Nhà giáo Nguyễn Thị Lan: Gia đình không thiếu yêu thương, chỉ thiếu những cuộc trò chuyện giúp con lớn lên hạnh phúc

Thế nhưng phía sau sự đủ đầy ấy vẫn tồn tại một nghịch lý đáng suy ngẫm. Không ít trẻ lớn lên trong sự quan tâm của phụ huynh nhưng vẫn cảm thấy cô đơn ngay trong chính ngôi nhà của mình. Các em có lịch học kín cả tuần, được đáp ứng gần như mọi nhu cầu vật chất nhưng lại thiếu những khoảng thời gian để chia sẻ cảm xúc, bộc lộ suy nghĩ và được người lớn thực sự lắng nghe.

Từ thực tế nhiều năm gắn bó với sự nghiệp giáo dục, nữ nhà giáo cho rằng khoảng cách giữa người làm cha mẹ và con cái hôm nay không xuất phát từ việc thiếu yêu thương, mà đến từ việc thiếu những cuộc đối thoại đủ sâu để người thân hiểu nhau.

Khi yêu thương chưa đồng nghĩa với thấu cảm

Theo bà Lan, chưa bao giờ trẻ em nhận được sự đầu tư lớn từ bố mẹ như hiện nay. Phụ huynh quan tâm đến trường lớp, dinh dưỡng, ngoại ngữ, kỹ năng sống và luôn mong muốn dành cho con những điều tốt đẹp nhất. Tuy nhiên, cùng với sự chăm chút ấy, không ít bậc phụ huynh lại vô tình đặt nặng việc quản lý và kỳ vọng vào kết quả học tập hơn là quan tâm đến đời sống tinh thần của trẻ.

Không ít cuộc trò chuyện mỗi ngày chỉ xoay quanh những câu hỏi quen thuộc như: "Hôm nay được mấy điểm?", "Đã làm xong bài tập chưa?", "Bao giờ thi?", "Có đứng đầu lớp không?". Trong khi những câu hỏi như: "Hôm nay con có vui không?", "Điều gì khiến con buồn?", "Con đang cần cha mẹ giúp điều gì?" lại xuất hiện ngày càng ít.

Chính sự thiếu vắng kết nối bình dị ấy khiến khoảng cách giữa các thế hệ âm thầm lớn lên, dù mọi người vẫn sống dưới cùng một mái nhà. Theo bà Lan, yêu thương là điều kiện cần để một đứa trẻ trưởng thành, nhưng chỉ khi được cha mẹ thấu hiểu, các em mới hình thành sự tự tin, cảm giác an toàn và bản lĩnh để bước vào cuộc sống. Vì vậy, khoảng cách giữa cha mẹ và con cái không được đo bằng số giờ ở cạnh nhau, mà bằng chất lượng của sẻ chia mỗi ngày.

Nhận định này cũng được nhiều nghiên cứu quốc tế ghi nhận. Theo Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF), môi trường gia đình tích cực – nơi trẻ được thấu cảm, tôn trọng và khuyến khích bày tỏ suy nghĩ – là nền tảng quan trọng để phát triển sức khỏe tinh thần, khả năng thích ứng và sự tự tin. Điều này cũng củng cố nhận định của Nhà giáo Nguyễn Thị Lan về vai trò của đối thoại trong việc xây dựng nếp nhà. Với khoảng 23 triệu trẻ em, học sinh đang học tập ở các cấp học, việc nuôi dưỡng nhân cách và chăm sóc sức khỏe tinh thần càng không thể chỉ đặt lên vai nhà trường mà cần sự đồng hành bền chặt của cha mẹ.

Muốn giữ vai trò "trường học đầu tiên", gia đình phải giữ được đối thoại

Không phủ nhận những giá trị mà công nghệ mang lại, song nữ nhà giáo cho rằng sự hiện diện dày đặc của các thiết bị số đang làm thay đổi cách bố mẹ và con kết nối với nhau. Nếu trước đây, bữa cơm là khoảng thời gian để mọi người kể cho nhau nghe những câu chuyện trong ngày thì nay, mỗi thành viên lại chăm chú vào một màn hình riêng. Khoảng cách không nằm ở không gian sống mà ở sự thiếu tương tác giữa những người thân yêu.

