỏe là những cách thiết thực giúp bảo vệ trẻ trước nguy cơ biến chứng.
Phòng ngừa cúm từ sớm
Tại Bệnh viện Nhi Trung ương, những tuần cuối mùa hè 2026 ghi nhận khoảng 60-80 trường hợp có xét nghiệm cúm dương tính mỗi tuần, tỷ lệ nhập viện khoảng 20%. TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, nhận định cúm là bệnh truyền nhiễm xuất hiện quanh năm, dù thường gia tăng theo từng giai đoạn. Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi, là nhóm có nguy cơ bệnh nặng và phải nhập viện cao hơn.
Tiêm vaccine cúm hằng năm là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và đặc biệt giúp hạn chế bệnh nặng, biến chứng (nhất là trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 5 tuổi). Đồng thời đặc biệt lưu ý việc tiêm phòng cho những người chăm sóc nhóm nguy cơ cao.
Đối với trẻ chưa từng tiêm hoặc chưa hoàn thành lịch tiêm cơ bản, số liều cần thiết phụ thuộc vào tuổi và tiền sử tiêm chủng. Trẻ từ 6 tháng đến 8 tuổi có thể cần hai liều cách nhau ít nhất 4 tuần trong trường hợp chưa có tiền sử tiêm chủng đầy đủ; sau đó duy trì tiêm hằng năm theo khuyến cáo.
Phụ nữ mang thai cũng cần quan tâm đến tiêm vaccine cúm ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ. Đây không chỉ là biện pháp bảo vệ người mẹ mà còn góp phần bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO)
Theo chuyên gia, gánh nặng của cúm không chỉ nằm ở những ngày trẻ sốt, ho, mệt mỏi mà còn ở nguy cơ biến chứng. Virus cúm có thể làm tổn thương đường hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm, đồng thời gây viêm phổi, viêm tai giữa, viêm cơ tim, viêm não hoặc khiến các bệnh lý nền như hen phế quản, tim bẩm sinh trở nên nghiêm trọng hơn.
BSCKII. Phạm Công Khắc, Phó Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, cho biết phần lớn trẻ mắc cúm có thể hồi phục sau vài ngày đến khoảng một tuần nếu được chăm sóc và theo dõi phù hợp. Tuy nhiên, cúm không phải lúc nào cũng là bệnh nhẹ.
Nhóm nguy cơ cao gồm trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi; trẻ mắc hen phế quản, bệnh phổi mạn tính, tim bẩm sinh, bệnh thần kinh, bệnh thận, gan, bệnh máu, đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa hoặc suy giảm miễn dịch. Đáng lưu ý, ngay cả trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh vẫn có thể mắc cúm nặng. Vì vậy, phụ huynh nên rà soát tình trạng tiêm chủng của trẻ.
"Vaccine cúm hiện là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để phòng bệnh cúm mùa", BSCKII. Phạm Công Khắc nhấn mạnh. Vaccine không bảo vệ tuyệt đối, hiệu quả có thể thay đổi theo từng mùa do virus cúm liên tục biến đổi, nhưng tiêm chủng vẫn giúp giảm nguy cơ mắc bệnh, nhập viện và bệnh nặng.
BSCKII. Phạm Công Khắc, Phó Giám đốc Trung tâm Nhi khoa, Bệnh viện Bạch Mai, thăm khám cho bệnh nhi.
TS.BS Lê Kiến Ngãi cho rằng phụ huynh không nên đợi đến khi có thông tin dịch bùng phát mới đưa trẻ đi tiêm. Virus cúm có thể lưu hành quanh năm tại Việt Nam. Sau tiêm, cơ thể cần thời gian để hình thành miễn dịch, do đó chủ động tiêm trước giai đoạn nguy cơ cao sẽ có lợi hơn việc chờ trẻ hoặc người thân mắc bệnh.
Bên cạnh vaccine, người mẹ và những người trực tiếp chăm sóc trẻ cần trở thành "hàng rào" đầu tiên ngăn virus xâm nhập gia đình. Trẻ cần được hướng dẫn rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là sau khi đi học về, trước khi ăn, sau khi ho hoặc hắt hơi. Người lớn cũng cần thực hiện tương tự, bởi bàn tay của người chăm sóc có thể trở thành một mắt xích đưa virus vào môi trường sinh hoạt của trẻ.
