Nhà văn Nguyễn Thị Minh Ngọc và những khoảng lặng nhớ nhung dịp Xuân về

Người mẹ tần tảo

Cứ đến Tết, nhà văn Minh Ngọc lại nhớ da diết người mẹ của mình. Mẹ bà tham gia hoạt động phong trào nên gia đình thường phải chuyển nhà. Gia đình đông người, lại liên tục đổi chỗ ở nên Tết với mẹ bà là thời điểm phải vun vén thật kỹ. 

"Có đến 9 người con nhưng mẹ xoay xở rất giỏi. Tới Tết là bà lo cúng kiếng giỗ chạp, dọn dẹp nhà cửa. Năm nào, bà cũng làm hai nồi măng kho và thịt kho trứng nước dừa thật bự và tự làm các loại mứt, dưa cải, bánh trái. Để tiết kiệm, bà cũng tự may quần áo cho các con. Cùng một loại vải, bà biến tấu kiểu dáng để chúng tôi không mặc giống hệt nhau.

Mỗi dịp Tết, tôi thường hay theo mẹ ra chợ mua sắm. Dù gia đình khó khăn nhưng hễ thấy người vô gia cư trên đường là mẹ giúp đỡ. Đến giờ, mỗi dịp Tết, tôi đều nhớ mẹ, thấy mẹ giống siêu nhân…", nhà văn Minh Ngọc tâm sự. 

Khi đạo diễn Leon Quang Lê dựa trên hình mẫu mẹ mình để khắc hoạ nhân vật Kỳ Nam, nhà văn Minh Ngọc cũng nhớ nhiều "cổ tích thời mới lớn" của mình với mẹ. Bà nhớ tiếng đàn mandolin của mẹ với những bản nhạc tiền chiến. Tinh thần vun vén, tần tảo của người mẹ mỗi dịp Tết cũng được đồng biên kịch phim Quán Kỳ Nam đưa vào phim.

Những cái Tết đáng nhớ

Lớn lên, Tết của nhà văn Nguyễn Thị Minh Ngọc dần rời khỏi căn bếp gia đình để hòa chung vào không khí nghệ thuật. Từ thời còn là sinh viên, bà đã theo thầy cô, bạn bè đi diễn ở vùng sâu, vùng xa, có khi là những nơi rất đặc biệt như trại giam. "Có lần chúng tôi lên trại giam Xuyên Mộc, ở tại đó và diễn cho phạm nhân xem suốt dịp Tết. Sân khấu cách chỗ ở khá xa nên để lên được đó chúng tôi đốt đuốc và đi xuyên rừng. Những chuyến đi diễn mùa Tết như thế in sâu trong ký ức", nhà văn Minh Ngọc nhớ lại.

Vào năm 1985, sau khi tốt nghiệp đạo diễn tại trường Nghệ thuật sân khấu 2, bà tiếp tục có những cái Tết đáng nhớ ở sân khấu: "Chúng tôi, những đạo diễn mới ra trường không được nhận làm nghề nên đã tự lập Câu lạc bộ sân khấu thể nghiệm (nay là Nhà hát Sân khấu nhỏ 5B - PV). Có dịp Tết chúng tôi diễn suất hợp đồng vở Dư luận quần chúng cho một xí nghiệp. Khán giả lên tới mấy ngàn người mà sân khấu nhỏ nên phải chia ra diễn 3 suất/ngày. Giữa các suất là vội vã ăn bánh chưng, thay phục trang. Và cứ diễn như thế từ mùng 1 đến mùng 10, khóc cười liên tục".

Rồi năm 1986, sau một đêm chạy show Tết cùng nhóm Tuổi Trẻ Cười Sống với các thành viên: Minh Phượng, Minh Nhí, Thành Lộc, Đoàn Khoa, Quang Minh, Thanh Bạch, Xuân Hương..., Nguyễn Thị Minh Ngọc phát hiện mình bỏ quên túi xách đựng toàn bộ cát-sê của nhóm trên chiếc xe thuê chở đoàn đi diễn. "Lúc đó là toát mồ hôi. Tôi và một người trong đoàn tức tốc lấy xe máy chạy lên nhà tài xế ở Hóc Môn. Lên tới thì thấy xe vẫn đậu ở đó, túi xách còn nguyên. Chỉ đến khi chia lại đủ tiền cho anh em, tôi mới thấy Tết thật sự đã đến rồi", bà cười nói.

Tết không đứng yên

Và ở hiện tại, với nhà văn Nguyễn Thị Minh Ngọc, Tết không đứng yên. Dù bước sang tuổi 72, bà vẫn bền bỉ sáng tác trong các lĩnh vực điện ảnh, sân khấu và văn chương. Đầu năm 2025, bà ra mắt tập truyện ngắn Hồ nước mùa xuân. Cuối năm, bà đóng phim Thai Chiêu Tài, đồng biên kịch phim Quán Kỳ Nam. Năm 2026, bà mong có thể tập trung hoàn tất những dự án sân khấu và văn chương còn dang dở.

"Viết về những ngày tháng thành phố chấn thương vì dịch Covid-19 là một dự án tôi không thể từ chối, mặc dù biết mình và một bạn trẻ đang viết chung khó có thể nói hết. Dù các sân khấu vẫn còn dùng nhiều kịch bản cũ của tôi, như Tết này sân khấu Hoàng Thái Thanh phục dựng vở 29 Anh Về nhưng tôi vẫn còn nợ vở Đèn Trời Ai Thắp cho sân khấu Thiên Đăng dựa trên hai câu ca dao: "Mỗi đêm mỗi thắp đèn trời/ Cầu cho cha mẹ sống đời với con". Với cuốn tiểu thuyết lẽ ra phải ra mắt năm cũ, tôi kỳ hạn cho mình phải ra trong năm nay", nhà văn Minh Ngọc gửi gắm.

Giữa thời đại AI, là một người viết, bà thường ưa "đặt AI ở vị thế bạn bè, kiểu bạn có thể tranh cãi nhau mà không ngại như với bạn thật. Đã là bạn thì đôi lúc cũng có thể mắng nhau, có quyền cạnh tranh nhau, và nếu thích thì cứ "đe dọa" nhau". Nhưng theo nhà văn, có nhiều thứ mà AI không thể thay thế được người làm nghệ thuật. Đó là "trái tim, nước mắt, ánh mắt và cả nụ hôn".

"Thay vì coi đó là sức ép, một mặt, tôi vẫn tự học hỏi thêm những tinh hoa toàn cầu, đồng thời giữ chắc phần hồn cốt sao cho mình vẫn là mình, vẫn có nét độc đáo từ nội tâm lẫn hình thức thể hiện. Có thể trong thoáng chốc bạn thấy lạc lõng nhưng đừng để lạc lối trên con đường đã chọn, tránh tối đa khi phải bẻ quẹo sáng tạo của mình theo những yêu cầu lệch hướng, khiến mình phủ nhận chuẩn mực chân - thiện - mỹ của riêng mình", nhà văn bộc bạch.