Theo nữ nhà giáo, điều không ít gia đình đang dần đánh mất không chỉ là một bữa cơm đông đủ mà còn là cơ hội để trẻ được bày tỏ cảm xúc, cha mẹ có cơ hội lắng nghe con và các thành viên hiểu nhau hơn sau mỗi ngày học tập, làm việc. "Mạng xã hội có thể rút ngắn khoảng cách địa lý, nhưng không thể thay thế sự hiện diện của cha mẹ trong quá trình lớn lên của con", bà nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, Nhà giáo Nguyễn Thị Lan luôn khuyến khích các thành viên duy trì khoảng thời gian "không công nghệ" sau bữa tối. Chỉ cần 20–30 phút cùng nhau chia sẻ niềm vui, những điều còn băn khoăn hoặc những khó khăn trong ngày cũng đủ để tạo nên sự gắn kết và xây dựng niềm tin giữa các thế hệ trong mỗi mái ấm.

Bà cũng lưu ý rằng, chính những khoảnh khắc tưởng như rất bình thường ấy lại trở thành "sợi chỉ đỏ" kết nối các thế hệ, giúp cha mẹ kịp thời nhận ra những thay đổi trong tâm lý của con trước khi các vấn đề trở nên nghiêm trọng.

Theo bà, trường học có thể truyền đạt kiến thức và kỹ năng, nhưng không thể thay thế vai trò của mỗi người trong việc hình thành nhân cách. Những bài học đầu tiên về lòng biết ơn, sự tử tế, tinh thần sẻ chia hay trách nhiệm đều được trẻ tiếp nhận thông qua cách ứng xử của cha mẹ trong cuộc sống hằng ngày.

Dạy con làm người mới là nền tảng cho thành công lâu dài

Trong bối cảnh xã hội thay đổi nhanh chóng, nhiều phụ huynh đặt mục tiêu giúp con học giỏi, có thành tích nổi bật và sở hữu nhiều kỹ năng để cạnh tranh trong tương lai. Theo ThS. Nguyễn Thị Lan, đó là mong muốn chính đáng nhưng sẽ chưa đủ nếu môi trường sống đầu tiên xem nhẹ việc bồi đắp nhân cách.

Bà cho rằng tri thức có thể được học ở trường, còn lòng yêu thương, sự tử tế, biết ơn và trách nhiệm chỉ được nuôi dưỡng bền vững từ chính mái ấm. Những giá trị ấy không hình thành bằng các bài giảng dài, mà bằng chính cách cha mẹ đối xử với ông bà, hàng xóm, đồng nghiệp và với con mỗi ngày. "Mỗi lời cảm ơn, mỗi hành động sẻ chia hay cách ứng xử văn minh đều là những bài học sống động mà trẻ sẽ ghi nhớ lâu hơn bất kỳ lời khuyên nào", bà nói.

Từ thực tế nhiều năm làm công tác giáo dục, nữ nhà giáo cũng bày tỏ trăn trở khi chứng kiến không ít học sinh có thành tích nổi bật nhưng lại dễ rơi vào khủng hoảng tâm lý, thiếu khả năng thích ứng trước áp lực hoặc thất bại đầu tiên.

Bà cho rằng, một trong những nguyên nhân là nhiều cha mẹ vô tình bao bọc con quá mức. Với mong muốn con không phải vấp ngã, nhiều người vô tình dọn sẵn con đường phía trước và giải quyết thay mọi khó khăn, khiến trẻ thiếu cơ hội rèn luyện bản lĩnh, tinh thần chịu trách nhiệm cũng như khả năng vượt qua nghịch cảnh.

Thất bại là một phần tự nhiên của quá trình trưởng thành. Giáo dục không phải là giúp con tránh mọi va vấp, mà là chuẩn bị cho con đủ nội lực để đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã mà không đánh mất niềm tin vào chính mình. "Kiến thức có thể giúp một người thành công, nhưng chính nhân cách, nghị lực và lòng biết ơn mới giúp họ đi xa, sống có ý nghĩa và cảm nhận được hạnh phúc bền vững. Đừng chỉ dạy con cách chiến thắng, hãy dạy con cách đứng dậy sau thất bại", Nhà giáo Nguyễn Thị Lan cho biết.

Nữ nhà giáo gửi gắm thông điệp tới các bậc cha mẹ, đặc biệt là những phụ nữ đang cùng lúc đảm đương vai trò công tác và người giữ lửa trong mỗi mái ấm. Bà nhắn gửi rằng, điều con trẻ cần nhất không phải là một người mẹ hoàn hảo, mà là một người mẹ biết yêu thương, biết lắng nghe và kiên trì đồng hành trong từng giai đoạn trưởng thành.

Bởi sau tất cả, thành công của một đứa trẻ không chỉ được đo bằng điểm số hay nghề nghiệp, mà còn ở khả năng biết yêu thương, biết sống có trách nhiệm và tìm thấy hạnh phúc trong hành trình trưởng thành. Đó cũng là món quà bền vững nhất mà mỗi mái ấm có thể trao cho thế hệ tương lai.