Gia đình nên duy trì không gian sống thông thoáng, hạn chế cho trẻ đến những nơi kín, đông người khi cúm đang lưu hành mạnh và tránh để trẻ tiếp xúc gần với người đang sốt, ho hoặc có biểu hiện nhiễm trùng đường hô hấp. Khi người chăm sóc có triệu chứng hô hấp, cần đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc gần với trẻ và chủ động nghỉ ngơi, theo dõi sức khỏe.
Nhận diện dấu hiệu bất thường
Theo BSCKII. Phạm Công Khắc, một trong những sai lầm của phụ huynh là đánh giá cúm dựa trên kinh nghiệm những lần trẻ mắc bệnh trước đó. Có trẻ chỉ sốt, ho, mệt mỏi rồi khỏi, nhưng cũng có trẻ diễn biến nhanh chóng sang viêm phổi, suy hô hấp hoặc xuất hiện biến chứng ngoài đường hô hấp.
Khi trẻ mắc cúm, phụ huynh cần theo dõi sát tình trạng hô hấp, ý thức, khả năng ăn uống và diễn biến sốt. Những dấu hiệu như thở nhanh, khó thở, rút lõm lồng ngực, tím môi; li bì, khó đánh thức, kích thích bất thường hoặc co giật; bỏ bú, không uống được, nôn nhiều, tiểu ít, có biểu hiện mất nước; sốt cao kéo dài; hoặc tình trạng đã cải thiện nhưng sau đó sốt và ho nặng trở lại đều cần được đưa trẻ đi khám sớm. Với trẻ có bệnh nền, việc theo dõi càng phải chặt chẽ.
TS.BS Lê Kiến Ngãi, Trưởng khoa Dự phòng và Kiểm soát nhiễm khuẩn, Bệnh viện Nhi Trung ương.
TS.BS Lê Kiến Ngãi lưu ý hệ miễn dịch của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn thiện. Khi virus cúm làm tổn thương hàng rào bảo vệ đường hô hấp, vi khuẩn có thể dễ dàng xâm nhập, dẫn đến bội nhiễm. Đây là một trong những nguyên nhân khiến trẻ có thể chuyển từ một bệnh cảnh tưởng như thông thường sang viêm phổi hoặc các biến chứng nghiêm trọng.
Một điểm khác phụ huynh cần lưu ý là không tự ý sử dụng thuốc cho trẻ. BSCKII. Không tự ý dùng kháng sinh bởi thuốc này không có tác dụng với virus cúm. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định phù hợp, chẳng hạn khi bác sĩ xác định hoặc nghi ngờ có bội nhiễm vi khuẩn.
BSCKII Nguyễn Trung Cấp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, cũng cảnh báo tâm lý coi cúm là bệnh "xoàng" có thể khiến người bệnh bỏ qua giai đoạn diễn biến nặng. Ngay cả người trẻ khỏe mạnh vẫn có thể xuất hiện viêm phổi nặng, suy hô hấp, viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim do cúm.
Với trẻ, dấu hiệu cảnh báo càng cần được phát hiện sớm bởi trẻ nhỏ có thể không diễn đạt rõ cảm giác khó thở, đau ngực hay mệt mỏi. Vì vậy, người chăm sóc cần chú ý những thay đổi bất thường ở trẻ và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo.
Trong gia đình, phụ nữ thường là người trực tiếp chăm sóc trẻ, đưa trẻ đi học, đưa trẻ khám bệnh và theo dõi việc ăn uống, thuốc men, tiêm chủng. Vì vậy, chủ động phòng cúm cho trẻ cũng bắt đầu từ việc người chăm sóc chủ động bảo vệ chính mình. Một người mẹ đang mắc cúm nhưng vẫn tiếp xúc gần, chăm sóc và ngủ cùng trẻ có thể trở thành nguồn lây quan trọng.
